{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nPodaj jedno z Arystotelesowskich określeń cnoty, a następnie wyjaśnij - odnosząc się do\nprzytoczonego fragmentu Etyki nikomachejskiej i wiedzy własnej dotyczącej pojęcia cnoty\nu Arystotelesa - na czym polega związek między cnotą a przyjaźnią.\nArystotelesowskie określenie cnoty:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje […] tezy filozoficzne,\nprawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający […] rekonstruuje tezy i argumenty\nzawarte w tekście […].\nI.4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n3) prezentuje i porównuje filozoficzne\nkoncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju\nosobowego (platońska koncepcja miłości,\narystotelesowska koncepcja celów i typów\nprzyjaźni);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) Arystoteles, Etyka nikomachejska\n(fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - za trafne określenie cnoty oraz wyjaśnienie związku między arystotelesowskim\npojęciem cnoty a przyjaźnią.\n1 pkt - za trafne określenie cnoty LUB wyjaśnienie związku między arystotelesowskim\npojęciem cnoty a przyjaźnią.\n0 pkt - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nArystotelesowskie określenie cnoty: cnota według Arystotelesa jest trwałą dyspozycją\nusprawniającą podmiot do dokonywania właściwych postanowień; istota cnoty wyraża się\nw zdolności podmiotu do rozumnego wyznaczania (i zachowania) właściwej, średniej miary.\nWyjaśnienie: przyjaźń w jej doskonałej formie jest relacją między ludźmi dzielnymi etycznie.\nPodstawą tego rodzaju przyjaźni jest więc cnota (dzielność etyczna).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Arystotelesowskie określenie cnoty:** Cnota (gr. *arete*) to **trwała dyspozycja** (gr. *hexis*) usprawniająca podmiot do dokonywania właściwych postanowień; polega na zdolności do rozumnego wyznaczania i zachowania właściwej, **średniej miary** (gr. *mesotes*) między nadmiarem a niedostatkiem.\n\n**Wyjaśnienie związku:** Przyjaźń doskonała (*philia teleia*) jest relacją między ludźmi **etycznie dzielnymi** (gr. *spoudaioi*) - a dzielność etyczna jest właśnie cnotą. Przyjaźń doskonała jest więc zakorzeniona w cnocie jako swym fundamencie.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nArystoteles łączy cnotę z przyjaźnią na kilku poziomach:\n\n1. **Przyjaźń jako cnota lub coś z cnotą związanego:** Tekst otwiera się zdaniem: *\"jest [przyjaźń] bowiem pewna cnota lub czymś z cnotą związanym\"* - co od razu ustanawia relację gatunkową.\n\n2. **Przyjaźń doskonała = przyjaźń między cnotliwymi:** *\"Doskonałą formą przyjaźni jest przyjaźń między ludźmi etycznie dzielnymi i podobnymi do siebie w dzielności etycznej.\"* - cnota (*arete*/dzielność etyczna) jest tu warunkiem koniecznym przyjaźni doskonałej.\n\n3. **Trwałość wspólna cnocie i przyjaźni doskonałej:** *\"Przyjaźń ich trwa dopóty, dopóki są etycznie dzielni, a dzielność etyczna jest czymś trwałym.\"* - zarówno cnota, jak i oparta na niej przyjaźń mają charakter trwałych dyspozycji.\n\n## Sposób 2 - wiedza własna o pojęciu cnoty u Arystotelesa\n\nArystoteles definiuje cnotę w *Etyce nikomachejskiej* (ks. II) jako:\n- **Trwała dyspozycja** (*hexis*) - nie chwilowy nastrój, lecz uformowany charakter\n- **Wyznaczanie średniej miary** (*mesotes*) - np. odwaga to środek między tchórzostwem a zuchwalstwem\n- **Wynik ćwiczenia i nawyku** (*ethos*) - od *ethos* pochodzi słowo *ethika*\n\nZwiązek z przyjaźnią: skoro przyjaźń doskonała wymaga partnerów etycznie dzielnych, a dzielność etyczna = cnota, to **bez cnoty nie ma przyjaźni doskonałej**. Cnota jest ontologicznym warunkiem najwyższej formy przyjaźni.