{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nCzy - zdaniem Arystotelesa - każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym\n(wartościowym)? Uzasadnij swoją odpowiedź, wykorzystując pojęcia i twierdzenia\narystotelesowskiej etyki.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nI.4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n3) prezentuje i porównuje filozoficzne\nkoncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju\nosobowego (platońska koncepcja miłości,\narystotelesowska koncepcja celów i typów\nprzyjaźni);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) Arystoteles, Etyka nikomachejska\n(fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym pojęcia i twierdzenia\netyki arystotelesowskiej.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nWedług Arystotelesa nie każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym. Jedynie przyjaźń\nmiędzy ludźmi etycznie dzielnymi może być bez zastrzeżeń uznana za moralnie piękną,\nponieważ dzielność etyczna jako dobro bezwzględne jest czymś moralnie pięknym.\nArystoteles w Etyce nikomachejskiej pisze, że także ludzie źli mogą się ze sobą przyjaźnić -\nze względu na korzyść lub przyjemność. Tego rodzaju przyjaźń nie może być uznana za\nmoralnie piękną, bo ludzie źli są pozbawieni moralnego piękna.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**NIE** - według Arystotelesa nie każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym.\n\nJedynie **przyjaźń doskonała** (między ludźmi etycznie dzielnymi) jest bez zastrzeżeń moralnie piękna. Przyjaźnie z korzyści i przyjemności nie mają takiego statusu.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nArystoteles sam zaznacza tę asymetrię:\n\n1. O przyjaźni moralnie pięknej: *\"[przyjaźń] jest jednak nie tylko czymś koniecznym, ale też czymś moralnie pięknym\"* - jednak kontekst odnosi się do przyjaźni w kontekście cnoty.\n\n2. O ludziach złych: *\"ludzie źli będą przyjaciółmi z uwagi na korzyść lub na przyjemność, jeżeli są pod tymi względami do siebie podobni\"* - czyli zli ludzie mogą tworzyć przyjaźnie, ale nie przyjaźnie moralnie piękne.\n\n3. Kluczowe zdanie: *\"ci, którzy są etycznie dzielni, są dobrzy i w bezwzględnym tego słowa znaczeniu, i wzajemnie sobie pożyteczni.\"* - tylko dzielność etyczna (*arete*) jako dobro bezwzględne jest fundamentem moralnego piękna przyjaźni.\n\n## Sposób 2 - pojęcia etyki arystotelesowskiej\n\nArystoteles rozróżnia dwa wymiary dobra:\n- **Dobro instrumentalne** (korzyść, przyjemność) - dobre *dla kogoś* w danej sytuacji\n- **Dobro bezwzględne** (*agathon haplos*) - dobre samo w sobie\n\nMoralne piękno (*kalon*) wiąże się wyłącznie z dobrem bezwzględnym. Przyjaźń z korzyści i przyjemności opiera się na dobru instrumentalnym - więc nie może być moralnie piękna w pełnym sensie. Przyjaźń doskonała opiera się na dzielności etycznej (*arete*) jako dobru bezwzględnym - stąd jest moralnie piękna.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedź NIE + uzasadnienie z pojęciami etyki arystotelesowskiej\n> - **0 pkt** - sama odpowiedź \"nie\" bez uzasadnienia; odpowiedź \"tak\"; brak odpowiedzi\n> - Wymagane pojęcia: przynajmniej jedno z: dzielność etyczna, dobro bezwzględne, przyjaźń doskonała, cnota (*arete*)\n\n## Dlaczego błędna odpowiedź TAK jest błędna\n\nMożna by sądzić, że skoro Arystoteles pisze *\"jest [przyjaźń] czymś moralnie pięknym\"*, to każda przyjaźń jest moralnie piękna. To błąd - to zdanie jest ogólną charakterystyką instytucji przyjaźni, nie każdego jej rodzaju. Tekst jednocześnie stwierdza, że ludzie źli mogą się przyjaźnić, a ich przyjaźni nie można uznać za moralnie piękną.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Odpowiedź \"tak\" z uzasadnieniem, że Arystoteles chwali przyjaźń w ogóle - ignoruje rozróżnienie między rodzajami przyjaźni i statusem osób je tworzących.\n2. **Pułapka nr 2:** Uzasadnienie bez terminologii filozoficznej - \"bo osoby złe są złe\" to nie wyjaśnienie arystotelesowskie. Konieczne jest odwołanie do pojęcia cnoty lub dobra bezwzględnego.\n3. **Pułapka nr 3:** Mylenie moralnego piękna przyjaźni z jej trwałością - nietrwała przyjaźń z przyjemności może być miła, ale nie jest moralnie piękna w sensie etycznym.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Czy - zdaniem Arystotelesa - każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym<br>(wartościowym)? Uzasadnij swoją odpowiedź, wykorzystując pojęcia i twierdzenia<br>arystotelesowskiej etyki.