{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nW zakończeniu przywołanego fragmentu tekstu O wolności John Stuart Mill stwierdza: Każdy\njest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która\ndotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.\nSformułuj argument na rzecz przytoczonego stanowiska oraz argument przeciw temu\nstanowisku.\nArgument za:\nArgument przeciw:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.\n9.\n10.\n11.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n3\n2\nUzyskana liczba pkt\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nII.5. Problematyka nowożytnej filozofii\ndziejów i filozofii polityki po rewolucji\nfrancuskiej. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje […] koncepcje\nw porewolucyjnej filozofii polityki,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n(liberalizm J.S. Milla i jego związek\nz utylitaryzmem i indywidualizm [ ]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - za prawidłowe sformułowanie argumentu na rzecz stanowiska Johna Stuarta Milla oraz\nprzeciw temu stanowisku.\n1 pkt - za prawidłowe sformułowanie argumentu na rzecz stanowiska Johna Stuarta Milla LUB\nza sformułowanie argumentu przeciw temu stanowisku.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nArgument za: skoro istotą bycia człowiekiem jest wolność, a jedynym ograniczeniem wolności\njest wolność innych, to każde działanie podmiotu, które nie wpływa na innych, jest dozwolone.\nArgument przeciw: można zasadnie twierdzić, że kontrowersyjne działania podmiotu, które\nbezpośrednio nie krzywdzą innych, mogą być uznane za działania krzywdzące ich pośrednio;\nmożna na przykład twierdzić, że pewne zachowania podmiotu negatywnie wpływają na innych\n(np. mogą być gorszące lub demotywujące).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Stanowisko Milla (cytat):** *\"Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.\"*\n\n**Argument ZA:**\nSkoro istotą bycia człowiekiem jest wolność, a wolność jest najwyższą wartością, to ograniczenie działań, które nie dotykają innych, byłoby nieuzasadnioną tyranią. Każde działanie dotyczące wyłącznie samego podmiotu powinno być dozwolone, bo nie narusza wolności żadnej innej osoby - a tylko naruszenie cudzej wolności daje podstawę do interwencji.\n\n**Argument PRZECIW:**\nGranica między tym, co \"dotyczy tylko jednostki\" a tym, co \"dotyczy innych\", jest trudna do wyznaczenia. Wiele działań pozornie prywatnych ma skutki pośrednie dla innych: np. nałogi kosztują system opieki zdrowotnej, ryzykowne zachowania obciążają rodzinę, a pewne wybory stylu życia mogą być gorszące lub demotywujące dla społeczności. Czyste \"działanie prywatne\" może być fikcją.\n\n## Sposób 1 - analiza filozoficzna (argumentacja)\n\n**Pełniejszy argument ZA - z perspektywy autonomii:**\nKantowska autonomia (*Autonomie*) - człowiek jako cel sam w sobie, nie środek - wspiera stanowisko Milla: osoba ludzka ma prawo do samostanowienia w sprawach dotyczących wyłącznie jej samej. Narzucanie norm w sferze prywatnej traktuje osobę jako środek do realizacji cudzych wartości, nie jako podmiot.\n\n**Pełniejszy argument PRZECIW - z perspektywy wspólnoty:**\nArytotelowski pogląd, że człowiek jest istotą społeczną (*zoon politikon*), podważa ideę absolutnie prywatnej sfery: człowiek żyje w sieci relacji społecznych i każde jego działanie ma potencjalne skutki dla innych. Nawet \"prywatne\" zachowanie kształtuje charakter, a charakter wpływa na relacje z innymi.\n\n## Sposób 2 - konkretne przykłady\n\n**Argument ZA (przykład):** Palenie marihuany przez dorosłego człowieka w zaciszu własnego domu nie krzywdzi nikogo poza nim samym - według Milla jest to sprawa prywatna, społeczeństwo nie ma prawa ingerować.