{"id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nCzy w każdym przypadku można uznać żołnierza walczącego z narażeniem własnego\nżycia za człowieka posiadającego cnotę męstwa? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się\ndo przedstawionej w tekście charakterystyki dzielności etycznej.\nOdpowiedź:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania\n(problemy) oraz tezy filozoficzne, […]\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (intelektualizm\netyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa\n[…]);\n5) formułuje rozwiązania przykładowych\ndylematów moralnych, odwołujące się do\npoznanych koncepcji i pojęć;\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) Arystoteles, Etyka nikomachejska\n(fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nOdpowiedź: Nie w każdym przypadku.\nPrzykładowe uzasadnienie:\nCnota moralna jest właściwą miarą między skrajnościami. W przypadku cnoty męstwa\nskrajnościami (wadami) są brawura (nadmiar) i tchórzostwo (niedostatek). Odwaga żołnierza\nmoże być wyrazem jego brawury, a wówczas nie jest cnotą.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Odpowiedź:** Nie w każdym przypadku.\n\n**Uzasadnienie:** Cnota moralna jest właściwą miarą między skrajnościami (złoty środek). W przypadku cnoty męstwa skrajnościami są brawura (nadmiar odwagi) i tchórzostwo (niedostatek odwagi). Żołnierz walczący z narażeniem życia może działać z brawury, a nie z prawdziwego męstwa - wtedy jego odwaga NIE jest cnotą.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nArystoteles definiuje cnotę etyczną jako:\n> \"[T]rwała dyspozycja [ ] polegająca na zachowywaniu właściwej ze względu na nas średniej miary [ ] Idzie o średnią miarę pomiędzy dwoma błędami, tj. między nadmiarem a niedostatkiem\"\n\nCnota = **złoty środek** (gr. *mesotēs*) między dwoma wadami:\n\n| Wada (niedostatek) | Cnota (środek) | Wada (nadmiar) |\n| Tchórzostwo | **Męstwo** | Brawura |\n\nŻołnierz walczący z narażeniem życia może:\n- **działać z prawdziwego męstwa** → wtedy posiada cnotę\n- **działać z brawury** (lekkomyślna niestraszność, nadmiar) → wtedy NIE posiada cnoty, lecz wadę\n\n## Sposób 2 - dodatkowy warunek: intencja i przyjemność\n\nArystoteles dodaje ważny warunek:\n> \"[K]to naraża się na niebezpieczeństwa i to go cieszy lub przynajmniej nie sprawia mu przykrości, ten jest mężny\"\n\nCnota wymaga odpowiedniej *postawy wewnętrznej* - nie tylko zewnętrznego zachowania. Żołnierz, który walczy wyłącznie ze strachu przed karą lub z przymusu, też nie wykazuje cnoty męstwa w pełnym sensie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 13, max 1 pkt:**\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedź (\"nie w każdym przypadku\") ORAZ trafne uzasadnienie odwołujące się do koncepcji złotego środka i brawury\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n>\n> **Kluczowe:** wskazanie, że brawura (nadmiar odwagi) jest wadą, nie cnotą - zatem odważny żołnierz może działać z brawury.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Złoty środek Arystotelesa (gr. *mesotēs*, łac. *mediocritas aurea*):**\n> Cnota etyczna leży zawsze między dwoma wadami: wadą nadmiaru i wadą niedostatku. Nie jest matematyczną średnią, lecz \"właściwą miarą ze względu na nas\" - zależy od osoby i kontekstu. Przykłady: szczodrość = środek między skąpstwem a rozrzutnością; sprawiedliwość = środek między krzywdą a nadmierną uległością.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Odpowiedź \"tak, w każdym przypadku\" - błąd polegający na mieszaniu zewnętrznego zachowania (walka) z wewnętrzną postawą (cnota = złoty środek).\n2. Pominięcie brawury - trzeba wyraźnie nazwać drugi biegun (brawura = nadmiar odwagi), nie wystarczy napisać \"może walczyć z innych powodów\".","image":"img/filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13. (0-1)<br>Czy w każdym przypadku można uznać żołnierza walczącego z narażeniem własnego<br>życia za człowieka posiadającego cnotę męstwa? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się<br>do przedstawionej w tekście charakterystyki dzielności etycznej.