{"id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nOceń, czy twierdzenia umieszczone w tabeli są zgodne z przedstawioną w przytoczonym\nfragmencie tekstu charakterystyką dzielności etycznej (cnoty moralnej). Zaznacz T (tak),\njeśli twierdzenie jest zgodne, albo N (nie) - jeśli nie jest.\n1.\nCnoty moralne są wrodzone.\nT\nN\n2.\nCnoty moralne są namiętnościami.\nT\nN\n3.\nUzasadniona duma jest wyrazem dzielności etycznej.\nT\nN\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania\n(problemy) oraz tezy filozoficzne, […]\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (intelektualizm\netyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa\n[…]);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) Arystoteles, Etyka nikomachejska\n(fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. N\n2. N\n3. T","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Lp. | Twierdzenie | Odpowiedź |\n| 1. | Cnoty moralne są wrodzone. | **N** |\n| 2. | Cnoty moralne są namiętnościami. | **N** |\n| 3. | Uzasadniona duma jest wyrazem dzielności etycznej. | **T** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego twierdzenia na podstawie tekstu\n\n**Twierdzenie 1: N (fałsz)**\nArystoteles wyraźnie pisze:\n> \"[Z]alet etycznych [ ] nabywa się dzięki przyzwyczajeniu\"\n\nCnoty moralne (etyczne) NIE są wrodzone - nabywamy je przez ćwiczenie i nawyk (gr. *ethos* = przyzwyczajenie → stąd \"ethos\" = charakter moralny). Cnoty dianoetyczne (intelektualne) wymagają nauki i czasu - też nie są czysto wrodzone.\n\n**Twierdzenie 2: N (fałsz)**\nArystoteles wyraźnie odróżnia cnoty od namiętności:\n> \"Trzy tedy są rodzaje dyspozycji: [ ] jedna zas, a mianowicie zachowanie właściwej miary, jest zaletą.\"\n\nCnota = *trwała dyspozycja* (gr. *hexis*) do właściwego postępowania. Namiętności (*pathē*) to samo doznawanie uczuć - nie dyspozycja. Cnoty to *stałe postawy moralne*, nie chwilowe emocje.\n\n**Twierdzenie 3: T (prawda)**\nArystoteles pisze:\n> \"W odniesieniu do czci i niechwały środkiem jest poczucie własnej wartości, czyli uzasadniona duma [ ] jest zaletą.\"\n\nUzasadniona duma = cnota umiarkowania między zarozumiałością (nadmiar) a przesadną skromnością (niedostatek).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 12, max 1 pkt:**\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy odpowiedzi poprawne: N, N, T\n> - **0 pkt** - choć jedna niepoprawna\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Arystoteles - dzielność etyczna (gr. *arete ethike*):**\n> *Etyka nikomachejska* (gr. *Ethika Nikomakheia*) - najważniejsze dzieło etyczne Arystotelesa, dedykowane synowi Nikomachowi. Cnota etyczna = trwała dyspozycja (*hexis*) do właściwego postępowania poprzez wybór złotego środka (*mesotēs*) między nadmiarem a niedostatkiem.\n> Cnoty dianoetyczne (intelektualne): mądrość (*sophia*), rozsądek (*phronesis*), wiedza (*episteme*).\n> Cnoty etyczne (moralne): odwaga, umiarkowanie, szczodrość, sprawiedliwość itp.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Twierdzenie 2 - mylenie cnoty (trwałej dyspozycji) z namiętnością (chwilowym uczuciem).\n2. Twierdzenie 1 - myślenie, że skoro cnoty dotyczą charakteru, to są \"naturalne\" (wrodzone). Arystoteles precyzuje: potencjał jest wrodzony, ale aktualizuje się przez ćwiczenie.","image":"img/filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>Oceń, czy twierdzenia umieszczone w tabeli są zgodne z przedstawioną w przytoczonym<br>fragmencie tekstu charakterystyką dzielności etycznej (cnoty moralnej). Zaznacz T (tak),<br>jeśli twierdzenie jest zgodne, albo N (nie) - jeśli nie jest.