{"id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.\nTemat 1. Czy materializm ontologiczny wyklucza wolną wolę? Rozważ problem\ni uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do znanych Ci pojęć i koncepcji\nontologicznych.\nTemat 2. „Postępuj tak, byś człowieczeństwa tak w twej osobie, jak też w osobie każdego\ninnego używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka”. Odwołując\nsię do poglądów wybranych filozofów, rozważ, czy powyższa zasada Immanuela\nKanta może stanowić powszechną regułę moralności.\nna temat nr\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-25)\nWymagania ogólne\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu; jasno\nprezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz przykładami;\nprawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację filozoficzną do\nrozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.\nModel odpowiedzi\nFilozofia - poziom rozszerzony\nKryteria oceniania wypracowania z filozofii\nKryterium\nPunktacja\nMax.\nliczba\npunktów\n25\nI\nSformułowanie\nstanowiska\nJasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.\n3\n3\nStanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.\n2\nNiejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie kontekst\nwskazuje na przekonania zdającego.\n1\nII\nUzasadnienie\nstanowiska\na) Adekwatne\nUzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty wiążą się ze\nstanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).\n3\n3\n18\nLuźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w sprawie\ndrugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.\n1\nb) Trafne\nUzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem problemu i\nprzeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty zgodne oraz logicznie\npoprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu).\nOdwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.\n4\n4\nUzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem\nproblemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne\noraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n3\nNa ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu. Nieliczne\nusterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n2\nArgumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera rozumowania\nnon sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.\n1\nc) Pogłębione\nRozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż 1\nargumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym stanowisko;\n4\n4\nModel odpowiedzi\nFilozofia - poziom rozszerzony\nrozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są ważkie (istotne), ich\nwprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne posługiwanie się wiedzą i\nterminologią filozoficzną.\nArgumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim argumentem i 1\nkontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla zrozumienia stanowiska\nzdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.\n3\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub\nodwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.\nPojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.\n2\nArgumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub\nodwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne (drugorzędne). Uzasadnienie\npowierzchowne (infantylne).\n1\nd) Krytyczne\nUzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający rozważa\nracje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia wprowadzenie\nkontrargumentów.\n4\n4\nAnaliza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia\nkontrargumentacji.\n2\ne) Nawiązania\ndo innych\ndziedzin\nkultury\nZdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi dziedzinami\nkultury (literaturą, sztuką).\n3\n3\nZdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.\n2\nIII\nKompozycja\npracy\nPoprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części pracy\nniezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.\n2\n2\nZaburzenia w kompozycji pracy.\n1\nIV\nPoprawność\njęzykowa\nPraca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym, leksykalnym,\nfrazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.\n2\n2\nPraca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne, frazeologiczne,\nortograficzne i interpunkcyjne.\n1","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPoniżej wzorcowe wypracowanie do **Tematu 1** (materializm ontologiczny a wolna wola). Po wypracowaniu znajdziesz schemat punktowania CKE.\n\n# Wypracowanie wzorcowe - Temat 1\n## Czy materializm ontologiczny wyklucza wolną wolę?\n\n### Teza\n\nMaterializm ontologiczny, rozumiany jako pogląd, że istnieje wyłącznie materia i jej właściwości, w swojej konsekwentnej postaci prowadzi do determinizmu, który wyklucza wolną wolę w klasycznym sensie - jednak nie uniemożliwia sformułowania *kompatybilnej* koncepcji wolności, która zachowuje znaczący zakres ludzkiej autonomii.