{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"15","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.\nTemat 1. Plotyn twierdził, że żyć dobrze i być szczęśliwym to [jedno i to] samo (Enneady).\nJaka, Twoim zdaniem, jest relacja między dobrem moralnym a szczęściem? Rozważ\nproblem, odwołując się do wybranych koncepcji filozoficznych.\nTemat 2. Jestem siłą, co chce być wolna. […] Trwać i być wolna może tylko wtedy, jeżeli siebie\nsamą dobrowolnie odda na wytwarzanie dobra, piękna i prawdy. Wówczas dopiero\nistnieje.\nCzy zgadzasz się z Romanem Ingardenem, że warunkiem trwania i wolności\nczłowieka jest jego więź z wartościami moralnymi, estetycznymi i poznawczymi?\nRozważ problem, odwołując się do wybranych koncepcji filozoficznych.\nna temat nr\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.\nMaks. liczba pkt\n25\nUzyskana liczba pkt\nMFI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-25)\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu; jasno\nprezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz przykładami;\nprawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację filozoficzną do\nrozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.\nKryteria oceniania wypracowania z filozofii\nKryterium\nPunktacja\nMax.\nliczba\npunktów\n25\nI\nSformułowanie\nstanowiska\nJasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.\n3\n3\nStanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.\n2\nNiejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie\nkontekst wskazuje na przekonania zdającego.\n1\nII\nUzasadnienie\nstanowiska\na) Adekwatne\nUzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty\nwiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).\n3\n3\n18\nLuźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w\nsprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.\n1\nb) Trafne\nUzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem\nproblemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty\nzgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw\nprzyjętemu rozwiązaniu).\nOdwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.\n4\n4\nUzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym\nrozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne\noraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n3\nNa ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.\nNieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n2\nArgumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera\nrozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.\n1\nc) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż\n1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym\n4\n4\nstanowisko; rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są\nważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne\nposługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.\nArgumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim\nargumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla\nzrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.\n3\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.\nPojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.\n2\nArgumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne\n(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).\n1\nd) Krytyczne\nUzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający\nrozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia\nwprowadzenie kontrargumentów.\n4\n4\nAnaliza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia\nkontrargumentacji.\n2\ne) Nawiązania\ndo innych\ndziedzin\nkultury\nZdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi\ndziedzinami kultury (literaturą, sztuką).\n3\n3\nZdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.\n2\nIII\nKompozycja\npracy\nPoprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części\npracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.\n2\n2\nZaburzenia w kompozycji pracy.\n1\nIV\nPoprawność\njęzykowa\nPraca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,\nleksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.\n2\n2\nPraca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,\nfrazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.