\n\n**Argument PRZECIW (przykład):** Ta sama osoba może potem trafić do szpitala (koszt publiczny), zaniżyć efektywność w pracy (skutek dla pracodawcy), lub stworzyć wzorzec zachowania dla swoich dzieci (skutek dla rodziny). Granica \"prywatności\" jest przenikliwa.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - argument ZA + argument PRZECIW (oba prawidłowe)\n> - **1 pkt** - argument ZA LUB argument PRZECIW (tylko jeden prawidłowy)\n> - **0 pkt** - brak lub oba błędne\n> - Nie ma jednej \"poprawnej\" wersji argumentów - oceniana jest **logiczna trafność** i **filozoficzne uzasadnienie**\n> - NIE akceptowane: czysto emocjonalne odpowiedzi bez argumentu filozoficznego\n\n## Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne\n\nBłąd: argument ZA brzmiący \"bo każdy może robić co chce\" - to nie jest argument filozoficzny, lecz potoczne przekonanie. Klucz wymaga odwołania do pojęć filozoficznych (wolność, autonomia, godność).\n\nBłąd: argument PRZECIW brzmiący \"bo tak mówi prawo\" - prawo jest wtórne wobec filozofii; argumentacja musi być filozoficzna.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Mylenie argumentu za stanowiskiem Milla z opisem jego stanowiska - argument za to uzasadnienie, dlaczego stanowisko Milla jest trafne, nie samo jego powtórzenie.\n2. **Pułapka nr 2:** Argument PRZECIW oparty na moralizmie bez wskazania filozoficznego uzasadnienia - \"bo tak jest niemoralne\" to nie argument filozoficzny.\n3. **Pułapka nr 3:** Pomijanie jednego z wymaganych elementów (za lub przeciw) - za jeden argument klucz daje tylko 1 pkt.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>W zakończeniu przywołanego fragmentu tekstu O wolności John Stuart Mill stwierdza: Każdy<br>jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która<br>dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.<br>Sformułuj argument na rzecz przytoczonego stanowiska oraz argument przeciw temu<br>stanowisku.<br>Argument za:<br>Argument przeciw:<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>8.<br>9.<br>10.<br>11.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>3<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający [ ] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź […].<br>II.5. Problematyka nowożytnej filozofii<br>dziejów i filozofii polityki po rewolucji<br>francuskiej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje […] koncepcje</li></ol>\n<p>w porewolucyjnej filozofii polityki,<br>rekonstruuje wspierające je argumenty<br>(liberalizm J.S. Milla i jego związek<br>z utylitaryzmem i indywidualizm [ ]).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za prawidłowe sformułowanie argumentu na rzecz stanowiska Johna Stuarta Milla oraz<br>przeciw temu stanowisku.<br>1 pkt - za prawidłowe sformułowanie argumentu na rzecz stanowiska Johna Stuarta Milla LUB<br>za sformułowanie argumentu przeciw temu stanowisku.<br>0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Argument za: skoro istotą bycia człowiekiem jest wolność, a jedynym ograniczeniem wolności<br>jest wolność innych, to każde działanie podmiotu, które nie wpływa na innych, jest dozwolone.<br>Argument przeciw: można zasadnie twierdzić, że kontrowersyjne działania podmiotu, które<br>bezpośrednio nie krzywdzą innych, mogą być uznane za działania krzywdzące ich pośrednio;<br>można na przykład twierdzić, że pewne zachowania podmiotu negatywnie wpływają na innych<br>(np. mogą być gorszące lub demotywujące).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Stanowisko Milla (cytat):</strong> <em>&quot;Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.