{"id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nCzy opinia zawarta w przytoczonym fragmencie tekstu jest zgodna z założeniami filozofii\nDavida Hume’a? Uzasadnij swoją odpowiedź.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] formułuje […] tezy filozoficzne,\nprawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nII.1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty ([…]\nempiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje).\nZasady oceniania\n1 pkt - za trafną odpowiedź wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nOpinia wyrażona przez Davida Hume’a w przytoczonym fragmencie tekstu jest niezgodna\nz założeniami jego filozofii. Według Davida Hume’a nie można zasadnie twierdzić, iż istnieje\nkonieczny związek przyczynowy, ponieważ wiarygodna wiedza może pochodzić jedynie\nz doświadczenia (ewentualnie dotyczyć związków między ideami), doświadczenie zaś nie\npozwala uchwycić koniecznego związku między zdarzeniami (przyczyną a skutkiem);\nstwierdzić możemy jedynie następstwo czasowe między nimi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**NIE** - opinia wyrażona w przytoczonym fragmencie jest **niezgodna** z założeniami filozofii Davida Hume'a.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego vs. filozofia Hume'a\n\nFragment opisuje pogląd, że:\n- materia jest aktywowana przez **konieczną** siłę\n- każdy skutek jest **ściśle określony** przez przyczynę\n- żaden **inny skutek nie mógłby wyniknąć** w tych samych okolicznościach\n\nTo jest klasyczny **determinizm konieczny** - twierdzenie, że związek przyczynowo-skutkowy jest konieczny i pewny.\n\n**Ale Hume w swoich *Badaniach dotyczących rozumu ludzkiego* (i wcześniej w *Traktacie o naturze ludzkiej*) głosi coś odwrotnego:**\n\nWedług Hume'a wiarygodna wiedza pochodzi wyłącznie z **doświadczenia zmysłowego** (empiryzm). Doświadczenie jednak pozwala nam stwierdzić jedynie **następstwo czasowe** (*post hoc*) między zdarzeniami - widzimy, że A następuje po B, ale nigdy nie *widzimy* konieczności, że A **musi** powodować B.\n\nHume stwierdza:\n- W doświadczeniu nie ma żadnego wrażenia (*impression*) konieczności związku przyczynowego\n- Idea konieczności pochodzi z **przyzwyczajenia** (*custom, habit*) umysłu do obserwowania stałego następstwa\n- Nie można zasadnie twierdzić, że istnieje **konieczny** związek przyczynowy\n\nFragment tekstu głosi więc pogląd, który Hume krytykuje jako nieuzasadniony!\n\n## Sposób 2 - interpretacja kontekstu fragmentu\n\nHume otwiera fragment słowami: *\"Przyjmuje się powszechnie, że \"* - to fraza wskazująca, że RELACJONUJE powszechny pogląd, a nie wyraża własnego stanowiska. To jest **retoryczny zabieg** - Hume przedstawia tezę, którą następnie (w dalszych partiach *Badań*) podważa swoją analizą epistemologiczną.\n\nW klasycznym stylu filozoficznym: najpierw sformułuj tezę przeciwnika, potem ją obale.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź \"niezgodna\" + uzasadnienie odwołujące się do empiryzmu Hume'a i braku konieczności związku przyczynowego w doświadczeniu\n> - **0 pkt** - sama odpowiedź \"niezgodna\" bez uzasadnienia; odpowiedź \"zgodna\"; brak odpowiedzi\n> - Wymagane w uzasadnieniu: odwołanie do doświadczenia jako źródła wiedzy i/lub niemożności uchwycenia konieczności w doświadczeniu\n\n## Dlaczego błędna odpowiedź \"zgodna\" jest błędna\n\nUczeń może sądzić, że skoro Hume napisał ten fragment, to wyraża w nim swój pogląd. To pułapka - Hume **relacjonuje** powszechny pogląd deterministyczny, a nie go broni. Jego własne stanowisko (sceptycyzm co do konieczności przyczynowej) jest z tym fragmentem sprzeczne.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka nr 1:** Mylenie autora z głoszonym poglądem - Hume pisze *o* pewnym przekonaniu, ale go nie wyznaje. Zwrot \"przyjmuje się powszechnie\" to sygnał dystansu.\n2. **Pułapka nr 2:** Uzasadnienie bez odniesienia do empiryzmu - samo stwierdzenie \"Hume był przeciwny determinizmowi\" to za mało; należy wyjaśnić dlaczego (brak wrażenia konieczności w doświadczeniu).\n3. **Pułapka nr 3:** Mylenie Hume'a z Kantem - to Kant (pod wpływem Hume'a) uznał przyczynowość za aprioryczną kategorię rozumu. Hume uważa, że związek przyczynowy to tylko przyzwyczajenie umysłu.","image":"img/filozofia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>Czy opinia zawarta w przytoczonym fragmencie tekstu jest zgodna z założeniami filozofii<br>Davida Hume’a? Uzasadnij swoją odpowiedź.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający […] formułuje […] tezy filozoficzne,<br>prawidłowo rekonstruuje poznane<br>argumenty; […] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>II.1. Problematyka epistemologiczna<br>w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje</li></ol>\n<p>epistemologiczne stanowiska empirystów,<br>rekonstruuje wspierające je argumenty ([…]<br>empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne<br>konsekwencje).