\n1\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź (teza)\n\n**Temat 1 - Plotyn - wzorcowe wypracowanie (400-600 słów):**\n\nMiędzy dobrem moralnym a szczęściem zachodzi relacja wewnętrzna i konieczna - nie są to odrębne wartości, które można realizować niezależnie, lecz dwa aspekty tego samego dążenia duszy do pełni. Przyjmuję stanowisko eudajmonistyczne: życie moralne i życie szczęśliwe są, w sensie głębszym, jednym i tym samym.\n\nPlotynus - filozof neoplatoński III w. n.e., autor *Ennead* - wywodził swoją etykę z metafizyki hierarchii bytu. Na szczycie tej hierarchii stoi **Jedno** (*to Hen*), utożsamiane z Dobrem i Pięknością. Wszystko, co istnieje, emanuje z Jednego: Nous (Intelekt), Psyche (Dusza), a na końcu - materia. Ludzka dusza pochodzi z Duszy Świata i nosi w sobie ślad Jednego. **Życie szczęśliwe** to dla Plotyna życie polegające na **powrocie duszy ku Jednemu** (*epistrophe*), czyli zwróceniu się ku najwyższemu Dobru.\n\nW tym ujęciu dobro moralne i szczęście są ze sobą nierozerwalnie splecione: człowiek jest szczęśliwy o tyle, o ile kieruje się ku Dobru, a Dobro jest zarazem tym, co etycznie najdoskonalsze. Plotyn pisze w *Enneadach*: \"żyć dobrze i być szczęśliwym to [jedno i to] samo\" - szczęście nie jest nagrodą za cnotę, lecz samą istotą życia cnotliwego.\n\nStanowisko Plotyna wpisuje się w szeroką tradycję **eudajmonizmu** (gr. *eudaimonia* - szczęście, dobre życie). Arystoteles, który sformułował klasyczną teorię eudajmonii w *Etyce nikomachejskiej*, twierdził, że szczęście jest *działalnością duszy zgodną z cnotą* (*energeia psyches kath'areten*). Cnota (*arete*) nie jest środkiem do szczęścia - jest jego składnikiem. Człowiek cnotliwy nie tylko postępuje dobrze, ale i żyje dobrze - bo życie zgodne z naturą i rozumem jest zarazem życiem spełnionym.\n\nHedonizm Epikura zdaje się tę tezę podważać: Epikur utożsamia szczęście z przyjemnością (*hedone*), a przyjemność nie jest tożsama z dobrem moralnym. Jednak Epikur zaraz precyzuje: najwyższa przyjemność to *ataraksja* (spokój ducha) i *aponia* (brak cierpienia) - a te osiąga się przez życie rozsądne, sprawiedliwe i piękne. Epikur pisał: \"Nie można żyć przyjemnie, nie żyjąc rozumnie, pięknie i sprawiedliwie.\" Nawet hedonizm prowadzi do wniosku zbliżonego do eudajmonizmu.\n\nInaczej problem ujmuje Immanuel Kant. W *Krytyce praktycznego rozumu* (1788 r.) oddziela on rygorystycznie moralność od szczęścia: dobro moralne to spełnienie **obowiązku** (*Pflicht*) wynikającego z prawa moralnego (*prawo moralne*), niezależnie od tego, czy przynosi szczęście. Kant przestrzega: działać moralnie, bo chcemy być szczęśliwi, to działać heteronomicznie - niegodnie. Dopiero w koncepcji **najwyższego dobra** (*summum bonum*) Kant łączy obie wartości: w doskonałym świecie (postulowanym przez rozum praktyczny) cnota i szczęście powinny korespondować, ale tu, na ziemi, mogą być rozbieżne.\n\nKrytyka Kanta jest poważna i nie należy jej lekceważyć. Istnieją sytuacje graniczne, w których człowiek moralny cierpi - np. obrona prawdy za cenę własnego dobrostanu, czy solidarność z prześladowanymi za cenę własnego szczęścia. W tych przypadkach dobro moralne i szczęście rozchodzą się.\n\nMimo to uważam, że w ostatecznym sensie Plotyn ma rację: **szczęście osiągalne w oderwaniu od dobra moralnego jest szczęściem powierzchownym** - przyjemnością, wygodą, dobrostanem. Szczęście głębokie - spełnienie, sens, integralność - jest możliwe jedynie w życiu moralnie ukierunkowanym. Człowiek, który osiąga korzyści kosztem cnoty, może doświadczać przyjemności, ale nie *eudajmonii*. A tylko ta ostatnia jest prawdziwym szczęściem.\n\n## Punkty CKE\n\n> **Schemat punktowania (zadanie 15, max 25 pkt):**\n\n**I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):**\nWypracowanie stawia wyraźną tezę eudajmonistyczną: dobro moralne i szczęście są wewnętrznie powiązane. Teza jest zlokalizowana w problematyce pytania. → 3 pkt\n\n**II. Uzasadnienie (max 18 pkt):**\n- *Adekwatne* (max 3 pkt): Wszystkie argumenty (Plotyn, Arystoteles, Epikur, Kant) wiążą się ze stanowiskiem i problemem relacji dobro-szczęście. → 3 pkt\n- *Trafne* (max 4 pkt): Uzasadnienie zawiera argumenty za (eudajmonizm) i kontrargumenty (Kant), bez błędów merytorycznych. → 4 pkt\n- *Pogłębione* (max 4 pkt): Więcej niż 1 argument za (Plotyn + Arystoteles + Epikur) i więcej niż 1 kontrargument (Kant + przykład graniczny). → 4 