{"id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nNazwij i wyjaśnij, na czym polega błąd logiczny popełniony w poniższym ciągu definicji.\nDefinicja 1.: Człowiek jest to istota rozumna.\nDefinicja 2.: Istota rozumna jest to istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego.\nDefinicja 3.: Istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego jest to istota będąca człowiekiem.\nNazwa błędu:\nWyjaśnienie:\nMFI_1R\nTekst do zadań 12.-14.\nArystoteles\nEtyka nikomachejska\nDwa tedy są rodzaje dzielności, z których jeden stanowią zalety dianoetyczne, drugi zaś -\nzalety etyczne, czyli cnoty. Owóż zarówno powstanie, jak i rozwój zalet dianoetycznych jest\nprzeważnie owocem nauki i dlatego wymagają one doświadczenia i czasu; etycznych natomiast\nnabywa się dzięki przyzwyczajeniu […].\nZa oznakę trwałych dyspozycji uważać należy przyjemność lub przykrość, które\ntowarzyszą czynnościom; bo kto wyrzeka się rozkoszy zmysłowych i to właśnie go raduje, ten\njest umiarkowany; kto zaś odczuwa to jako ciężar, jest rozwiązły; kto naraża się\nna niebezpieczeństwa i to go cieszy lub przynajmniej nie sprawia mu przykrości, ten jest mężny\n[…]. Przyjemności bowiem i przykrości tyczy się dzielność etyczna. Wszak ze względu\nna przyjemność dopuszczamy się czynów niecnych, a ze względu na przykrość wstrzymujemy\nsię od czynów pięknych. […]\nNie jest etycznie dzielnym człowiekiem ten, kogo nie cieszą czyny piękne […].\nA więc dzielność etyczna jest trwałą dyspozycją do pewnego rodzaju postanowień,\npolegającą na zachowywaniu właściwej ze względu na nas średniej miary, którą określa rozum,\ni to w sposób, w jaki by ją określił człowiek rozsądny. Idzie tu o średnią miarę pomiędzy dwoma\nbłędami, tj. między nadmiarem a niedostatkiem; a dalej: o średnią miarę o tyle, iż owe błędy\nbądź nie dochodzą do tego, co jest właściwe w doznawaniu namiętności i w postępowaniu,\nbądź poza tę granicę wykraczają, gdy natomiast dzielność etyczna znajduje i obiera właściwy\nśrodek […].\nNie każde jednak postępowanie i nie każda namiętność dopuszcza średnią miarę; z samych\nbowiem już nazw niektórych z nich wynika, że są czymś niegodziwym […].\nW odniesieniu do czci i niesławy środkiem jest poczucie własnej wartości, czyli\nuzasadniona duma, której nadmiar jest zarozumiałością, niedostatek zaś przesadną skromnością\n[…].\nTrzy tedy są rodzaje dyspozycji, z których dwie są wadami (pierwsza z powodu nadmiaru,\ndruga z powodu niedostatku), jedna zaś, a mianowicie zachowanie właściwej miary, jest zaletą.\nArystoteles, Etyka nikomachejska, Księga II, 1103a, 1104b, 1107a, 1107b, 1108b.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nIV. Umiejętności logiczne. Zdający:\n6. objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów\nlogicznych występujące w rozumowaniach\nniesformalizowanych, jak: […] błędne koło\n[…].\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie prawidłowej nazwy błędu oraz wyjaśnienie, na czym ten błąd polega.\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy błędu lub za wyjaśnienie, na czym ten błąd polega.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa błędu:\nbłędne koło w definiowaniu\nWyjaśnienie:\nBłędne koło w powyższym ciągu definicji polega na tym, że człon definiowany w pierwszej\ndefinicji jest zarazem członem definiującym w trzeciej definicji. W rezultacie człon\ndefiniowany w tym ciągu definicji jest zarazem członem definiującym.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa błędu:** błędne koło w definiowaniu (łac. *circulus in definiendo*)\n\n**Wyjaśnienie:** Błąd polega na tym, że definiendum (pojęcie definiowane) w pierwszej definicji pojawia się jako definiens (wyraz definiujący) w trzeciej definicji. W efekcie definicja pierwsza wyjaśnia \"człowiek\" przez \"istotę rozumną\", ale ostatecznie \"istota rozumna\" jest definiowana z powrotem przez \"człowieka\" - koło się zamyka.\n\n## Sposób 1 - analiza ciągu definicji\n\nDef. 1: Człowiek = istota rozumna\n↓\nDef. 2: Istota rozumna = istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego\n↓\nDef. 3: Istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego = istota będąca człowiekiem\n↑\nwracamy do \"człowieka\"!\n\n**Łańcuch:** człowiek → istota rozumna → istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego → *człowiek* (koło zamknięte).