&quot;</em></p>\n<p><strong>Argument ZA:</strong><br>Skoro istotą bycia człowiekiem jest wolność, a wolność jest najwyższą wartością, to ograniczenie działań, które nie dotykają innych, byłoby nieuzasadnioną tyranią. Każde działanie dotyczące wyłącznie samego podmiotu powinno być dozwolone, bo nie narusza wolności żadnej innej osoby - a tylko naruszenie cudzej wolności daje podstawę do interwencji.</p>\n<p><strong>Argument PRZECIW:</strong><br>Granica między tym, co &quot;dotyczy tylko jednostki&quot; a tym, co &quot;dotyczy innych&quot;, jest trudna do wyznaczenia. Wiele działań pozornie prywatnych ma skutki pośrednie dla innych: np. nałogi kosztują system opieki zdrowotnej, ryzykowne zachowania obciążają rodzinę, a pewne wybory stylu życia mogą być gorszące lub demotywujące dla społeczności. Czyste &quot;działanie prywatne&quot; może być fikcją.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza filozoficzna (argumentacja)</h4>\n<p><strong>Pełniejszy argument ZA - z perspektywy autonomii:</strong><br>Kantowska autonomia (<em>Autonomie</em>) - człowiek jako cel sam w sobie, nie środek - wspiera stanowisko Milla: osoba ludzka ma prawo do samostanowienia w sprawach dotyczących wyłącznie jej samej. Narzucanie norm w sferze prywatnej traktuje osobę jako środek do realizacji cudzych wartości, nie jako podmiot.</p>\n<p><strong>Pełniejszy argument PRZECIW - z perspektywy wspólnoty:</strong><br>Arytotelowski pogląd, że człowiek jest istotą społeczną (<em>zoon politikon</em>), podważa ideę absolutnie prywatnej sfery: człowiek żyje w sieci relacji społecznych i każde jego działanie ma potencjalne skutki dla innych. Nawet &quot;prywatne&quot; zachowanie kształtuje charakter, a charakter wpływa na relacje z innymi.</p>\n<h4>Sposób 2 - konkretne przykłady</h4>\n<p><strong>Argument ZA (przykład):</strong> Palenie marihuany przez dorosłego człowieka w zaciszu własnego domu nie krzywdzi nikogo poza nim samym - według Milla jest to sprawa prywatna, społeczeństwo nie ma prawa ingerować.</p>\n<p><strong>Argument PRZECIW (przykład):</strong> Ta sama osoba może potem trafić do szpitala (koszt publiczny), zaniżyć efektywność w pracy (skutek dla pracodawcy), lub stworzyć wzorzec zachowania dla swoich dzieci (skutek dla rodziny). Granica &quot;prywatności&quot; jest przenikliwa.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 11, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - argument ZA + argument PRZECIW (oba prawidłowe)<br>- <strong>1 pkt</strong> - argument ZA LUB argument PRZECIW (tylko jeden prawidłowy)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak lub oba błędne<br>- Nie ma jednej &quot;poprawnej&quot; wersji argumentów - oceniana jest <strong>logiczna trafność</strong> i <strong>filozoficzne uzasadnienie</strong><br>- NIE akceptowane: czysto emocjonalne odpowiedzi bez argumentu filozoficznego</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Błąd: argument ZA brzmiący &quot;bo każdy może robić co chce&quot; - to nie jest argument filozoficzny, lecz potoczne przekonanie. Klucz wymaga odwołania do pojęć filozoficznych (wolność, autonomia, godność).</p>\n<p>Błąd: argument PRZECIW brzmiący &quot;bo tak mówi prawo&quot; - prawo jest wtórne wobec filozofii; argumentacja musi być filozoficzna.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Mylenie argumentu za stanowiskiem Milla z opisem jego stanowiska - argument za to uzasadnienie, dlaczego stanowisko Milla jest trafne, nie samo jego powtórzenie.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Argument PRZECIW oparty na moralizmie bez wskazania filozoficznego uzasadnienia - &quot;bo tak jest niemoralne&quot; to nie argument filozoficzny.</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Pomijanie jednego z wymaganych elementów (za lub przeciw) - za jeden argument klucz daje tylko 1 pkt.</li></ol>"}]}