\n\n### Argumentacja\n\n**Materializm i determinizm - dlaczego wolna wola wydaje się niemożliwa**\n\nMaterializm ontologiczny głosi, że rzeczywistość jest jednorodna i materialna: nie istnieje żadna niematerialna dusza, żaden transcendentny pierwiastek duchowy, który mógłby działać niezależnie od praw przyrody. Konsekwencją materializmu jest *determinizm* - pogląd, że każde zdarzenie, w tym każdy akt woli człowieka, jest zdeterminowane przez poprzedzające je przyczyny fizyczne. Jeśli mózg jest organem materialnym, podlegającym prawom fizyki i chemii, to każda decyzja jest tylko wynikiem procesów neuronalnych zdeterminowanych stanem całego Wszechświata w chwili poprzedniej.\n\nTakie stanowisko reprezentuje Julian Offray de La Mettrie w *Człowieku-maszynie* (1747): człowiek jest doskonałą maszyną kierowaną prawami natury. Skoro jesteśmy maszynami, nasze \"decyzje\" są tylko złudzeniem - to mechanizm kauzalny, nie wybór.\n\nPodobne wnioski płyną ze stanowiska Barucha Spinozy: jeśli wszystko wynika z konieczności natury Boga (a Bóg = Natura), to i człowiek działa *sub specie necessitatis* (z konieczności). Wolna wola rozumiana jako sprawczość niezależna od przyczyn byłaby wyjątkiem od porządku natury - czego monistyczna ontologia Spinozy nie dopuszcza.\n\n**Kontrargument - kompatybilizm**\n\nJednak twierdzenie, że materializm *wyklucza* wolną wolę, opiera się na bardzo wąskiej definicji wolności jako \"działania bez przyczyny\" (libertarianizm metafizyczny). Koncepcja ta jest trudna do obrony nawet poza materializmem, bo działanie bez przyczyny byłoby *przypadkowe*, a nie *wolne*.\n\nKompatybiliści - m.in. Arystoteles w teorii działania celowego (*praxis*) - argumentują, że wolność polega nie na *braku* determinacji, lecz na *rodzaju* determinacji. Akt jest wolny, gdy wynika z naszych własnych pragnień i rozumu, a nie z zewnętrznego przymusu. W tym sensie nawet materialistyczna ontologia dopuszcza wolność: człowiek jest wolny, gdy jego działanie wynika ze *struktury jego własnego charakteru* (co u Arystotelesa = cnoty nabytej przez ćwiczenie), a nie z zewnętrznego nacisku.\n\nWspółcześnie argument kompatybilizmu rozwinęła filozofia umysłu: nawet jeśli procesy decyzyjne są neuronalne, to *autentyczność* pragnienia (że pochodzi od podmiotu, odzwierciedla jego wartości) wystarczy do zachowania sensu pojęcia wolności moralnej.\n\n**Znaczenie problemu dla etyki i kultury**\n\nProblem ten nie jest czysto akademicki. Jeśli materializm wyklucza wolną wolę, upada cały gmach moralności: nie ma miejsca na odpowiedzialność, karę i nagrodę, bo nikt nie \"mógł postąpić inaczej\". Fiodor Dostojewski w *Braciach Karamazow* pokazuje dramatyczne konsekwencje tej tezy: Iwan Karamazow, przekonany, że \"wszystko jest dozwolone\" w świecie bez transcendencji, staje u progu nihilizmu moralnego.\n\nKonsekwentny materialista musi więc albo zaakceptować determinizm i zrewidować pojęcie odpowiedzialności, albo przyjąć kompatybilizm i ocalić wolność przez jej redefinicję.\n\n### Podsumowanie\n\nMaterializm ontologiczny wyklucza wolną wolę *libertariańską* (niezależną od przyczynowości), ale nie wyklucza wolności w sensie *kompatybilnym* - jako działania wynikającego z własnych pragnień i rozumu podmiotu. Odpowiedź na pytanie tytułowe zależy więc od tego, jaką koncepcję wolnej woli przyjmiemy. Sądzę, że materializm z kompatybilizmem tworzy spójną całość - i jest bardziej odpowiedzialną filozoficznie odpowiedzią niż dualistyczne wskazanie na niematerialną duszę jako gwaranta wolności.\n\n## Punkty CKE - schemat oceniania\n\n> 📋 **Kryteria oceniania wypracowania z filozofii (max 25 pkt):**\n>\n> **I. Sformułowanie stanowiska - max 3 pkt:**\n> - 3 pkt: Jasna teza lokująca się w problematyce (np. \"materializm wyklucza libertariańską wolę, ale nie kompatybilną\")\n> - 2 pkt: Stanowisko obecne, ale nieprecyzyjne\n> - 1 pkt: Stanowisko domyślne z kontekstu\n>\n> **II. Uzasadnienie stanowiska - max 18 pkt:**\n> - a) Adekwatność - max 3 pkt: wszystkie argumenty odniesione do tezy\n> - b) Trafność - max 4 pkt: argumenty ZA i kontrargumenty; logicznie poprawne\n> - c) Pogłębienie - max 4 pkt: więcej niż 1 argument i 1 kontrargument; swobodne użycie terminologii (determinizm, kompatybilizm, libertarianizm, *res cogitans*, *res extensa*)\n> - d) Krytyczność - max 4 pkt: analiza i ocena argumentów; uzasadnienie wprowadzenia kontrargumentów\n> - e) Nawiązania do innych dziedzin kultury - max 3 pkt: nawiązanie do literatury (Dostojewski), sztuki lub innych dziedzin filozofii\n>\n> **III. Kompozycja pracy - max 2 pkt:**\n> - 2 pkt: wyodrębnione i konsekwentne części: teza → argumentacja → kontrargumenty → podsumowanie\n>\n> **IV. Poprawność językowa - max 2 pkt:**\n> - 2 pkt: język komunikatywny, na ogół poprawny składniowo i leksykalnie\n>\n> **Co MUSISZ zrobić żeby dostać max:**\n> 1. Podać jasną tezę na początku\n> 2. Użyć conajmniej 3-4 pojęć filozoficznych (materializm, determinizm, wolna wola, kompatybilizm, libertarianizm metafizyczny)\n> 3. Przywoływać filozofów z imienia (La Mettrie, Spinoza, Arystoteles)\n> 4. Sformułować przynajmniej 1 kontrargument i odnieść się do niego krytycznie\n> 5. Nawiązać do innej dziedziny kultury (literatura, sztuka, nauka)\n> 6. Zamknąć stanowiskiem w podsumowaniu\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Kluczowe