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - trafne określenie cnoty ORAZ wyjaśnienie związku między cnotą a przyjaźnią\n> - **1 pkt** - trafne określenie cnoty LUB wyjaśnienie związku (tylko jeden element)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane określenia cnoty: \"trwała dyspozycja\", \"hexis\", \"sprawność etyczna\", \"dzielność etyczna\", \"średnia miara między skrajnościami\"\n> - NIE akceptowane: definicja cnoty bez związku z pojęciem *hexis* lub *mesotes*\n\n## Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne\n\nBłąd 1: Określenie cnoty jako \"dobre uczynki\" lub \"postępowanie moralne\" - to skutki cnoty, nie jej definicja. Arystoteles podkreśla, że cnota to **dyspozycja** (trwały stan charakteru), nie działanie.\n\nBłąd 2: Twierdzenie, że każda przyjaźń wymaga cnoty - cnota jest warunkiem przyjaźni *doskonałej*, nie każdej. Przyjaźnie z korzyści i przyjemności nie wymagają cnoty.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Mylenie cnoty intelektualnej (*dianoetike*) z cnotą etyczną (*ethike*). Tekst mówi o dzielności **etycznej** - cnocie charakteru, nie rozumu.\n2. **Pułapka nr 2:** Pomijanie słowa \"trwała\" w definicji cnoty - bez niego definicja jest niepełna (cnota to nie chwilowe działanie, lecz habitualna dyspozycja).\n3. **Pułapka nr 3:** Niewyjaśnienie ZWIĄZKU - samo podanie definicji cnoty bez pokazania, dlaczego cnota funduje przyjaźń doskonałą, daje tylko 1 pkt.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Podaj jedno z Arystotelesowskich określeń cnoty, a następnie wyjaśnij - odnosząc się do<br>przytoczonego fragmentu Etyki nikomachejskiej i wiedzy własnej dotyczącej pojęcia cnoty<br>u Arystotelesa - na czym polega związek między cnotą a przyjaźnią.<br>Arystotelesowskie określenie cnoty:<br>Wyjaśnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający formułuje […] tezy filozoficzne,<br>prawidłowo rekonstruuje poznane<br>argumenty; […] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający […] rekonstruuje tezy i argumenty<br>zawarte w tekście […].<br>I.4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>prezentuje i porównuje filozoficzne</li></ol>\n<p>koncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju<br>osobowego (platońska koncepcja miłości,<br>arystotelesowska koncepcja celów i typów<br>przyjaźni);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>c) Arystoteles, Etyka nikomachejska<br>(fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za trafne określenie cnoty oraz wyjaśnienie związku między arystotelesowskim<br>pojęciem cnoty a przyjaźnią.<br>1 pkt - za trafne określenie cnoty LUB wyjaśnienie związku między arystotelesowskim<br>pojęciem cnoty a przyjaźnią.<br>0 pkt - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Arystotelesowskie określenie cnoty: cnota według Arystotelesa jest trwałą dyspozycją<br>usprawniającą podmiot do dokonywania właściwych postanowień; istota cnoty wyraża się<br>w zdolności podmiotu do rozumnego wyznaczania (i zachowania) właściwej, średniej miary.<br>Wyjaśnienie: przyjaźń w jej doskonałej formie jest relacją między ludźmi dzielnymi etycznie.<br>Podstawą tego rodzaju przyjaźni jest więc cnota (dzielność etyczna).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Arystotelesowskie określenie cnoty:</strong> Cnota (gr. <em>arete</em>) to <strong>trwała dyspozycja</strong> (gr. <em>hexis</em>) usprawniająca podmiot do dokonywania właściwych postanowień; polega na zdolności do rozumnego wyznaczania i zachowania właściwej, <strong>średniej miary</strong> (gr. <em>mesotes</em>) między nadmiarem a niedostatkiem.