{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nDokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nW powyższym fragmencie tekstu Davida Hume’a zawarta jest teza z zakresu\nA.\nontologii,\nzgodnie\nz którą\n1.\nzwiązek przyczynowy jest\nzwiązkiem niekoniecznym.\nB.\nepistemologii,\n2.\nkażdy skutek ma swoją przyczynę.\nC.\nlogiki,\n3.\nw świecie przyrody obowiązuje\nzasada zachowania energii.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n3.\n4.\n5.\n6.\n7.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n3\n1\nUzyskana liczba pkt\nMFI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […].\nI.1. Klasyczna koncepcja filozofii.\nZdający:\n2) umieszcza formułowane pytania\ni problemy filozoficzne w obrębie właściwej\ndla nich dyscypliny.\nII.1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n([…] empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje);\n5) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\nc) D. Hume, Badania dotyczące rozumu\nludzkiego (fragment).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną odpowiedź.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA 2.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A 2.** - Teza z zakresu **ontologii**, zgodnie z którą **każdy skutek ma swoją przyczynę**.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nFragment Hume'a:\n> *\"Przyjmuje się powszechnie, że materia jest we wszystkich działaniach aktywowana przez działającą z konieczności siłę i że każdy naturalny skutek jest tak dokładnie określony przez energię swej przyczyny, że w danych okolicznościach żaden inny skutek nie mógłby z niej wyniknąć.\"*\n\nHume relacjonuje tutaj **powszechne przekonanie** (\"przyjmuje się powszechnie\") dotyczące **struktury rzeczywistości** - że materia podlega koniecznemu prawu przyczynowemu, że każdy skutek ma swoją przyczynę i że przyczyna determinuje skutek.\n\nTo jest twierdzenie **ontologiczne** - dotyczy tego, **jaka jest rzeczywistość** (deterministyczna, przyczynowo-skutkowa), nie tego jak ją poznajemy (epistemologia) ani jak wyglądają związki logiczne (logika).\n\n**Uzasadnienie 2** (\"każdy skutek ma swoją przyczynę\") jest trafnym streszczeniem tezy: fragment mówi dokładnie, że skutek jest \"określony przez energię swej przyczyny\" - czyli każdy skutek wynika z przyczyny.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n**Dlaczego NIE B (epistemologia)?**\nEpistemologia bada warunki i granice poznania. Fragment Hume'a nie mówi o tym, *jak poznajemy* związek przyczynowy - mówi, *jaki jest* ten związek w rzeczywistości. To kwestia ontologiczna, nie epistemologiczna.\n\n**Dlaczego NIE C (logika)?**\nLogika bada poprawność rozumowań i związki między zdaniami. Związek przyczynowy w przyrodzie nie jest kwestią logiczną - nie wynika z formy zdań, lecz z natury rzeczy.\n\n**Dlaczego uzasadnienie 1 jest błędne?** (\"związek przyczynowy jest nieKONIECZNY\")\nTo jest wręcz odwrotne od treści fragmentu! Fragment głosi, że siła działa *z konieczności* - uzasadnienie 1 zaprzeczałoby temu.\n\n**Dlaczego uzasadnienie 3 jest błędne?** (\"zasada zachowania energii\")\nZasada zachowania energii to zasada fizyczna - fragment Hume'a nie mówi o energii jako wielkości fizycznej, lecz o \"energii przyczyny\" w sensie potocznym (siła sprawcza).\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 7, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź A 2.\n> - **0 pkt** - każda inna kombinacja lub brak odpowiedzi\n> - Wymagana KOMPLETNA odpowiedź: litera + cyfra (samo \"A\" bez \"2\" lub samo \"2\" bez \"A\" = 0 pkt)\n\n## Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne\n\n| Kombinacja | Dlaczego błędna |\n| A 1. | Uzasadnienie 1 głosi NIEkonieczność - przeczy treści fragmentu |\n| A 3. | Zasada zachowania energii to fizyka, nie filozofia przyczynowości |\n| B 2. | Epistemologia bada poznanie; fragment dotyczy struktury rzeczywistości |\n| C 2. | Logika bada wnioskowania; związek przyczynowy to kwestia ontologiczna |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Wybór opcji B (epistemologia) - bo Hume jest znany jako epistemolog. Ale TEN fragment opisuje powszechne przekonanie ontologiczne, nie teorię poznania.\n2. **Pułapka nr 2:** Wybór uzasadnienia 1 z powodu znajomości Hume'a - Hume *krytykuje* konieczność związku przyczynowego, ale w tym fragmencie on ją OPISUJE (relacjonuje powszechny pogląd), nie bronii.\n3. **Pułapka nr 3:** Niezauważenie, że trzeba podać KOMBINACJĘ (litera + cyfra), nie samą literę.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7. (0-1)
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
W powyższym fragmencie tekstu Davida Hume’a zawarta jest teza z zakresu
A.
ontologii,
zgodnie
z którą
1.
związek przyczynowy jest
związkiem niekoniecznym.
B.
epistemologii,
2.
każdy skutek ma swoją przyczynę.
C.
logiki,
3.
w świecie przyrody obowiązuje
zasada zachowania energii.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
3.
4.
5.
6.
7.
Maks. liczba pkt
2
2
1
3
1
Uzyskana liczba pkt
MFI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 7. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie
zawartych w nich informacji.
Zdający rozpoznaje i rozumie problemy
(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne
rozwiązania tych problemów i wspierające
je argumenty […].
III. Analiza i interpretacja tekstów
filozoficznych. […]
Zdający rekonstruuje problemy (pytania)
zawarte w tekście filozoficznym lub takie,
na które tekst stanowi odpowiedź […].
I.1. Klasyczna koncepcja filozofii.
Zdający:

