{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-3)\nW przywołanym fragmencie tekstu John Stuart Mill formułuje tzw. zasadę niekrzywdzenia,\nktóra stanowi ważny element reprezentowanego przez niego stanowiska z zakresu filozofii\npolityki.\nPodaj nazwę tego stanowiska i wyjaśnij, na czym ono polega, oraz przedstaw związek\nmiędzy nim a zasadą niekrzywdzenia.\nNazwa stanowiska:\nWyjaśnienie:\nZwiązek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nII.5. Problematyka nowożytnej filozofii\ndziejów i filozofii polityki po rewolucji\nfrancuskiej. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje […] koncepcje\nw porewolucyjnej filozofii polityki,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n(liberalizm J.S Milla i jego związek\nz utylitaryzmem i indywidualizmem […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n3 pkt - za poprawne podanie nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla, jego wyjaśnienie oraz za\nprzedstawienie związku między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia.\n2 pkt - za poprawne podanie nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla oraz jego wyjaśnienie\nLUB za wyjaśnienie stanowiska Milla i za przedstawienie związku między nim a zasadą\nniekrzywdzenia.\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla LUB za jego wyjaśnienie.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nNazwa stanowiska: liberalizm LUB indywidualizm\nWyjaśnienie: liberalizm to pogląd na gruncie filozofii polityki, głoszący prymat jednostki nad\nwspólnotą oraz upatrujący w wolności człowieka - zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej\n- naczelną wartość.\nZwiązek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia: zasada niekrzywdzenia respektuje\nkluczowe dla liberalizmu przekonanie, iż wolność jednostki jest jedyną bezdyskusyjną\nwartością. Założeniem zasady niekrzywdzenia jest przekonanie, że krzywdzenie innych\nstanowi pogwałcenie wolności osoby krzywdzonej. Granicą wolności jednostki jest wolność\ninnych jednostek. Można więc usprawiedliwić ograniczenie wolności jednostki o ile wykaże się,\nże jednostka ta w nieuprawniony sposób narusza wolność innej (innych) jednostki.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stanowiska:** **Liberalizm** (lub: indywidualizm)\n\n**Wyjaśnienie:** Liberalizm to pogląd w filozofii polityki głoszący **prymat jednostki nad wspólnotą** i uznający **wolność człowieka** - zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej - za naczelną wartość. Rola państwa i społeczeństwa powinna być ograniczona do minimum niezbędnego do ochrony wolności jednostek.\n\n**Związek z zasadą niekrzywdzenia:** Zasada niekrzywdzenia (*harm principle*) jest konkretyzacją liberalnego przekonania o priorytecie wolności. Granicą wolności jednostki jest wolność innych - społeczeństwo może ograniczać wolność jednostki tylko wtedy, gdy ta wolność narusza wolność innych. Krzywdzenie innych to pogwałcenie ich wolności, a więc jedyne działanie uzasadniające interwencję.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nMill formułuje zasadę niekrzywdzenia (*harm principle*) wprost:\n\n> *\"jedynym celem usprawiedliwiającym ograniczenie przez ludzkość, indywidualnie lub zbiorowo, swobody działania jakiegokolwiek człowieka jest samoobrona, że jedynym celem, dla osiągnięcia którego ma się prawo sprawować władzę nad członkiem cywilizowanej społeczności wbrew jego woli, jest zapobieżenie krzywdzie innych.\"*\n\nTo jest zasada **minimalizacji przymusu** - interwencja jest dopuszczalna TYLKO gdy chroni innych przed krzywdą.\n\n> *\"Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.\"*\n\nTo klasyczna teza **liberalna**: sfera prywatna jest suwerennym terytorium jednostki.