<br>Odpowiedź:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13. (0-1)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający formułuje podstawowe pytania<br>(problemy) oraz tezy filozoficzne, […]<br>prawidłowo posługuje się pojęciami<br>filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź [ ].<br>I. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (intelektualizm<br>etyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa<br>[…]);</p>\n<ol><li>formułuje rozwiązania przykładowych</li></ol>\n<p>dylematów moralnych, odwołujące się do<br>poznanych koncepcji i pojęć;</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>c) Arystoteles, Etyka nikomachejska<br>(fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Odpowiedź: Nie w każdym przypadku.<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Cnota moralna jest właściwą miarą między skrajnościami. W przypadku cnoty męstwa<br>skrajnościami (wadami) są brawura (nadmiar) i tchórzostwo (niedostatek). Odwaga żołnierza<br>może być wyrazem jego brawury, a wówczas nie jest cnotą.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Odpowiedź:</strong> Nie w każdym przypadku.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Cnota moralna jest właściwą miarą między skrajnościami (złoty środek). W przypadku cnoty męstwa skrajnościami są brawura (nadmiar odwagi) i tchórzostwo (niedostatek odwagi). Żołnierz walczący z narażeniem życia może działać z brawury, a nie z prawdziwego męstwa - wtedy jego odwaga NIE jest cnotą.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Arystoteles definiuje cnotę etyczną jako:</p>\n<blockquote>&quot;[T]rwała dyspozycja [ ] polegająca na zachowywaniu właściwej ze względu na nas średniej miary [ ] Idzie o średnią miarę pomiędzy dwoma błędami, tj. między nadmiarem a niedostatkiem&quot;</blockquote>\n<p>Cnota = <strong>złoty środek</strong> (gr. <em>mesotēs</em>) między dwoma wadami:</p>\n<p>| Wada (niedostatek) | Cnota (środek) | Wada (nadmiar) |<br>| Tchórzostwo | <strong>Męstwo</strong> | Brawura |</p>\n<p>Żołnierz walczący z narażeniem życia może:</p>\n<ul><li><strong>działać z prawdziwego męstwa</strong> → wtedy posiada cnotę</li><li><strong>działać z brawury</strong> (lekkomyślna niestraszność, nadmiar) → wtedy NIE posiada cnoty, lecz wadę</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - dodatkowy warunek: intencja i przyjemność</h4>\n<p>Arystoteles dodaje ważny warunek:</p>\n<blockquote>&quot;[K]to naraża się na niebezpieczeństwa i to go cieszy lub przynajmniej nie sprawia mu przykrości, ten jest mężny&quot;</blockquote>\n<p>Cnota wymaga odpowiedniej <em>postawy wewnętrznej</em> - nie tylko zewnętrznego zachowania. Żołnierz, który walczy wyłącznie ze strachu przed karą lub z przymusu, też nie wykazuje cnoty męstwa w pełnym sensie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 13, max 1 pkt:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna odpowiedź (&quot;nie w każdym przypadku&quot;) ORAZ trafne uzasadnienie odwołujące się do koncepcji złotego środka i brawury<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak<br><br><strong>Kluczowe:</strong> wskazanie, że brawura (nadmiar odwagi) jest wadą, nie cnotą - zatem odważny żołnierz może działać z brawury.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Złoty środek Arystotelesa (gr. <em>mesotēs</em>, łac. <em>mediocritas aurea</em>):</strong><br>Cnota etyczna leży zawsze między dwoma wadami: wadą nadmiaru i wadą niedostatku. Nie jest matematyczną średnią, lecz &quot;właściwą miarą ze względu na nas&quot; - zależy od osoby i kontekstu. Przykłady: szczodrość = środek między skąpstwem a rozrzutnością; sprawiedliwość = środek między krzywdą a nadmierną uległością.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Odpowiedź &quot;tak, w każdym przypadku&quot; - błąd polegający na mieszaniu zewnętrznego zachowania (walka) z wewnętrzną postawą (cnota = złoty środek).</li><li>Pominięcie brawury - trzeba wyraźnie nazwać drugi biegun (brawura = nadmiar odwagi), nie wystarczy napisać &quot;może walczyć z innych powodów&quot;.</li></ol>"}]}