{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymień trzy typy błędów logicznych. Wybierz jeden z nich, wpisz jego nazwę\ni scharakteryzuj go na odpowiednio dobranym przez siebie przykładzie.\nTypy błędów logicznych:\nNazwa wybranego błędu logicznego i jego charakterystyka:\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIV. Umiejętności logiczne.\nZdający:\n6. objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów\nlogicznych występujące w rozumowaniach\nniesformalizowanych, jak: ekwiwokacja,\nregres w nieskończoność, błędne koło,\nprzesunięcie kategorialne, non sequitur.\nZasady oceniania\n2 pkt - za trafne wymienienie trzech typów błędów logicznych oraz za prawidłowe\nscharakteryzowanie jednego z nich na odpowiednio dobranym przykładzie.\n1 pkt - za trafne wymienienie trzech typów błędów logicznych LUB za prawidłowe\nscharakteryzowanie jednego z nich na odpowiednio dobranym przykładzie.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nTypy błędów logicznych:\n- błędy w rozumowaniu ( np.non sequitur)\n- błędny metodologiczne (np. błędne koło w definiowaniu)\n- błędy semiotyczne (np. amfibolia)\nNazwa wybranego błędu logicznego i jego charakterystyka:\n- non sequitur - błąd w rozumowaniu polegający na tym, że wniosek nie wynika logicznie\nz przesłanek, np. ze zdania: „w tym roku matura z filozofii była względnie łatwa”, nie wynika\ntwierdzenie, że „w przyszłym roku matura z filozofii będzie trudniejsza”;\n- błędne koło (bezpośrednie) w definiowaniu - gdy w definiensie pojawia się definiendum\n(termin definiowany), np. gdy objaśniając termin „profesor filozofii” w definiensie umieszcza\nsię formułę: „to profesor zajmujący się filozofią”. Taka definicja jest przykładem wyjaśniania\n„tego samego przez to samo” (inna nazwa tego błędu to „idem per idem”);\n- amfibolia (wieloznaczność składniowa) - błąd polegający na niewłaściwej strukturze\n(składniowej lub gramatycznej) wypowiedzi, powodującej różne rozumienie tej wypowiedzi.\nW wypowiedzi: „dziesięciu sprawiedliwych zatrzymało tornado”, nie wiadomo, czy\n„dziesięciu sprawiedliwych” ludzi spowodowało, że tornado zostało powstrzymane, czy też\ntornado zatrzymało, w określonym miejscu, „dziesięciu sprawiedliwych”.\nUwaga: wystarczy wyjaśnienie jednego z wymienionych przez zdającego błędów.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Trzy typy błędów logicznych:**\n1. Błędy w rozumowaniu (np. *non sequitur*)\n2. Błędy metodologiczne (np. błędne koło w definiowaniu)\n3. Błędy semiotyczne (np. amfibolia)\n\n**Charakterystyka wybranego błędu - błędne koło w definiowaniu (*idem per idem*):**\nBłąd ten polega na tym, że w *definiensie* (członie wyjaśniającym) pojawia się *definiendum* (termin definiowany). Definicja zamiast wyjaśniać termin - zakłada jego rozumienie. Przykład: \"Logika to nauka zajmująca się logiką\" - to wyjaśnianie \"tego samego przez to samo\".\n\n## Sposób 1 - trzy typy błędów z przykładami\n\n**1. Błędy w rozumowaniu** - wniosek nie wynika logicznie z przesłanek:\n- *Non sequitur* (łac. *nie wynika*) - np.: \"Sokrates był filozofem. Wszyscy filozofowie lubią zadawać pytania. Zatem Sokrates lubił nosić sandały.\"\n- *Ad hominem* - atakowanie osoby zamiast argumentu\n- *Post hoc ergo propter hoc* - \"po tym, więc z powodu tego\" (mylenie następstwa z przyczynowością)\n\n**2. Błędy metodologiczne** - naruszenie reguł właściwej procedury:\n- *Błędne koło w definiowaniu* (*idem per idem*): w definiensie pojawia się definiendum\n- *Błędne koło w uzasadnianiu* (*circulus vitiosus*): uzasadniamy twierdzenie A przez B, a B przez A\n- *Quaternio terminorum* - użycie terminu w dwóch różnych znaczeniach w sylogizmie\n\n**3. Błędy semiotyczne** - błędy wynikające z właściwości języka:\n- *Amfibolia* (wieloznaczność składniowa): niejednoznaczna struktura zdania - np. \"Odwiedź nas, kiedy chcesz\" (kiedykolwiek, czy tylko gdy się chce?)\n- *Ekwiwokacja* - wieloznaczność słowna: użycie słowa w różnych znaczeniach\n- *Akcent* - różne rozłożenie akcentu prowadzi do różnych znaczeń\n\n## Sposób 2 - szczegółowa charakterystyka wybranego błędu (non sequitur)\n\n*Non sequitur* (łac. *nie wynika*) to błąd w rozumowaniu, w którym wniosek **nie wynika logicznie** z podanych przesłanek. Logiczna forma rozumowania jest zepsuta - nawet jeśli przesłanki są prawdziwe, wniosek może być fałszywy.