<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający [ ] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź […].<br>I.4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>prezentuje i porównuje filozoficzne</li></ol>\n<p>koncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju<br>osobowego (platońska koncepcja miłości,<br>arystotelesowska koncepcja celów i typów<br>przyjaźni);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>c) Arystoteles, Etyka nikomachejska<br>(fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym pojęcia i twierdzenia<br>etyki arystotelesowskiej.<br>0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Według Arystotelesa nie każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym. Jedynie przyjaźń<br>między ludźmi etycznie dzielnymi może być bez zastrzeżeń uznana za moralnie piękną,<br>ponieważ dzielność etyczna jako dobro bezwzględne jest czymś moralnie pięknym.<br>Arystoteles w Etyce nikomachejskiej pisze, że także ludzie źli mogą się ze sobą przyjaźnić -<br>ze względu na korzyść lub przyjemność. Tego rodzaju przyjaźń nie może być uznana za<br>moralnie piękną, bo ludzie źli są pozbawieni moralnego piękna.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>NIE</strong> - według Arystotelesa nie każdy rodzaj przyjaźni jest czymś moralnie pięknym.</p>\n<p>Jedynie <strong>przyjaźń doskonała</strong> (między ludźmi etycznie dzielnymi) jest bez zastrzeżeń moralnie piękna. Przyjaźnie z korzyści i przyjemności nie mają takiego statusu.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Arystoteles sam zaznacza tę asymetrię:</p>\n<ol><li>O przyjaźni moralnie pięknej: <em>&quot;[przyjaźń] jest jednak nie tylko czymś koniecznym, ale też czymś moralnie pięknym&quot;</em> - jednak kontekst odnosi się do przyjaźni w kontekście cnoty.</li></ol>\n<ol><li>O ludziach złych: <em>&quot;ludzie źli będą przyjaciółmi z uwagi na korzyść lub na przyjemność, jeżeli są pod tymi względami do siebie podobni&quot;</em> - czyli zli ludzie mogą tworzyć przyjaźnie, ale nie przyjaźnie moralnie piękne.</li></ol>\n<ol><li>Kluczowe zdanie: <em>&quot;ci, którzy są etycznie dzielni, są dobrzy i w bezwzględnym tego słowa znaczeniu, i wzajemnie sobie pożyteczni.&quot;</em> - tylko dzielność etyczna (<em>arete</em>) jako dobro bezwzględne jest fundamentem moralnego piękna przyjaźni.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - pojęcia etyki arystotelesowskiej</h4>\n<p>Arystoteles rozróżnia dwa wymiary dobra:</p>\n<ul><li><strong>Dobro instrumentalne</strong> (korzyść, przyjemność) - dobre <em>dla kogoś</em> w danej sytuacji</li><li><strong>Dobro bezwzględne</strong> (<em>agathon haplos</em>) - dobre samo w sobie</li></ul>\n<p>Moralne piękno (<em>kalon</em>) wiąże się wyłącznie z dobrem bezwzględnym. Przyjaźń z korzyści i przyjemności opiera się na dobru instrumentalnym - więc nie może być moralnie piękna w pełnym sensie. Przyjaźń doskonała opiera się na dzielności etycznej (<em>arete</em>) jako dobru bezwzględnym - stąd jest moralnie piękna.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 5, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna odpowiedź NIE + uzasadnienie z pojęciami etyki arystotelesowskiej<br>- <strong>0 pkt</strong> - sama odpowiedź &quot;nie&quot; bez uzasadnienia; odpowiedź &quot;tak&quot;; brak odpowiedzi<br>- Wymagane pojęcia: przynajmniej jedno z: dzielność etyczna, dobro bezwzględne, przyjaźń doskonała, cnota (<em>arete</em>)</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędna odpowiedź TAK jest błędna</h4>\n<p>Można by sądzić, że skoro Arystoteles pisze <em>&quot;jest [przyjaźń] czymś moralnie pięknym&quot;</em>, to każda przyjaźń jest moralnie piękna. To błąd - to zdanie jest ogólną charakterystyką instytucji przyjaźni, nie każdego jej rodzaju. Tekst jednocześnie stwierdza, że ludzie źli mogą się przyjaźnić, a ich przyjaźni nie można uznać za moralnie piękną.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Odpowiedź &quot;tak&quot; z uzasadnieniem, że Arystoteles chwali przyjaźń w ogóle - ignoruje rozróżnienie między rodzajami przyjaźni i statusem osób je tworzących.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Uzasadnienie bez terminologii filozoficznej - &quot;bo osoby złe są złe&quot; to nie wyjaśnienie arystotelesowskie. Konieczne jest odwołanie do pojęcia cnoty lub dobra bezwzględnego.</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Mylenie moralnego piękna przyjaźni z jej trwałością - nietrwała przyjaźń z przyjemności może być miła, ale nie jest moralnie piękna w sensie etycznym.</li></ol>"}]}