pojęcia do wypracowania:**\n> - **Materializm ontologiczny** - istnieje tylko materia i jej właściwości; umysł = funkcja mózgu\n> - **Determinizm** - każde zdarzenie ma przyczynę; przyszłość jest zdeterminowana przez przeszłość\n> - **Wolna wola libertariańska** - zdolność do działania niezależnego od determinizmu kauzalnego\n> - **Kompatybilizm** - wolna wola i determinizm są kompatybilne; wolność = działanie z własnych pragnień bez zewnętrznego przymusu\n> - **La Mettrie** - *Człowiek-maszyna* (1747): człowiek = maszyna biologiczna\n> - **Spinoza** - *Deus sive Natura*: wszystko z konieczności; *sub specie necessitatis*\n> - **Arystoteles** - *praxis* (działanie celowe), phronesis (rozsądek praktyczny) jako podstawa wolności moralnej","image":"img/filozofia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17. (0-25)
Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.
Temat 1. Czy materializm ontologiczny wyklucza wolną wolę? Rozważ problem
i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do znanych Ci pojęć i koncepcji
ontologicznych.
Temat 2. „Postępuj tak, byś człowieczeństwa tak w twej osobie, jak też w osobie każdego
innego używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka”. Odwołując
się do poglądów wybranych filozofów, rozważ, czy powyższa zasada Immanuela
Kanta może stanowić powszechną regułę moralności.
na temat nr
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 17. (0-25)
Wymagania ogólne
II. Tworzenie wypowiedzi.
Zdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo
rekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu; jasno
prezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz przykładami;
prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację filozoficzną do
rozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.
Model odpowiedzi
Filozofia - poziom rozszerzony
Kryteria oceniania wypracowania z filozofii
Kryterium
Punktacja
Max.
liczba
punktów
25
I
Sformułowanie
stanowiska
Jasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.
3
3
Stanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.
2
Niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie kontekst
wskazuje na przekonania zdającego.
1
II
Uzasadnienie
stanowiska
a) Adekwatne
Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty wiążą się ze
stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).
3
3
18
Luźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w sprawie
drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.
1
b) Trafne
Uzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem problemu i
przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty zgodne oraz logicznie
poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu).
Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.
4
4
Uzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem
problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne
oraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
3
Na ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu. Nieliczne
usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
2
Argumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera rozumowania
non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.
1
c) Pogłębione
Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż 1
argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym stanowisko;
4
4
Model odpowiedzi
Filozofia - poziom rozszerzony
rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są ważkie (istotne), ich
wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne posługiwanie się wiedzą i
terminologią filozoficzną.
Argumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim argumentem i 1
kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla zrozumienia stanowiska
zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.
3
Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub
odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.
Pojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.
2
Argumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub
odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne (drugorzędne). Uzasadnienie
powierzchowne (infantylne).
1
d) Krytyczne
Uzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający rozważa
racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia wprowadzenie
kontrargumentów.
4
4
Analiza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia
kontrargumentacji.
2
e) Nawiązania
do innych
dziedzin
kultury
Zdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi dziedzinami
kultury (literaturą, sztuką).
3
3
Zdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.
2
III
Kompozycja
pracy
Poprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części pracy
niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.
2
2
Zaburzenia w kompozycji pracy.
1
IV
Poprawność
językowa
Praca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym, leksykalnym,
frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.
2
2
Praca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne, frazeologiczne,
ortograficzne i interpunkcyjne.
1

