{"id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nArystoteles twierdzi, że o niegodziwości niektórych działań nie decyduje jedynie nadmiar\nlub niedostatek. Podaj przykład takiego działania i - odwołując się do przywołanego tekstu\noraz własnej wiedzy - uzasadnij swój wybór.\nPrzykład:\nUzasadnienie:\nMFI_1R\nTekst do zadań 15.-16.\nWszystko, powiadam, jest w Bogu, i wszystko, co się dzieje, dzieje się wyłącznie na mocy praw\nnieskończonej natury Boga i wynika z konieczności jego istoty. Dlatego żadną miarą nie da się\npowiedzieć, że Bóg podlega działaniu czegoś innego, albo, że substancja rozciągła jest boskiej\nnatury […].\nBaruch Spinoza, Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, cz. I, tw. 17.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (intelektualizm\netyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa\n[…]);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) Arystoteles, Etyka nikomachejska\n(fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie właściwego przykładu (ilustrującego tezę Arystotelesa) i stosowne\nuzasadnienie (wyboru podanego przykładu).\n1 p. - za podanie właściwego przykładu (ilustrującego tezę Arystotelesa).\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nPrzykład: Morderstwo dokonane na niewinnej osobie\nUzasadnienie: Każdy akt morderstwa dokonanego na niewinnej osobie jest działaniem\nmoralnie złym. W stosunku do takich działań nie można więc mówić o właściwym środku\nmiędzy skrajnościami.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przykład:** Morderstwo dokonane na niewinnej osobie.\n\n**Uzasadnienie:** Arystoteles twierdzi, że niektóre działania są złe ze swej natury - niezależnie od ilości (nadmiaru lub niedostatku). Nie istnieje \"właściwa miara\" morderstwa. Każde morderstwo niewinnej osoby jest moralnie złe, bez względu na to, czy jest go \"za mało\", \"za dużo\", czy \"w odpowiednim stopniu\" - samo pojęcie środka jest tu nieadekwatne.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nArystoteles wyraźnie zastrzega:\n> \"Nie każde jednak postępowanie i nie każda namiętność dopuszcza średnią miarę; z samych bowiem już nazw niektórych z nich wynika, że są czymś niegodziwym [ ]\"\n\nTo oznacza, że dla pewnych działań pojęcie złotego środka jest logicznie bez sensu - samo działanie jest wewnętrznie złe, niezależnie od stopnia jego \"wykonania\".\n\n## Sposób 2 - inne akceptowane przykłady\n\nKażde działanie *z natury swej* niegodne:\n- **Kradzież** - nie ma \"właściwej miary\" kradzieży (\"trochę\" kradzieży to wciąż kradzież)\n- **Zdradzenie przyjaciela** - nie ma \"umiarkowanej\" zdrady\n- **Gwałt** - każdy akt gwałtu jest zły, nie tylko nadmierny\n- **Morderstwo** (przykład CKE) - każde morderstwo niewinnego jest złe\n\nKlucz: nazwy tych działań zawierają *już* element niegodziwości - to działania zdefiniowane przez swoją złość, nie przez ilość.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 14, max 2 pkt:**\n> - **2 pkt** - właściwy przykład (ilustrujący tezę Arystotelesa) ORAZ stosowne uzasadnienie (dlaczego pojęcie środka jest tu nieadekwatne)\n> - **1 pkt** - TYLKO właściwy przykład bez uzasadnienia\n> - **0 pkt** - przykład nieodpowiedni lub brak\n>\n> **Akceptowane przykłady:** morderstwo, kradzież, cudzołóstwo, inne działania wewnętrznie złe\n> **Kluczowe w uzasadnieniu:** wskazanie, że pojęcie \"właściwej miary\" jest nieadekwatne - każdy akt takiego działania jest zły\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Działania intrinsically evil (łac. *mala in se*):**\n> Arystoteles w *Etyce nikomachejskiej* (II, 6, 1107a) wymienia złość, bezwstyd i zawiść jako uczucia, kradzież, morderstwo i cudzołóstwo jako działania, które są złe same w sobie. Pojęcie to rozwinęła later scholastyka i etyka chrześcijańska (*actus intrinsece mali*).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Przykłady działań, które *mogą być* dobre lub złe zależnie od okoliczności (np. kłamstwo w pewnych kontekstach) - to nie spełnia kryterium działania intrinsically evil.\n2. Brak uzasadnienia - 1 pkt zamiast 2; uzasadnienie musi wskazać, dlaczego pojęcie środka jest nieadekwatne.","image":"img/filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-2)<br>Arystoteles twierdzi, że o niegodziwości niektórych działań nie decyduje jedynie nadmiar<br>lub niedostatek. Podaj przykład takiego działania i - odwołując się do przywołanego tekstu<br>oraz własnej wiedzy - uzasadnij swój wybór.