pkt\n- *Twórcze* (max 3 pkt): Rozróżnienie między \"szczęściem powierzchownym\" a *eudajmonią*, oryginalne sformułowanie końcowe. → 2-3 pkt\n- *Z kontekstami filozoficznymi* (max 4 pkt): Plotyn (*Enneady*), Arystoteles (*Etyka nikomachejska*), Epikur, Kant (*Krytyka praktycznego rozumu*). → 4 pkt\n\n**III. Kompozycja (max 2 pkt):**\nWypracowanie podzielone na akapity, logiczny wywód: teza → argumenty za → kontrargument → odpowiedź na kontrargument → podsumowanie. → 2 pkt\n\n**IV. Sprawność językowa (max 2 pkt):**\nTerminologia filozoficzna (*eudajmonia*, *arete*, *epistrophe*, *summum bonum*), styl akademicki. → 2 pkt\n\n**Łącznie wzorcowo: 22-25 pkt**\n\n**Temat 2 - Ingarden - wskazówki strukturalne (alternatywnie):**\n\nTemat 2 pyta: czy wolność i trwanie człowieka wymagają więzi z wartościami (moralnymi, estetycznymi, poznawczymi)?\n\nMożliwe konteksty filozoficzne:\n- **Roman Ingarden** (*Książeczka o człowieku*, 1972) - człowiek jako byt zagrożony nicością; wartości jako to, co nadaje bytowi trwałość i sens\n- **Sartre** (*Egzystencjalizm jest humanizmem*, 1945) - człowiek skazany na wolność; wartości są dziełem człowieka, nie warunkiem jego wolności\n- **Heidegger** (*Bycie i czas*, 1927) - autentyczność jako możliwe stanowisko: bycie ku śmierci i troska o własny byt\n- **Kant** - autonomia moralna jako warunek prawdziwej wolności\n- **Nietzsche** - przewartościowanie wartości; czy związanie z wartościami nie jest formą zniewolenia?\n\nStruktura: teza (tak/nie/częściowo) → argument z Ingardena → kontekst Sartre'a (kontrargument) → odpowiedź → podsumowanie.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15. (0-25)<br>Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.<br>Temat 1. Plotyn twierdził, że żyć dobrze i być szczęśliwym to [jedno i to] samo (Enneady).<br>Jaka, Twoim zdaniem, jest relacja między dobrem moralnym a szczęściem? Rozważ<br>problem, odwołując się do wybranych koncepcji filozoficznych.<br>Temat 2. Jestem siłą, co chce być wolna. […] Trwać i być wolna może tylko wtedy, jeżeli siebie<br>samą dobrowolnie odda na wytwarzanie dobra, piękna i prawdy. Wówczas dopiero<br>istnieje.<br>Czy zgadzasz się z Romanem Ingardenem, że warunkiem trwania i wolności<br>człowieka jest jego więź z wartościami moralnymi, estetycznymi i poznawczymi?<br>Rozważ problem, odwołując się do wybranych koncepcji filozoficznych.<br>na temat nr<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>15.<br>Maks. liczba pkt<br>25<br>Uzyskana liczba pkt<br>MFI_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15. (0-25)<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo<br>rekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu; jasno<br>prezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz przykładami;<br>prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację filozoficzną do<br>rozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.<br>Kryteria oceniania wypracowania z filozofii<br>Kryterium<br>Punktacja<br>Max.<br>liczba<br>punktów<br>25<br>I<br>Sformułowanie<br>stanowiska<br>Jasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.<br>3<br>3<br>Stanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.<br>2<br>Niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie<br>kontekst wskazuje na przekonania zdającego.<br>1<br>II<br>Uzasadnienie<br>stanowiska<br>a) Adekwatne<br>Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty<br>wiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).<br>3<br>3<br>18<br>Luźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w<br>sprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.<br>1<br>b) Trafne<br>Uzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem<br>problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty<br>zgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw<br>przyjętemu rozwiązaniu).<br>Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.<br>4<br>4<br>Uzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym<br>rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne<br>oraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.<br>3<br>Na ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.<br>Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.<br>2<br>Argumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera<br>rozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.