\n\n**Przykład:**\n- Przesłanka 1: Wszyscy utylitaryści są szczęśliwi.\n- Przesłanka 2: Jan jest szczęśliwy.\n- **Wniosek:** Jan jest utylitarystą. ← *Non sequitur* (błąd \"potwierdzenia poprzednika\" w logice formalnej)\n\nTo nie wynika - Jan może być szczęśliwy z wielu innych powodów.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 13, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wymienienie 3 typów błędów logicznych + charakterystyka jednego z przykładem\n> - **1 pkt** - wymienienie 3 typów LUB sama charakterystyka (jeden element)\n> - **0 pkt** - błąd lub brak\n> - Uwaga: wystarczy scharakteryzować jeden wybrany błąd (nie wszystkie trzy)\n> - Akceptowane przykłady błędów: non sequitur, błędne koło, amfibolia, ekwiwokacja, ad hominem, circulus vitiosus\n\n## Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne\n\nBłąd: mylenie typów błędów z konkretnymi błędami - \"typy\" to kategorie (semiotyczne, metodologiczne, w rozumowaniu), nie nazwy poszczególnych błędów.\n\nBłąd: niepodanie przykładu przy charakterystyce - sama definicja błędu bez przykładu jest niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Wymienienie 3 konkretnych błędów (np. non sequitur, błędne koło, amfibolia) jako \"trzech typów\" - to błąd; należy podać TYPY (kategorie), nie nazwy przykładów.\n2. **Pułapka nr 2:** Charakteryzowanie błędu bez przykładu - klucz wymaga \"na odpowiednio dobranym przykładzie\".\n3. **Pułapka nr 3:** Mylenie *circulus vitiosus* (błędne koło w rozumowaniu) z *idem per idem* (błędne koło w definiowaniu) - to dwa różne błędy metodologiczne.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>Wymień trzy typy błędów logicznych. Wybierz jeden z nich, wpisz jego nazwę<br>i scharakteryzuj go na odpowiednio dobranym przez siebie przykładzie.<br>Typy błędów logicznych:<br>Nazwa wybranego błędu logicznego i jego charakterystyka:<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający […] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>IV. Umiejętności logiczne.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów</li></ol>\n<p>logicznych występujące w rozumowaniach<br>niesformalizowanych, jak: ekwiwokacja,<br>regres w nieskończoność, błędne koło,<br>przesunięcie kategorialne, non sequitur.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za trafne wymienienie trzech typów błędów logicznych oraz za prawidłowe<br>scharakteryzowanie jednego z nich na odpowiednio dobranym przykładzie.<br>1 pkt - za trafne wymienienie trzech typów błędów logicznych LUB za prawidłowe<br>scharakteryzowanie jednego z nich na odpowiednio dobranym przykładzie.<br>0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Typy błędów logicznych:</p>\n<ul><li>błędy w rozumowaniu ( np.non sequitur)</li><li>błędny metodologiczne (np. błędne koło w definiowaniu)</li><li>błędy semiotyczne (np. amfibolia)</li></ul>\n<p>Nazwa wybranego błędu logicznego i jego charakterystyka:</p>\n<ul><li>non sequitur - błąd w rozumowaniu polegający na tym, że wniosek nie wynika logicznie</li></ul>\n<p>z przesłanek, np. ze zdania: „w tym roku matura z filozofii była względnie łatwa”, nie wynika<br>twierdzenie, że „w przyszłym roku matura z filozofii będzie trudniejsza”;</p>\n<ul><li>błędne koło (bezpośrednie) w definiowaniu - gdy w definiensie pojawia się definiendum</li></ul>\n<p>(termin definiowany), np. gdy objaśniając termin „profesor filozofii” w definiensie umieszcza<br>się formułę: „to profesor zajmujący się filozofią”. Taka definicja jest przykładem wyjaśniania<br>„tego samego przez to samo” (inna nazwa tego błędu to „idem per idem”);</p>\n<ul><li>amfibolia (wieloznaczność składniowa) - błąd polegający na niewłaściwej strukturze</li></ul>\n<p>(składniowej lub gramatycznej) wypowiedzi, powodującej różne rozumienie tej wypowiedzi.<br>W wypowiedzi: „dziesięciu sprawiedliwych zatrzymało tornado”, nie wiadomo, czy<br>„dziesięciu sprawiedliwych” ludzi spowodowało, że tornado zostało powstrzymane, czy też<br>tornado zatrzymało, w określonym miejscu, „dziesięciu sprawiedliwych”.<br>Uwaga: wystarczy wyjaśnienie jednego z wymienionych przez zdającego błędów.