\n\nKażda definicja powinna odsyłać do pojęć *prostszych* lub *przynajmniej innych* niż definiendum. Tutaj ciąg wraca do punktu wyjścia.\n\n## Sposób 2 - formalna charakterystyka błędu\n\nBłędne koło w definiowaniu (łac. *circulus in definiendo*, ang. *circular definition*) ma dwa warianty:\n\n- **Koło bezpośrednie** (koło proste): A definiuje się przez B, a B definiuje się przez A\n- **Koło pośrednie** (koło rozszerzone): A → B → C → A (jak w tym przykładzie)\n\nW zadaniu mamy **koło pośrednie** (rozszerzone, trójczłonowe).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 11, max 2 pkt:**\n> - **2 pkt** - prawidłowa nazwa ORAZ wyjaśnienie, na czym błąd polega\n> - **1 pkt** - TYLKO prawidłowa nazwa LUB TYLKO wyjaśnienie\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n>\n> **Akceptowana nazwa:** \"błędne koło w definiowaniu\", \"circulus in definiendo\"\n> **Kluczowe w wyjaśnieniu:** definiendum z def. 1 pojawia się jako definiens w def. 3 - definiowany wyraz powraca jako wyjaśniający.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Błędne koło w definiowaniu (łac. *circulus in definiendo*):**\n> Błąd logiczny polegający na tym, że definiendum pojawia się (bezpośrednio lub pośrednio) wśród wyrażeń definiujących. Skutek: definicja nic nie wyjaśnia, bo by zrozumieć definiens, trzeba już rozumieć definiendum.\n> Termin z semiotyki logicznej i teorii definicji. Obok: *idem per idem* (to samo przez to samo - bezpośrednie koło) i *circulus vitiosus* (koło błędne - szerszy termin).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Mylenie z *idem per idem* (to samo przez to samo) - idem per idem to koło bezpośrednie (Def. 1: Człowiek = istota będąca człowiekiem). W zadaniu mamy koło pośrednie, trójczłonowe.\n2. Nieprecyzyjne wyjaśnienie - samo \"koło się zamknęło\" bez wskazania, że definiendum z def. 1 = definiens w def. 3, może być ocenione na 0 pkt.","image":"img/filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>Nazwij i wyjaśnij, na czym polega błąd logiczny popełniony w poniższym ciągu definicji.<br>Definicja 1.: Człowiek jest to istota rozumna.<br>Definicja 2.: Istota rozumna jest to istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego.<br>Definicja 3.: Istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego jest to istota będąca człowiekiem.<br>Nazwa błędu:<br>Wyjaśnienie:<br>MFI_1R<br>Tekst do zadań 12.-14.<br>Arystoteles<br>Etyka nikomachejska<br>Dwa tedy są rodzaje dzielności, z których jeden stanowią zalety dianoetyczne, drugi zaś -<br>zalety etyczne, czyli cnoty. Owóż zarówno powstanie, jak i rozwój zalet dianoetycznych jest<br>przeważnie owocem nauki i dlatego wymagają one doświadczenia i czasu; etycznych natomiast<br>nabywa się dzięki przyzwyczajeniu […].<br>Za oznakę trwałych dyspozycji uważać należy przyjemność lub przykrość, które<br>towarzyszą czynnościom; bo kto wyrzeka się rozkoszy zmysłowych i to właśnie go raduje, ten<br>jest umiarkowany; kto zaś odczuwa to jako ciężar, jest rozwiązły; kto naraża się<br>na niebezpieczeństwa i to go cieszy lub przynajmniej nie sprawia mu przykrości, ten jest mężny<br>[…]. Przyjemności bowiem i przykrości tyczy się dzielność etyczna. Wszak ze względu<br>na przyjemność dopuszczamy się czynów niecnych, a ze względu na przykrość wstrzymujemy<br>się od czynów pięknych. […]<br>Nie jest etycznie dzielnym człowiekiem ten, kogo nie cieszą czyny piękne […].<br>A więc dzielność etyczna jest trwałą dyspozycją do pewnego rodzaju postanowień,<br>polegającą na zachowywaniu właściwej ze względu na nas średniej miary, którą określa rozum,<br>i to w sposób, w jaki by ją określił człowiek rozsądny. Idzie tu o średnią miarę pomiędzy dwoma<br>błędami, tj. między nadmiarem a niedostatkiem; a dalej: o średnią miarę o tyle, iż owe błędy<br>bądź nie dochodzą do tego, co jest właściwe w doznawaniu namiętności i w postępowaniu,<br>bądź poza tę granicę wykraczają, gdy natomiast dzielność etyczna znajduje i obiera właściwy<br>środek […].<br>Nie każde jednak postępowanie i nie każda namiętność dopuszcza średnią miarę; z samych<br>bowiem już nazw niektórych z nich wynika, że są czymś niegodziwym […].<br>W odniesieniu do czci i niesławy środkiem jest poczucie własnej wartości, czyli<br>uzasadniona duma, której nadmiar jest zarozumiałością, niedostatek zaś przesadną skromnością<br>[…].<br>Trzy tedy są rodzaje dyspozycji, z których dwie są wadami (pierwsza z powodu nadmiaru,<br>druga z powodu niedostatku), jedna zaś, a mianowicie zachowanie właściwej miary, jest zaletą.