<br>Przykład:<br>Uzasadnienie:<br>MFI_1R<br>Tekst do zadań 15.-16.<br>Wszystko, powiadam, jest w Bogu, i wszystko, co się dzieje, dzieje się wyłącznie na mocy praw<br>nieskończonej natury Boga i wynika z konieczności jego istoty. Dlatego żadną miarą nie da się<br>powiedzieć, że Bóg podlega działaniu czegoś innego, albo, że substancja rozciągła jest boskiej<br>natury […].<br>Baruch Spinoza, Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, cz. I, tw. 17.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-2)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający [ ] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź […].<br>I. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (intelektualizm<br>etyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa<br>[…]);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>c) Arystoteles, Etyka nikomachejska<br>(fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za podanie właściwego przykładu (ilustrującego tezę Arystotelesa) i stosowne<br>uzasadnienie (wyboru podanego przykładu).<br>1 p. - za podanie właściwego przykładu (ilustrującego tezę Arystotelesa).<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Przykład: Morderstwo dokonane na niewinnej osobie<br>Uzasadnienie: Każdy akt morderstwa dokonanego na niewinnej osobie jest działaniem<br>moralnie złym. W stosunku do takich działań nie można więc mówić o właściwym środku<br>między skrajnościami.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Przykład:</strong> Morderstwo dokonane na niewinnej osobie.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Arystoteles twierdzi, że niektóre działania są złe ze swej natury - niezależnie od ilości (nadmiaru lub niedostatku). Nie istnieje &quot;właściwa miara&quot; morderstwa. Każde morderstwo niewinnej osoby jest moralnie złe, bez względu na to, czy jest go &quot;za mało&quot;, &quot;za dużo&quot;, czy &quot;w odpowiednim stopniu&quot; - samo pojęcie środka jest tu nieadekwatne.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Arystoteles wyraźnie zastrzega:</p>\n<blockquote>&quot;Nie każde jednak postępowanie i nie każda namiętność dopuszcza średnią miarę; z samych bowiem już nazw niektórych z nich wynika, że są czymś niegodziwym [ ]&quot;</blockquote>\n<p>To oznacza, że dla pewnych działań pojęcie złotego środka jest logicznie bez sensu - samo działanie jest wewnętrznie złe, niezależnie od stopnia jego &quot;wykonania&quot;.</p>\n<h4>Sposób 2 - inne akceptowane przykłady</h4>\n<p>Każde działanie <em>z natury swej</em> niegodne:</p>\n<ul><li><strong>Kradzież</strong> - nie ma &quot;właściwej miary&quot; kradzieży (&quot;trochę&quot; kradzieży to wciąż kradzież)</li><li><strong>Zdradzenie przyjaciela</strong> - nie ma &quot;umiarkowanej&quot; zdrady</li><li><strong>Gwałt</strong> - każdy akt gwałtu jest zły, nie tylko nadmierny</li><li><strong>Morderstwo</strong> (przykład CKE) - każde morderstwo niewinnego jest złe</li></ul>\n<p>Klucz: nazwy tych działań zawierają <em>już</em> element niegodziwości - to działania zdefiniowane przez swoją złość, nie przez ilość.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - zadanie 14, max 2 pkt:</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - właściwy przykład (ilustrujący tezę Arystotelesa) ORAZ stosowne uzasadnienie (dlaczego pojęcie środka jest tu nieadekwatne)<br>- <strong>1 pkt</strong> - TYLKO właściwy przykład bez uzasadnienia<br>- <strong>0 pkt</strong> - przykład nieodpowiedni lub brak<br><br><strong>Akceptowane przykłady:</strong> morderstwo, kradzież, cudzołóstwo, inne działania wewnętrznie złe<br><strong>Kluczowe w uzasadnieniu:</strong> wskazanie, że pojęcie &quot;właściwej miary&quot; jest nieadekwatne - każdy akt takiego działania jest zły</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Działania intrinsically evil (łac. <em>mala in se</em>):</strong><br>Arystoteles w <em>Etyce nikomachejskiej</em> (II, 6, 1107a) wymienia złość, bezwstyd i zawiść jako uczucia, kradzież, morderstwo i cudzołóstwo jako działania, które są złe same w sobie. Pojęcie to rozwinęła later scholastyka i etyka chrześcijańska (<em>actus intrinsece mali</em>).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Przykłady działań, które <em>mogą być</em> dobre lub złe zależnie od okoliczności (np. kłamstwo w pewnych kontekstach) - to nie spełnia kryterium działania intrinsically evil.</li><li>Brak uzasadnienia - 1 pkt zamiast 2; uzasadnienie musi wskazać, dlaczego pojęcie środka jest nieadekwatne.</li></ol>"}]}