<br>1<br>c) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż<br>1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym<br>4<br>4<br>stanowisko; rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są<br>ważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne<br>posługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.<br>Argumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim<br>argumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla<br>zrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.<br>3<br>Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak<br>kontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.<br>Pojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.<br>2<br>Argumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak<br>kontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne<br>(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).<br>1<br>d) Krytyczne<br>Uzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający<br>rozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia<br>wprowadzenie kontrargumentów.<br>4<br>4<br>Analiza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia<br>kontrargumentacji.<br>2<br>e) Nawiązania<br>do innych<br>dziedzin<br>kultury<br>Zdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi<br>dziedzinami kultury (literaturą, sztuką).<br>3<br>3<br>Zdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.<br>2<br>III<br>Kompozycja<br>pracy<br>Poprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części<br>pracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.<br>2<br>2<br>Zaburzenia w kompozycji pracy.<br>1<br>IV<br>Poprawność<br>językowa<br>Praca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,<br>leksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.<br>2<br>2<br>Praca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,<br>frazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.<br>1<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź (teza)</h4>\n<p><strong>Temat 1 - Plotyn - wzorcowe wypracowanie (400-600 słów):</strong></p>\n<p>Między dobrem moralnym a szczęściem zachodzi relacja wewnętrzna i konieczna - nie są to odrębne wartości, które można realizować niezależnie, lecz dwa aspekty tego samego dążenia duszy do pełni. Przyjmuję stanowisko eudajmonistyczne: życie moralne i życie szczęśliwe są, w sensie głębszym, jednym i tym samym.</p>\n<p>Plotynus - filozof neoplatoński III w. n.e., autor <em>Ennead</em> - wywodził swoją etykę z metafizyki hierarchii bytu. Na szczycie tej hierarchii stoi <strong>Jedno</strong> (<em>to Hen</em>), utożsamiane z Dobrem i Pięknością. Wszystko, co istnieje, emanuje z Jednego: Nous (Intelekt), Psyche (Dusza), a na końcu - materia. Ludzka dusza pochodzi z Duszy Świata i nosi w sobie ślad Jednego. <strong>Życie szczęśliwe</strong> to dla Plotyna życie polegające na <strong>powrocie duszy ku Jednemu</strong> (<em>epistrophe</em>), czyli zwróceniu się ku najwyższemu Dobru.</p>\n<p>W tym ujęciu dobro moralne i szczęście są ze sobą nierozerwalnie splecione: człowiek jest szczęśliwy o tyle, o ile kieruje się ku Dobru, a Dobro jest zarazem tym, co etycznie najdoskonalsze. Plotyn pisze w <em>Enneadach</em>: &quot;żyć dobrze i być szczęśliwym to [jedno i to] samo&quot; - szczęście nie jest nagrodą za cnotę, lecz samą istotą życia cnotliwego.</p>\n<p>Stanowisko Plotyna wpisuje się w szeroką tradycję <strong>eudajmonizmu</strong> (gr. <em>eudaimonia</em> - szczęście, dobre życie). Arystoteles, który sformułował klasyczną teorię eudajmonii w <em>Etyce nikomachejskiej</em>, twierdził, że szczęście jest <em>działalnością duszy zgodną z cnotą</em> (<em>energeia psyches kath&#x27;areten</em>). Cnota (<em>arete</em>) nie jest środkiem do szczęścia - jest jego składnikiem. Człowiek cnotliwy nie tylko postępuje dobrze, ale i żyje dobrze - bo życie zgodne z naturą i rozumem jest zarazem życiem spełnionym.</p>\n<p>Hedonizm Epikura zdaje się tę tezę podważać: Epikur utożsamia szczęście z przyjemnością (<em>hedone</em>), a przyjemność nie jest tożsama z dobrem moralnym. Jednak Epikur zaraz precyzuje: najwyższa przyjemność to <em>ataraksja</em> (spokój ducha) i <em>aponia</em> (brak cierpienia) - a te osiąga się przez życie rozsądne, sprawiedliwe i piękne. Epikur pisał: &quot;Nie można żyć przyjemnie, nie żyjąc rozumnie, pięknie i sprawiedliwie.