\n\n## Sposób 2 - wiedza własna o filozofii polityki Milla\n\nJohn Stuart Mill w *O wolności* (1859 r.) rozwinął tradycję **liberalizmu klasycznego** (John Locke, Adam Smith) i dodał do niej wymiar utylitarny:\n\n- **Wolność jednostki** = wartość instrumentalna (prowadzi do szczęścia) i wewnętrzna (warunek godności)\n- **Sfera publiczna** (wpływa na innych) - może być regulowana przez społeczeństwo\n- **Sfera prywatna** (dotyczy tylko jednostki) - absolutna autonomia, nieingerencja\n\n**Związek z zasadą niekrzywdzenia:**\n- Zasada niekrzywdzenia wyznacza granicę między sferą publiczną a prywatną\n- Wszystko, co nie krzywdzi innych → sfera prywatna → brak prawa do interwencji\n- Co krzywdzi innych → sfera publiczna → interwencja jest uzasadniona\n- To jest liberalna zasada: **wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność innego**\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 10, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - nazwa (liberalizm/indywidualizm) + wyjaśnienie + związek z zasadą niekrzywdzenia\n> - **2 pkt** - nazwa + wyjaśnienie LUB wyjaśnienie + związek (bez nazwy)\n> - **1 pkt** - sama nazwa LUB samo wyjaśnienie\n> - **0 pkt** - błąd lub brak\n> - Akceptowane nazwy: \"liberalizm\", \"indywidualizm\"\n> - NIE akceptowane: \"utylitaryzm\" (to etyka Milla, nie stanowisko w filozofii polityki), \"empiryzm\" (metoda, nie stanowisko polityczne)\n\n## Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne\n\nBłąd: podanie \"utylitaryzmu\" jako nazwy stanowiska - utylitaryzm to etyka Milla (zasada użyteczności), a nie jego stanowisko w filozofii polityki. Zadanie pyta o stanowisko z filozofii polityki.\n\nBłąd: wyjaśnienie zasady niekrzywdzenia bez powiązania z liberalizmem - samo powtórzenie tekstu to nie wyjaśnienie.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Mylenie liberalizmu klasycznego (Mill) z liberalizmem współczesnym - u Milla liberalizm to minimalna ingerencja państwa w wolność jednostki, nie rozbudowany system socjalny.\n2. **Pułapka nr 2:** Podanie \"indywidualizm\" zamiast \"liberalizm\" - obydwa są akceptowane przez klucz CKE.\n3. **Pułapka nr 3:** Opisanie tylko zasady niekrzywdzenia bez wyjaśnienia samego stanowiska (liberalizmu) - za to jest najwyżej 2 pkt, nie 3 pkt.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10. (0-3)<br>W przywołanym fragmencie tekstu John Stuart Mill formułuje tzw. zasadę niekrzywdzenia,<br>która stanowi ważny element reprezentowanego przez niego stanowiska z zakresu filozofii<br>polityki.<br>Podaj nazwę tego stanowiska i wyjaśnij, na czym ono polega, oraz przedstaw związek<br>między nim a zasadą niekrzywdzenia.<br>Nazwa stanowiska:<br>Wyjaśnienie:<br>Związek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający [ ] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź […].<br>II.5. Problematyka nowożytnej filozofii<br>dziejów i filozofii polityki po rewolucji<br>francuskiej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje […] koncepcje</li></ol>\n<p>w porewolucyjnej filozofii polityki,<br>rekonstruuje wspierające je argumenty<br>(liberalizm J.S Milla i jego związek<br>z utylitaryzmem i indywidualizmem […]).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - za poprawne podanie nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla, jego wyjaśnienie oraz za<br>przedstawienie związku między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia.<br>2 pkt - za poprawne podanie nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla oraz jego wyjaśnienie<br>LUB za wyjaśnienie stanowiska Milla i za przedstawienie związku między nim a zasadą<br>niekrzywdzenia.<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy stanowiska Johna Stuarta Milla LUB za jego wyjaśnienie.<br>0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Nazwa stanowiska: liberalizm LUB indywidualizm<br>Wyjaśnienie: liberalizm to pogląd na gruncie filozofii polityki, głoszący prymat jednostki nad<br>wspólnotą oraz upatrujący w wolności człowieka - zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej</p>\n<ul><li>naczelną wartość.</li></ul>\n<p>Związek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia: zasada niekrzywdzenia respektuje<br>kluczowe dla liberalizmu przekonanie, iż wolność jednostki jest jedyną bezdyskusyjną<br>wartością. Założeniem zasady niekrzywdzenia jest przekonanie, że krzywdzenie innych<br>stanowi pogwałcenie wolności osoby krzywdzonej. Granicą wolności jednostki jest wolność<br>innych jednostek. Można więc usprawiedliwić ograniczenie wolności jednostki o ile wykaże się,<br>że jednostka ta w nieuprawniony sposób narusza wolność innej (innych) jednostki.