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Poniżej wzorcowe wypracowanie do Tematu 1 (materializm ontologiczny a wolna wola). Po wypracowaniu znajdziesz schemat punktowania CKE.

\n

Wypracowanie wzorcowe - Temat 1

\n

Czy materializm ontologiczny wyklucza wolną wolę?

\n
Teza
\n

Materializm ontologiczny, rozumiany jako pogląd, że istnieje wyłącznie materia i jej właściwości, w swojej konsekwentnej postaci prowadzi do determinizmu, który wyklucza wolną wolę w klasycznym sensie - jednak nie uniemożliwia sformułowania kompatybilnej koncepcji wolności, która zachowuje znaczący zakres ludzkiej autonomii.

\n
Argumentacja
\n

Materializm i determinizm - dlaczego wolna wola wydaje się niemożliwa

\n

Materializm ontologiczny głosi, że rzeczywistość jest jednorodna i materialna: nie istnieje żadna niematerialna dusza, żaden transcendentny pierwiastek duchowy, który mógłby działać niezależnie od praw przyrody. Konsekwencją materializmu jest determinizm - pogląd, że każde zdarzenie, w tym każdy akt woli człowieka, jest zdeterminowane przez poprzedzające je przyczyny fizyczne. Jeśli mózg jest organem materialnym, podlegającym prawom fizyki i chemii, to każda decyzja jest tylko wynikiem procesów neuronalnych zdeterminowanych stanem całego Wszechświata w chwili poprzedniej.

\n

Takie stanowisko reprezentuje Julian Offray de La Mettrie w Człowieku-maszynie (1747): człowiek jest doskonałą maszyną kierowaną prawami natury. Skoro jesteśmy maszynami, nasze "decyzje" są tylko złudzeniem - to mechanizm kauzalny, nie wybór.

\n

Podobne wnioski płyną ze stanowiska Barucha Spinozy: jeśli wszystko wynika z konieczności natury Boga (a Bóg = Natura), to i człowiek działa sub specie necessitatis (z konieczności). Wolna wola rozumiana jako sprawczość niezależna od przyczyn byłaby wyjątkiem od porządku natury - czego monistyczna ontologia Spinozy nie dopuszcza.

\n

Kontrargument - kompatybilizm

\n

Jednak twierdzenie, że materializm wyklucza wolną wolę, opiera się na bardzo wąskiej definicji wolności jako "działania bez przyczyny" (libertarianizm metafizyczny). Koncepcja ta jest trudna do obrony nawet poza materializmem, bo działanie bez przyczyny byłoby przypadkowe, a nie wolne.

\n

Kompatybiliści - m.in. Arystoteles w teorii działania celowego (praxis) - argumentują, że wolność polega nie na braku determinacji, lecz na rodzaju determinacji. Akt jest wolny, gdy wynika z naszych własnych pragnień i rozumu, a nie z zewnętrznego przymusu. W tym sensie nawet materialistyczna ontologia dopuszcza wolność: człowiek jest wolny, gdy jego działanie wynika ze struktury jego własnego charakteru (co u Arystotelesa = cnoty nabytej przez ćwiczenie), a nie z zewnętrznego nacisku.

\n

Współcześnie argument kompatybilizmu rozwinęła filozofia umysłu: nawet jeśli procesy decyzyjne są neuronalne, to autentyczność pragnienia (że pochodzi od podmiotu, odzwierciedla jego wartości) wystarczy do zachowania sensu pojęcia wolności moralnej.