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Trzy typy błędów logicznych:</strong></p>\n<ol><li>Błędy w rozumowaniu (np. <em>non sequitur</em>)</li><li>Błędy metodologiczne (np. błędne koło w definiowaniu)</li><li>Błędy semiotyczne (np. amfibolia)</li></ol>\n<p><strong>Charakterystyka wybranego błędu - błędne koło w definiowaniu (<em>idem per idem</em>):</strong><br>Błąd ten polega na tym, że w <em>definiensie</em> (członie wyjaśniającym) pojawia się <em>definiendum</em> (termin definiowany). Definicja zamiast wyjaśniać termin - zakłada jego rozumienie. Przykład: &quot;Logika to nauka zajmująca się logiką&quot; - to wyjaśnianie &quot;tego samego przez to samo&quot;.</p>\n<h4>Sposób 1 - trzy typy błędów z przykładami</h4>\n<p><strong>1. Błędy w rozumowaniu</strong> - wniosek nie wynika logicznie z przesłanek:</p>\n<ul><li><em>Non sequitur</em> (łac. <em>nie wynika</em>) - np.: &quot;Sokrates był filozofem. Wszyscy filozofowie lubią zadawać pytania. Zatem Sokrates lubił nosić sandały.&quot;</li><li><em>Ad hominem</em> - atakowanie osoby zamiast argumentu</li><li><em>Post hoc ergo propter hoc</em> - &quot;po tym, więc z powodu tego&quot; (mylenie następstwa z przyczynowością)</li></ul>\n<p><strong>2. Błędy metodologiczne</strong> - naruszenie reguł właściwej procedury:</p>\n<ul><li><em>Błędne koło w definiowaniu</em> (<em>idem per idem</em>): w definiensie pojawia się definiendum</li><li><em>Błędne koło w uzasadnianiu</em> (<em>circulus vitiosus</em>): uzasadniamy twierdzenie A przez B, a B przez A</li><li><em>Quaternio terminorum</em> - użycie terminu w dwóch różnych znaczeniach w sylogizmie</li></ul>\n<p><strong>3. Błędy semiotyczne</strong> - błędy wynikające z właściwości języka:</p>\n<ul><li><em>Amfibolia</em> (wieloznaczność składniowa): niejednoznaczna struktura zdania - np. &quot;Odwiedź nas, kiedy chcesz&quot; (kiedykolwiek, czy tylko gdy się chce?)</li><li><em>Ekwiwokacja</em> - wieloznaczność słowna: użycie słowa w różnych znaczeniach</li><li><em>Akcent</em> - różne rozłożenie akcentu prowadzi do różnych znaczeń</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - szczegółowa charakterystyka wybranego błędu (non sequitur)</h4>\n<p><em>Non sequitur</em> (łac. <em>nie wynika</em>) to błąd w rozumowaniu, w którym wniosek <strong>nie wynika logicznie</strong> z podanych przesłanek. Logiczna forma rozumowania jest zepsuta - nawet jeśli przesłanki są prawdziwe, wniosek może być fałszywy.</p>\n<p><strong>Przykład:</strong></p>\n<ul><li>Przesłanka 1: Wszyscy utylitaryści są szczęśliwi.</li><li>Przesłanka 2: Jan jest szczęśliwy.</li><li><strong>Wniosek:</strong> Jan jest utylitarystą. ← <em>Non sequitur</em> (błąd &quot;potwierdzenia poprzednika&quot; w logice formalnej)</li></ul>\n<p>To nie wynika - Jan może być szczęśliwy z wielu innych powodów.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 13, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - wymienienie 3 typów błędów logicznych + charakterystyka jednego z przykładem<br>- <strong>1 pkt</strong> - wymienienie 3 typów LUB sama charakterystyka (jeden element)<br>- <strong>0 pkt</strong> - błąd lub brak<br>- Uwaga: wystarczy scharakteryzować jeden wybrany błąd (nie wszystkie trzy)<br>- Akceptowane przykłady błędów: non sequitur, błędne koło, amfibolia, ekwiwokacja, ad hominem, circulus vitiosus</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Błąd: mylenie typów błędów z konkretnymi błędami - &quot;typy&quot; to kategorie (semiotyczne, metodologiczne, w rozumowaniu), nie nazwy poszczególnych błędów.</p>\n<p>Błąd: niepodanie przykładu przy charakterystyce - sama definicja błędu bez przykładu jest niepełna.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Wymienienie 3 konkretnych błędów (np. non sequitur, błędne koło, amfibolia) jako &quot;trzech typów&quot; - to błąd; należy podać TYPY (kategorie), nie nazwy przykładów.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Charakteryzowanie błędu bez przykładu - klucz wymaga &quot;na odpowiednio dobranym przykładzie&quot;.</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Mylenie <em>circulus vitiosus</em> (błędne koło w rozumowaniu) z <em>idem per idem</em> (błędne koło w definiowaniu) - to dwa różne błędy metodologiczne.</li></ol>"}]}