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za trafną odpowiedź wraz z poprawnym uzasadnieniem.<br>0 pkt - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Rozwiązanie<br>Opinia wyrażona przez Davida Hume’a w przytoczonym fragmencie tekstu jest niezgodna<br>z założeniami jego filozofii. Według Davida Hume’a nie można zasadnie twierdzić, iż istnieje<br>konieczny związek przyczynowy, ponieważ wiarygodna wiedza może pochodzić jedynie<br>z doświadczenia (ewentualnie dotyczyć związków między ideami), doświadczenie zaś nie<br>pozwala uchwycić koniecznego związku między zdarzeniami (przyczyną a skutkiem);<br>stwierdzić możemy jedynie następstwo czasowe między nimi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>NIE</strong> - opinia wyrażona w przytoczonym fragmencie jest <strong>niezgodna</strong> z założeniami filozofii Davida Hume&#x27;a.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego vs. filozofia Hume&#x27;a</h4>\n<p>Fragment opisuje pogląd, że:</p>\n<ul><li>materia jest aktywowana przez <strong>konieczną</strong> siłę</li><li>każdy skutek jest <strong>ściśle określony</strong> przez przyczynę</li><li>żaden <strong>inny skutek nie mógłby wyniknąć</strong> w tych samych okolicznościach</li></ul>\n<p>To jest klasyczny <strong>determinizm konieczny</strong> - twierdzenie, że związek przyczynowo-skutkowy jest konieczny i pewny.</p>\n<p><strong>Ale Hume w swoich <em>Badaniach dotyczących rozumu ludzkiego</em> (i wcześniej w <em>Traktacie o naturze ludzkiej</em>) głosi coś odwrotnego:</strong></p>\n<p>Według Hume&#x27;a wiarygodna wiedza pochodzi wyłącznie z <strong>doświadczenia zmysłowego</strong> (empiryzm). Doświadczenie jednak pozwala nam stwierdzić jedynie <strong>następstwo czasowe</strong> (<em>post hoc</em>) między zdarzeniami - widzimy, że A następuje po B, ale nigdy nie <em>widzimy</em> konieczności, że A <strong>musi</strong> powodować B.</p>\n<p>Hume stwierdza:</p>\n<ul><li>W doświadczeniu nie ma żadnego wrażenia (<em>impression</em>) konieczności związku przyczynowego</li><li>Idea konieczności pochodzi z <strong>przyzwyczajenia</strong> (<em>custom, habit</em>) umysłu do obserwowania stałego następstwa</li><li>Nie można zasadnie twierdzić, że istnieje <strong>konieczny</strong> związek przyczynowy</li></ul>\n<p>Fragment tekstu głosi więc pogląd, który Hume krytykuje jako nieuzasadniony!</p>\n<h4>Sposób 2 - interpretacja kontekstu fragmentu</h4>\n<p>Hume otwiera fragment słowami: <em>&quot;Przyjmuje się powszechnie, że &quot;</em> - to fraza wskazująca, że RELACJONUJE powszechny pogląd, a nie wyraża własnego stanowiska. To jest <strong>retoryczny zabieg</strong> - Hume przedstawia tezę, którą następnie (w dalszych partiach <em>Badań</em>) podważa swoją analizą epistemologiczną.</p>\n<p>W klasycznym stylu filozoficznym: najpierw sformułuj tezę przeciwnika, potem ją obale.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 8, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź &quot;niezgodna&quot; + uzasadnienie odwołujące się do empiryzmu Hume&#x27;a i braku konieczności związku przyczynowego w doświadczeniu<br>- <strong>0 pkt</strong> - sama odpowiedź &quot;niezgodna&quot; bez uzasadnienia; odpowiedź &quot;zgodna&quot;; brak odpowiedzi<br>- Wymagane w uzasadnieniu: odwołanie do doświadczenia jako źródła wiedzy i/lub niemożności uchwycenia konieczności w doświadczeniu</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędna odpowiedź &quot;zgodna&quot; jest błędna</h4>\n<p>Uczeń może sądzić, że skoro Hume napisał ten fragment, to wyraża w nim swój pogląd. To pułapka - Hume <strong>relacjonuje</strong> powszechny pogląd deterministyczny, a nie go broni. Jego własne stanowisko (sceptycyzm co do konieczności przyczynowej) jest z tym fragmentem sprzeczne.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pułapka nr 1:</strong> Mylenie autora z głoszonym poglądem - Hume pisze <em>o</em> pewnym przekonaniu, ale go nie wyznaje. Zwrot &quot;przyjmuje się powszechnie&quot; to sygnał dystansu.</li><li><strong>Pułapka nr 2:</strong> Uzasadnienie bez odniesienia do empiryzmu - samo stwierdzenie &quot;Hume był przeciwny determinizmowi&quot; to za mało; należy wyjaśnić dlaczego (brak wrażenia konieczności w doświadczeniu).</li><li><strong>Pułapka nr 3:</strong> Mylenie Hume&#x27;a z Kantem - to Kant (pod wpływem Hume&#x27;a) uznał przyczynowość za aprioryczną kategorię rozumu. Hume uważa, że związek przyczynowy to tylko przyzwyczajenie umysłu.</li></ol>"}]}