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa stanowiska:</strong> <strong>Liberalizm</strong> (lub: indywidualizm)</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> Liberalizm to pogląd w filozofii polityki głoszący <strong>prymat jednostki nad wspólnotą</strong> i uznający <strong>wolność człowieka</strong> - zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej - za naczelną wartość. Rola państwa i społeczeństwa powinna być ograniczona do minimum niezbędnego do ochrony wolności jednostek.</p>\n<p><strong>Związek z zasadą niekrzywdzenia:</strong> Zasada niekrzywdzenia (<em>harm principle</em>) jest konkretyzacją liberalnego przekonania o priorytecie wolności. Granicą wolności jednostki jest wolność innych - społeczeństwo może ograniczać wolność jednostki tylko wtedy, gdy ta wolność narusza wolność innych. Krzywdzenie innych to pogwałcenie ich wolności, a więc jedyne działanie uzasadniające interwencję.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Mill formułuje zasadę niekrzywdzenia (<em>harm principle</em>) wprost:</p>\n<blockquote><em>&quot;jedynym celem usprawiedliwiającym ograniczenie przez ludzkość, indywidualnie lub zbiorowo, swobody działania jakiegokolwiek człowieka jest samoobrona, że jedynym celem, dla osiągnięcia którego ma się prawo sprawować władzę nad członkiem cywilizowanej społeczności wbrew jego woli, jest zapobieżenie krzywdzie innych.&quot;</em></blockquote>\n<p>To jest zasada <strong>minimalizacji przymusu</strong> - interwencja jest dopuszczalna TYLKO gdy chroni innych przed krzywdą.</p>\n<blockquote><em>&quot;Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.&quot;</em></blockquote>\n<p>To klasyczna teza <strong>liberalna</strong>: sfera prywatna jest suwerennym terytorium jednostki.</p>\n<h4>Sposób 2 - wiedza własna o filozofii polityki Milla</h4>\n<p>John Stuart Mill w <em>O wolności</em> (1859 r.) rozwinął tradycję <strong>liberalizmu klasycznego</strong> (John Locke, Adam Smith) i dodał do niej wymiar utylitarny:</p>\n<ul><li><strong>Wolność jednostki</strong> = wartość instrumentalna (prowadzi do szczęścia) i wewnętrzna (warunek godności)</li><li><strong>Sfera publiczna</strong> (wpływa na innych) - może być regulowana przez społeczeństwo</li><li><strong>Sfera prywatna</strong> (dotyczy tylko jednostki) - absolutna autonomia, nieingerencja</li></ul>\n<p><strong>Związek z zasadą niekrzywdzenia:</strong></p>\n<ul><li>Zasada niekrzywdzenia wyznacza granicę między sferą publiczną a prywatną</li><li>Wszystko, co nie krzywdzi innych → sfera prywatna → brak prawa do interwencji</li><li>Co krzywdzi innych → sfera publiczna → interwencja jest uzasadniona</li><li>To jest liberalna zasada: <strong>wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność innego</strong></li></ul>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 10, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - nazwa (liberalizm/indywidualizm) + wyjaśnienie + związek z zasadą niekrzywdzenia<br>- <strong>2 pkt</strong> - nazwa + wyjaśnienie LUB wyjaśnienie + związek (bez nazwy)<br>- <strong>1 pkt</strong> - sama nazwa LUB samo wyjaśnienie<br>- <strong>0 pkt</strong> - błąd lub brak<br>- Akceptowane nazwy: &quot;liberalizm&quot;, &quot;indywidualizm&quot;<br>- NIE akceptowane: &quot;utylitaryzm&quot; (to etyka Milla, nie stanowisko w filozofii polityki), &quot;empiryzm&quot; (metoda, nie stanowisko polityczne)</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Błąd: podanie &quot;utylitaryzmu&quot; jako nazwy stanowiska - utylitaryzm to etyka Milla (zasada użyteczności), a nie jego stanowisko w filozofii polityki. Zadanie pyta o stanowisko z filozofii polityki.</p>\n<p>Błąd: wyjaśnienie zasady niekrzywdzenia bez powiązania z liberalizmem - samo powtórzenie tekstu to nie wyjaśnienie.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Mylenie liberalizmu klasycznego (Mill) z liberalizmem współczesnym - u Milla liberalizm to minimalna ingerencja państwa w wolność jednostki, nie rozbudowany system socjalny.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Podanie &quot;indywidualizm&quot; zamiast &quot;liberalizm&quot; - obydwa są akceptowane przez klucz CKE.</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Opisanie tylko zasady niekrzywdzenia bez wyjaśnienia samego stanowiska (liberalizmu) - za to jest najwyżej 2 pkt, nie 3 pkt.</li></ol>"}]}