<br>Arystoteles, Etyka nikomachejska, Księga II, 1103a, 1104b, 1107a, 1107b, 1108b.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty.<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający prawidłowo rekonstruuje poznane<br>argumenty; [ ] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź […].<br>IV. Umiejętności logiczne. Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów</li></ol>\n<p>logicznych występujące w rozumowaniach<br>niesformalizowanych, jak: […] błędne koło<br>[…].<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za podanie prawidłowej nazwy błędu oraz wyjaśnienie, na czym ten błąd polega.<br>1 p. - za podanie prawidłowej nazwy błędu lub za wyjaśnienie, na czym ten błąd polega.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa błędu:<br>błędne koło w definiowaniu<br>Wyjaśnienie:<br>Błędne koło w powyższym ciągu definicji polega na tym, że człon definiowany w pierwszej<br>definicji jest zarazem członem definiującym w trzeciej definicji. W rezultacie człon<br>definiowany w tym ciągu definicji jest zarazem członem definiującym.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa błędu:</strong> błędne koło w definiowaniu (łac. <em>circulus in definiendo</em>)</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> Błąd polega na tym, że definiendum (pojęcie definiowane) w pierwszej definicji pojawia się jako definiens (wyraz definiujący) w trzeciej definicji. W efekcie definicja pierwsza wyjaśnia &quot;człowiek&quot; przez &quot;istotę rozumną&quot;, ale ostatecznie &quot;istota rozumna&quot; jest definiowana z powrotem przez &quot;człowieka&quot; - koło się zamyka.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza ciągu definicji</h4>\n<p>Def. 1: Człowiek = istota rozumna<br>↓<br>Def. 2: Istota rozumna = istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego<br>↓<br>Def. 3: Istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego = istota będąca człowiekiem<br>↑<br>wracamy do &quot;człowieka&quot;!</p>\n<p><strong>Łańcuch:</strong> człowiek → istota rozumna → istota zdolna do myślenia abstrakcyjnego → <em>człowiek</em> (koło zamknięte).</p>\n<p>Każda definicja powinna odsyłać do pojęć <em>prostszych</em> lub <em>przynajmniej innych</em> niż definiendum. Tutaj ciąg wraca do punktu wyjścia.</p>\n<h4>Sposób 2 - formalna charakterystyka błędu</h4>\n<p>Błędne koło w definiowaniu (łac. <em>circulus in definiendo</em>, ang. <em>circular definition</em>) ma dwa warianty:</p>\n<ul><li><strong>Koło bezpośrednie</strong> (koło proste): A definiuje się przez B, a B definiuje się przez A</li><li><strong>Koło pośrednie</strong> (koło rozszerzone): A → B → C → A (jak w tym przykładzie)</li></ul>\n<p>W zadaniu mamy <strong>koło pośrednie</strong> (rozszerzone, trójczłonowe).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 11, max 2 pkt:</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - prawidłowa nazwa ORAZ wyjaśnienie, na czym błąd polega<br>- <strong>1 pkt</strong> - TYLKO prawidłowa nazwa LUB TYLKO wyjaśnienie<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak<br><br><strong>Akceptowana nazwa:</strong> &quot;błędne koło w definiowaniu&quot;, &quot;circulus in definiendo&quot;<br><strong>Kluczowe w wyjaśnieniu:</strong> definiendum z def. 1 pojawia się jako definiens w def. 3 - definiowany wyraz powraca jako wyjaśniający.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Błędne koło w definiowaniu (łac. <em>circulus in definiendo</em>):</strong><br>Błąd logiczny polegający na tym, że definiendum pojawia się (bezpośrednio lub pośrednio) wśród wyrażeń definiujących. Skutek: definicja nic nie wyjaśnia, bo by zrozumieć definiens, trzeba już rozumieć definiendum.<br>Termin z semiotyki logicznej i teorii definicji. Obok: <em>idem per idem</em> (to samo przez to samo - bezpośrednie koło) i <em>circulus vitiosus</em> (koło błędne - szerszy termin).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Mylenie z <em>idem per idem</em> (to samo przez to samo) - idem per idem to koło bezpośrednie (Def. 1: Człowiek = istota będąca człowiekiem). W zadaniu mamy koło pośrednie, trójczłonowe.</li><li>Nieprecyzyjne wyjaśnienie - samo &quot;koło się zamknęło&quot; bez wskazania, że definiendum z def. 1 = definiens w def. 3, może być ocenione na 0 pkt.</li></ol>"}]}