\n

Znaczenie problemu dla etyki i kultury

\n

Problem ten nie jest czysto akademicki. Jeśli materializm wyklucza wolną wolę, upada cały gmach moralności: nie ma miejsca na odpowiedzialność, karę i nagrodę, bo nikt nie "mógł postąpić inaczej". Fiodor Dostojewski w Braciach Karamazow pokazuje dramatyczne konsekwencje tej tezy: Iwan Karamazow, przekonany, że "wszystko jest dozwolone" w świecie bez transcendencji, staje u progu nihilizmu moralnego.

\n

Konsekwentny materialista musi więc albo zaakceptować determinizm i zrewidować pojęcie odpowiedzialności, albo przyjąć kompatybilizm i ocalić wolność przez jej redefinicję.

\n
Podsumowanie
\n

Materializm ontologiczny wyklucza wolną wolę libertariańską (niezależną od przyczynowości), ale nie wyklucza wolności w sensie kompatybilnym - jako działania wynikającego z własnych pragnień i rozumu podmiotu. Odpowiedź na pytanie tytułowe zależy więc od tego, jaką koncepcję wolnej woli przyjmiemy. Sądzę, że materializm z kompatybilizmem tworzy spójną całość - i jest bardziej odpowiedzialną filozoficznie odpowiedzią niż dualistyczne wskazanie na niematerialną duszę jako gwaranta wolności.

\n

Punkty CKE - schemat oceniania

\n
📋 Kryteria oceniania wypracowania z filozofii (max 25 pkt):

I. Sformułowanie stanowiska - max 3 pkt:
- 3 pkt: Jasna teza lokująca się w problematyce (np. "materializm wyklucza libertariańską wolę, ale nie kompatybilną")
- 2 pkt: Stanowisko obecne, ale nieprecyzyjne
- 1 pkt: Stanowisko domyślne z kontekstu

II. Uzasadnienie stanowiska - max 18 pkt:
- a) Adekwatność - max 3 pkt: wszystkie argumenty odniesione do tezy
- b) Trafność - max 4 pkt: argumenty ZA i kontrargumenty; logicznie poprawne
- c) Pogłębienie - max 4 pkt: więcej niż 1 argument i 1 kontrargument; swobodne użycie terminologii (determinizm, kompatybilizm, libertarianizm, res cogitans, res extensa)
- d) Krytyczność - max 4 pkt: analiza i ocena argumentów; uzasadnienie wprowadzenia kontrargumentów
- e) Nawiązania do innych dziedzin kultury - max 3 pkt: nawiązanie do literatury (Dostojewski), sztuki lub innych dziedzin filozofii

III. Kompozycja pracy - max 2 pkt:
- 2 pkt: wyodrębnione i konsekwentne części: teza → argumentacja → kontrargumenty → podsumowanie

IV. Poprawność językowa - max 2 pkt:
- 2 pkt: język komunikatywny, na ogół poprawny składniowo i leksykalnie

Co MUSISZ zrobić żeby dostać max:
1. Podać jasną tezę na początku
2. Użyć conajmniej 3-4 pojęć filozoficznych (materializm, determinizm, wolna wola, kompatybilizm, libertarianizm metafizyczny)
3. Przywoływać filozofów z imienia (La Mettrie, Spinoza, Arystoteles)
4. Sformułować przynajmniej 1 kontrargument i odnieść się do niego krytycznie
5. Nawiązać do innej dziedziny kultury (literatura, sztuka, nauka)
6. Zamknąć stanowiskiem w podsumowaniu
\n

Reference filozoficzny

\n
📖 Kluczowe pojęcia do wypracowania:
- Materializm ontologiczny - istnieje tylko materia i jej właściwości; umysł = funkcja mózgu
- Determinizm - każde zdarzenie ma przyczynę; przyszłość jest zdeterminowana przez przeszłość
- Wolna wola libertariańska - zdolność do działania niezależnego od determinizmu kauzalnego
- Kompatybilizm - wolna wola i determinizm są kompatybilne; wolność = działanie z własnych pragnień bez zewnętrznego przymusu
- La Mettrie - Człowiek-maszyna (1747): człowiek = maszyna biologiczna
- Spinoza - Deus sive Natura: wszystko z konieczności; sub specie necessitatis
- Arystoteles - praxis (działanie celowe), phronesis (rozsądek praktyczny) jako podstawa wolności moralnej
"}]}