<br>1.<br>Cnoty moralne są wrodzone.<br>T<br>N<br>2.<br>Cnoty moralne są namiętnościami.<br>T<br>N<br>3.<br>Uzasadniona duma jest wyrazem dzielności etycznej.<br>T<br>N<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający formułuje podstawowe pytania<br>(problemy) oraz tezy filozoficzne, […]<br>prawidłowo posługuje się pojęciami<br>filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź [ ].<br>I. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (intelektualizm<br>etyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa<br>[…]);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>c) Arystoteles, Etyka nikomachejska<br>(fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>N</li><li>N</li><li>T</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Lp. | Twierdzenie | Odpowiedź |<br>| 1. | Cnoty moralne są wrodzone. | <strong>N</strong> |<br>| 2. | Cnoty moralne są namiętnościami. | <strong>N</strong> |<br>| 3. | Uzasadniona duma jest wyrazem dzielności etycznej. | <strong>T</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego twierdzenia na podstawie tekstu</h4>\n<p><strong>Twierdzenie 1: N (fałsz)</strong><br>Arystoteles wyraźnie pisze:</p>\n<blockquote>&quot;[Z]alet etycznych [ ] nabywa się dzięki przyzwyczajeniu&quot;</blockquote>\n<p>Cnoty moralne (etyczne) NIE są wrodzone - nabywamy je przez ćwiczenie i nawyk (gr. <em>ethos</em> = przyzwyczajenie → stąd &quot;ethos&quot; = charakter moralny). Cnoty dianoetyczne (intelektualne) wymagają nauki i czasu - też nie są czysto wrodzone.</p>\n<p><strong>Twierdzenie 2: N (fałsz)</strong><br>Arystoteles wyraźnie odróżnia cnoty od namiętności:</p>\n<blockquote>&quot;Trzy tedy są rodzaje dyspozycji: [ ] jedna zas, a mianowicie zachowanie właściwej miary, jest zaletą.&quot;</blockquote>\n<p>Cnota = <em>trwała dyspozycja</em> (gr. <em>hexis</em>) do właściwego postępowania. Namiętności (<em>pathē</em>) to samo doznawanie uczuć - nie dyspozycja. Cnoty to <em>stałe postawy moralne</em>, nie chwilowe emocje.</p>\n<p><strong>Twierdzenie 3: T (prawda)</strong><br>Arystoteles pisze:</p>\n<blockquote>&quot;W odniesieniu do czci i niechwały środkiem jest poczucie własnej wartości, czyli uzasadniona duma [ ] jest zaletą.&quot;</blockquote>\n<p>Uzasadniona duma = cnota umiarkowania między zarozumiałością (nadmiar) a przesadną skromnością (niedostatek).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 12, max 1 pkt:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - wszystkie trzy odpowiedzi poprawne: N, N, T<br>- <strong>0 pkt</strong> - choć jedna niepoprawna</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Arystoteles - dzielność etyczna (gr. <em>arete ethike</em>):</strong><br><em>Etyka nikomachejska</em> (gr. <em>Ethika Nikomakheia</em>) - najważniejsze dzieło etyczne Arystotelesa, dedykowane synowi Nikomachowi. Cnota etyczna = trwała dyspozycja (<em>hexis</em>) do właściwego postępowania poprzez wybór złotego środka (<em>mesotēs</em>) między nadmiarem a niedostatkiem.<br>Cnoty dianoetyczne (intelektualne): mądrość (<em>sophia</em>), rozsądek (<em>phronesis</em>), wiedza (<em>episteme</em>).<br>Cnoty etyczne (moralne): odwaga, umiarkowanie, szczodrość, sprawiedliwość itp.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Twierdzenie 2 - mylenie cnoty (trwałej dyspozycji) z namiętnością (chwilowym uczuciem).</li><li>Twierdzenie 1 - myślenie, że skoro cnoty dotyczą charakteru, to są &quot;naturalne&quot; (wrodzone). Arystoteles precyzuje: potencjał jest wrodzony, ale aktualizuje się przez ćwiczenie.</li></ol>"}]}