</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie związku:</strong> Przyjaźń doskonała (<em>philia teleia</em>) jest relacją między ludźmi <strong>etycznie dzielnymi</strong> (gr. <em>spoudaioi</em>) - a dzielność etyczna jest właśnie cnotą. Przyjaźń doskonała jest więc zakorzeniona w cnocie jako swym fundamencie.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Arystoteles łączy cnotę z przyjaźnią na kilku poziomach:</p>\n<ol><li><strong>Przyjaźń jako cnota lub coś z cnotą związanego:</strong> Tekst otwiera się zdaniem: <em>&quot;jest [przyjaźń] bowiem pewna cnota lub czymś z cnotą związanym&quot;</em> - co od razu ustanawia relację gatunkową.</li></ol>\n<ol><li><strong>Przyjaźń doskonała = przyjaźń między cnotliwymi:</strong> <em>&quot;Doskonałą formą przyjaźni jest przyjaźń między ludźmi etycznie dzielnymi i podobnymi do siebie w dzielności etycznej.&quot;</em> - cnota (<em>arete</em>/dzielność etyczna) jest tu warunkiem koniecznym przyjaźni doskonałej.</li></ol>\n<ol><li><strong>Trwałość wspólna cnocie i przyjaźni doskonałej:</strong> <em>&quot;Przyjaźń ich trwa dopóty, dopóki są etycznie dzielni, a dzielność etyczna jest czymś trwałym.&quot;</em> - zarówno cnota, jak i oparta na niej przyjaźń mają charakter trwałych dyspozycji.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - wiedza własna o pojęciu cnoty u Arystotelesa</h4>\n<p>Arystoteles definiuje cnotę w <em>Etyce nikomachejskiej</em> (ks. II) jako:</p>\n<ul><li><strong>Trwała dyspozycja</strong> (<em>hexis</em>) - nie chwilowy nastrój, lecz uformowany charakter</li><li><strong>Wyznaczanie średniej miary</strong> (<em>mesotes</em>) - np. odwaga to środek między tchórzostwem a zuchwalstwem</li><li><strong>Wynik ćwiczenia i nawyku</strong> (<em>ethos</em>) - od <em>ethos</em> pochodzi słowo <em>ethika</em></li></ul>\n<p>Związek z przyjaźnią: skoro przyjaźń doskonała wymaga partnerów etycznie dzielnych, a dzielność etyczna = cnota, to <strong>bez cnoty nie ma przyjaźni doskonałej</strong>. Cnota jest ontologicznym warunkiem najwyższej formy przyjaźni.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - trafne określenie cnoty ORAZ wyjaśnienie związku między cnotą a przyjaźnią<br>- <strong>1 pkt</strong> - trafne określenie cnoty LUB wyjaśnienie związku (tylko jeden element)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br>- Akceptowane określenia cnoty: &quot;trwała dyspozycja&quot;, &quot;hexis&quot;, &quot;sprawność etyczna&quot;, &quot;dzielność etyczna&quot;, &quot;średnia miara między skrajnościami&quot;<br>- NIE akceptowane: definicja cnoty bez związku z pojęciem <em>hexis</em> lub <em>mesotes</em></blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Błąd 1: Określenie cnoty jako &quot;dobre uczynki&quot; lub &quot;postępowanie moralne&quot; - to skutki cnoty, nie jej definicja. Arystoteles podkreśla, że cnota to <strong>dyspozycja</strong> (trwały stan charakteru), nie działanie.</p>\n<p>Błąd 2: Twierdzenie, że każda przyjaźń wymaga cnoty - cnota jest warunkiem przyjaźni <em>doskonałej</em>, nie każdej. Przyjaźnie z korzyści i przyjemności nie wymagają cnoty.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Mylenie cnoty intelektualnej (<em>dianoetike</em>) z cnotą etyczną (<em>ethike</em>). Tekst mówi o dzielności <strong>etycznej</strong> - cnocie charakteru, nie rozumu.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Pomijanie słowa &quot;trwała&quot; w definicji cnoty - bez niego definicja jest niepełna (cnota to nie chwilowe działanie, lecz habitualna dyspozycja).</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Niewyjaśnienie ZWIĄZKU - samo podanie definicji cnoty bez pokazania, dlaczego cnota funduje przyjaźń doskonałą, daje tylko 1 pkt.</li></ol>"}]}