&quot; Nawet hedonizm prowadzi do wniosku zbliżonego do eudajmonizmu.</p>\n<p>Inaczej problem ujmuje Immanuel Kant. W <em>Krytyce praktycznego rozumu</em> (1788 r.) oddziela on rygorystycznie moralność od szczęścia: dobro moralne to spełnienie <strong>obowiązku</strong> (<em>Pflicht</em>) wynikającego z prawa moralnego (<em>prawo moralne</em>), niezależnie od tego, czy przynosi szczęście. Kant przestrzega: działać moralnie, bo chcemy być szczęśliwi, to działać heteronomicznie - niegodnie. Dopiero w koncepcji <strong>najwyższego dobra</strong> (<em>summum bonum</em>) Kant łączy obie wartości: w doskonałym świecie (postulowanym przez rozum praktyczny) cnota i szczęście powinny korespondować, ale tu, na ziemi, mogą być rozbieżne.</p>\n<p>Krytyka Kanta jest poważna i nie należy jej lekceważyć. Istnieją sytuacje graniczne, w których człowiek moralny cierpi - np. obrona prawdy za cenę własnego dobrostanu, czy solidarność z prześladowanymi za cenę własnego szczęścia. W tych przypadkach dobro moralne i szczęście rozchodzą się.</p>\n<p>Mimo to uważam, że w ostatecznym sensie Plotyn ma rację: <strong>szczęście osiągalne w oderwaniu od dobra moralnego jest szczęściem powierzchownym</strong> - przyjemnością, wygodą, dobrostanem. Szczęście głębokie - spełnienie, sens, integralność - jest możliwe jedynie w życiu moralnie ukierunkowanym. Człowiek, który osiąga korzyści kosztem cnoty, może doświadczać przyjemności, ale nie <em>eudajmonii</em>. A tylko ta ostatnia jest prawdziwym szczęściem.</p>\n<h4>Punkty CKE</h4>\n<blockquote><strong>Schemat punktowania (zadanie 15, max 25 pkt):</strong></blockquote>\n<p><strong>I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):</strong><br>Wypracowanie stawia wyraźną tezę eudajmonistyczną: dobro moralne i szczęście są wewnętrznie powiązane. Teza jest zlokalizowana w problematyce pytania. → 3 pkt</p>\n<p><strong>II. Uzasadnienie (max 18 pkt):</strong></p>\n<ul><li><em>Adekwatne</em> (max 3 pkt): Wszystkie argumenty (Plotyn, Arystoteles, Epikur, Kant) wiążą się ze stanowiskiem i problemem relacji dobro-szczęście. → 3 pkt</li><li><em>Trafne</em> (max 4 pkt): Uzasadnienie zawiera argumenty za (eudajmonizm) i kontrargumenty (Kant), bez błędów merytorycznych. → 4 pkt</li><li><em>Pogłębione</em> (max 4 pkt): Więcej niż 1 argument za (Plotyn + Arystoteles + Epikur) i więcej niż 1 kontrargument (Kant + przykład graniczny). → 4 pkt</li><li><em>Twórcze</em> (max 3 pkt): Rozróżnienie między &quot;szczęściem powierzchownym&quot; a <em>eudajmonią</em>, oryginalne sformułowanie końcowe. → 2-3 pkt</li><li><em>Z kontekstami filozoficznymi</em> (max 4 pkt): Plotyn (<em>Enneady</em>), Arystoteles (<em>Etyka nikomachejska</em>), Epikur, Kant (<em>Krytyka praktycznego rozumu</em>). → 4 pkt</li></ul>\n<p><strong>III. Kompozycja (max 2 pkt):</strong><br>Wypracowanie podzielone na akapity, logiczny wywód: teza → argumenty za → kontrargument → odpowiedź na kontrargument → podsumowanie. → 2 pkt</p>\n<p><strong>IV. Sprawność językowa (max 2 pkt):</strong><br>Terminologia filozoficzna (<em>eudajmonia</em>, <em>arete</em>, <em>epistrophe</em>, <em>summum bonum</em>), styl akademicki. → 2 pkt</p>\n<p><strong>Łącznie wzorcowo: 22-25 pkt</strong></p>\n<p><strong>Temat 2 - Ingarden - wskazówki strukturalne (alternatywnie):</strong></p>\n<p>Temat 2 pyta: czy wolność i trwanie człowieka wymagają więzi z wartościami (moralnymi, estetycznymi, poznawczymi)?</p>\n<p>Możliwe konteksty filozoficzne:</p>\n<ul><li><strong>Roman Ingarden</strong> (<em>Książeczka o człowieku</em>, 1972) - człowiek jako byt zagrożony nicością; wartości jako to, co nadaje bytowi trwałość i sens</li><li><strong>Sartre</strong> (<em>Egzystencjalizm jest humanizmem</em>, 1945) - człowiek skazany na wolność; wartości są dziełem człowieka, nie warunkiem jego wolności</li><li><strong>Heidegger</strong> (<em>Bycie i czas</em>, 1927) - autentyczność jako możliwe stanowisko: bycie ku śmierci i troska o własny byt</li><li><strong>Kant</strong> - autonomia moralna jako warunek prawdziwej wolności</li><li><strong>Nietzsche</strong> - przewartościowanie wartości; czy związanie z wartościami nie jest formą zniewolenia?</li></ul>\n<p>Struktura: teza (tak/nie/częściowo) → argument z Ingardena → kontekst Sartre&#x27;a (kontrargument) → odpowiedź → podsumowanie.</p>"}]}