\n
  1. umieszcza formułowane pytania
\n

i problemy filozoficzne w obrębie właściwej
dla nich dyscypliny.
II.1. Problematyka epistemologiczna
w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje
\n

epistemologiczne stanowiska empirystów,
rekonstruuje wspierające je argumenty
([…] empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne
konsekwencje);

\n
  1. przeprowadza analizę i interpretację co
\n

najmniej jednego z następujących tekstów:
c) D. Hume, Badania dotyczące rozumu
ludzkiego (fragment).
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawną odpowiedź.
0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
A 2.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A 2. - Teza z zakresu ontologii, zgodnie z którą każdy skutek ma swoją przyczynę.

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Fragment Hume'a:

\n
"Przyjmuje się powszechnie, że materia jest we wszystkich działaniach aktywowana przez działającą z konieczności siłę i że każdy naturalny skutek jest tak dokładnie określony przez energię swej przyczyny, że w danych okolicznościach żaden inny skutek nie mógłby z niej wyniknąć."
\n

Hume relacjonuje tutaj powszechne przekonanie ("przyjmuje się powszechnie") dotyczące struktury rzeczywistości - że materia podlega koniecznemu prawu przyczynowemu, że każdy skutek ma swoją przyczynę i że przyczyna determinuje skutek.

\n

To jest twierdzenie ontologiczne - dotyczy tego, jaka jest rzeczywistość (deterministyczna, przyczynowo-skutkowa), nie tego jak ją poznajemy (epistemologia) ani jak wyglądają związki logiczne (logika).

\n

Uzasadnienie 2 ("każdy skutek ma swoją przyczynę") jest trafnym streszczeniem tezy: fragment mówi dokładnie, że skutek jest "określony przez energię swej przyczyny" - czyli każdy skutek wynika z przyczyny.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

Dlaczego NIE B (epistemologia)?
Epistemologia bada warunki i granice poznania. Fragment Hume'a nie mówi o tym, jak poznajemy związek przyczynowy - mówi, jaki jest ten związek w rzeczywistości. To kwestia ontologiczna, nie epistemologiczna.

\n

Dlaczego NIE C (logika)?
Logika bada poprawność rozumowań i związki między zdaniami. Związek przyczynowy w przyrodzie nie jest kwestią logiczną - nie wynika z formy zdań, lecz z natury rzeczy.

\n

Dlaczego uzasadnienie 1 jest błędne? ("związek przyczynowy jest nieKONIECZNY")
To jest wręcz odwrotne od treści fragmentu! Fragment głosi, że siła działa z konieczności - uzasadnienie 1 zaprzeczałoby temu.

\n

Dlaczego uzasadnienie 3 jest błędne? ("zasada zachowania energii")
Zasada zachowania energii to zasada fizyczna - fragment Hume'a nie mówi o energii jako wielkości fizycznej, lecz o "energii przyczyny" w sensie potocznym (siła sprawcza).

\n

Schemat CKE

\n
Klucz CKE (zadanie 7, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź A 2.
- 0 pkt - każda inna kombinacja lub brak odpowiedzi
- Wymagana KOMPLETNA odpowiedź: litera + cyfra (samo "A" bez "2" lub samo "2" bez "A" = 0 pkt)
\n

Dlaczego błędne odpowiedzi są błędne

\n

| Kombinacja | Dlaczego błędna |
| A 1. | Uzasadnienie 1 głosi NIEkonieczność - przeczy treści fragmentu |
| A 3. | Zasada zachowania energii to fizyka, nie filozofia przyczynowości |
| B 2. | Epistemologia bada poznanie; fragment dotyczy struktury rzeczywistości |
| C 2. | Logika bada wnioskowania; związek przyczynowy to kwestia ontologiczna |

\n

Typowe pułapki

\n
  1. Pułapka nr 1: Wybór opcji B (epistemologia) - bo Hume jest znany jako epistemolog. Ale TEN fragment opisuje powszechne przekonanie ontologiczne, nie teorię poznania.
  2. Pułapka nr 2: Wybór uzasadnienia 1 z powodu znajomości Hume'a - Hume krytykuje konieczność związku przyczynowego, ale w tym fragmencie on ją OPISUJE (relacjonuje powszechny pogląd), nie bronii.
  3. Pułapka nr 3: Niezauważenie, że trzeba podać KOMBINACJĘ (litera + cyfra), nie samą literę.
"}]}