{"id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-3)\nW przytoczonym tekście Karl Raimund Popper odróżnia określenie prawdy od jej\nkryterium. Wyjaśnij, na czym polega to rozróżnienie, a następnie nazwij i objaśnij jedno\nz kryteriów prawdy. W objaśnieniu użyj przykładu.\nWyjaśnienie rozróżnienia:\nNazwa kryterium:\nObjaśnienie wraz z przykładem:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-3)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście; w analizie tekstu prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] arystotelesowskie\nsformułowanie klasycznej definicji prawdy).\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (koncepcja\nrealistyczna, epistemiczna, pragmatyczna).\n3. Problematyka filozofii polityki i filozofii\nspołecznej w myśli XX wieku. Zdający:\n4) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) K.R. Popper, Społeczeństwo otwarte\ni jego wrogowie (fragment).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n3 pkt - prawidłowe wyjaśnienie rozróżnienia, podanie nazwy kryterium i objaśnienie go na\npodstawie przykładu.\n2 pkt - podanie nazwy kryterium i objaśnienie go na podstawie przykładu\n1 pkt - prawidłowe wyjaśnienie rozróżnienia.\n0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nWyjaśnienie rozróżnienia: Określenie prawdy mówi, czym prawda jest, a kryterium prawdy, jak\nją rozpoznać (kryterium prawdy pozwala odróżnić zdania prawdziwe od fałszywych).\nNazwa kryterium: kryterium zgody powszechnej.\nObjaśnienie wraz z przykładem: Sprawdzianem, czy zdanie jest prawdziwe jest to, czy jest\npowszechnie akceptowane. Na przykład zdanie: „Ziemia krąży wokół słońca” jest prawdziwe,\nponieważ jest ono powszechnie akceptowalne.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Wyjasnienie rozroznienia:** Okreslenie prawdy mowi, CZYM prawda jest (definicja, istota prawdy). Kryterium prawdy mowi, JAK prawde rozpoznac - jak odroznic zdania prawdziwe od falszywych (kryterium, test, sprawdzian).\n\n**Nazwa kryterium (przykladowe):** kryterium empiryczne (lub: kryterium zgody powszechnej / kryterium logiczne).\n\n**Objasnienie z przykladem (dla kryterium empirycznego):** Sprawdzianem prawdziwosci zdania sa fakty doswiadczalne. Na przyklad zdanie \"Woda wrze w 100 stopniach Celsjusza\" jest prawdziwe, bo mozemy to sprawdzic doswiadczalnie - podgrzac wode i zaobserwowac wrzenie.\n\n## Sposob 1 - rozroznienie definicji prawdy vs. kryterium prawdy\n\nPopper pisze:\n\n> \"Trzeba zdawac sobie sprawe, ze czym innym jest wiedza o tym, co to jest prawda lub pod jakimi warunkami dane zdanie mozna nazwac prawdziwym, a czym innym znajomosc srodkow decyzji - tzn. kryteriow decyzji - czy dane zdanie jest prawdziwe, czy falszywe.\"\n\nAnaliza:\n- **Okreslenie (definicja) prawdy**: \"Co to jest prawda?\" - odpowiedz to: \"Prawda to zgodnosc zdania z faktami\" (klasyczna definicja). Odpowiada na pytanie ontologiczne/semantyczne.\n- **Kryterium prawdy**: \"Jak poznac, ze zdanie jest prawdziwe?\" - odpowiedz to np. weryfikacja empiryczna, sprawdzalnosc logiczna. Odpowiada na pytanie epistemologiczne.\n\n**Analogia:** Definicja zdrowia = brak choroby. Kryterium zdrowia = wyniki badan medycznych. Mozna znac definicje, nie znajac kryterium - i odwrotnie.\n\n## Sposob 2 - przykladowe kryteria prawdy\n\n| Kryterium | Opis | Przyklad |\n| **Empiryczne** | Weryfikacja przez doswiadczenie | \"Woda wrze w 100 st. C\" - sprawdzamy eksperymentem |\n| **Logiczne/koherencji** | Sprawdzalnosc przez zgodnosc z systemem | \"2+2=4\" - logicznie wynika z aksjomatow arytmetyki |\n| **Zgody powszechnej** | Powszechne uznanie | \"Ziemia krazy wokol Slonca\" akceptowane przez wspolnote naukowa |\n| **Pragmatyczne** | Skutecznosc praktyczna | \"Ta droga prowadzi do miasta\" - prawdziwe, jesli dot. na celu |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 15, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - wyjasnienie rozroznienia + nazwa kryterium + objasnienie z przykladem\n> - **2 pkt** - nazwa kryterium + objasnienie z przykladem (BEZ wyjasnienia rozroznienia)\n> - **1 pkt** - TYLKO wyjasnienie rozroznienia (bez kryterium)\n> - **0 pkt** - brak lub bledna odpowiedz\n> - Kryterium musi byc WYMIENIONE z NAZWA i OBJASNIENIEM z PRZYKLADEM - samo wymienienie bez przykladu nie daje 2 pkt\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Okreslenie (definicja) prawdy** (gr. *aletheia*): odpowiedz na pytanie \"Czym jest prawda?\" - semantyczna relacja miedzy zdaniami a rzeczywistoscia.\n> **Kryterium prawdy** (gr. *kriterion* = sprawdzian, miara): odpowiedz na pytanie \"Jak rozpoznac prawde?\" - epistemologiczna metoda weryfikacji.\n> **Popper** (*Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie*, 1945): rozroznia te poziomy, poniewal chce chronic koncepcje prawdy przed zarzutami niepraktycznosci - nawet jesli nie znamy kryterium, mozemy wiedziec, czym jest prawda.\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Mylenie definicji z kryterium - to najczestszy blad; zadanie explicite pyta o ROZROZNIENIE miedzy nimi.\n2. Podanie kryterium bez przykladu - za 2 pkt wymagany PRZYKLAD (\"np. zdanie X jest prawdziwe, bo \").\n3. Opisywanie kryterium bez nazwy (\"mozna sprawdzic doswiadczeniem\") - nalezy podac NAZWE: kryterium empiryczne, logiczne, itd.","image":"img/filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15. (0-3)<br>W przytoczonym tekście Karl Raimund Popper odróżnia określenie prawdy od jej<br>kryterium. Wyjaśnij, na czym polega to rozróżnienie, a następnie nazwij i objaśnij jedno<br>z kryteriów prawdy. W objaśnieniu użyj przykładu.<br>Wyjaśnienie rozróżnienia:<br>Nazwa kryterium:<br>Objaśnienie wraz z przykładem:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15. (0-3)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający […] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź;<br>rekonstruuje tezy i argumenty zawarte<br>w tekście; w analizie tekstu prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi […].<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna.</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([…] arystotelesowskie<br>sformułowanie klasycznej definicji prawdy).<br>III. Filozofia współczesna</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>i problematyka z zakresu filozofii nauki<br>w myśli XX w. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>koncepcje prawdy, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (koncepcja<br>realistyczna, epistemiczna, pragmatyczna).</p>\n<ol><li>Problematyka filozofii polityki i filozofii</li></ol>\n<p>społecznej w myśli XX wieku. Zdający:</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>a) K.R. Popper, Społeczeństwo otwarte<br>i jego wrogowie (fragment).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - prawidłowe wyjaśnienie rozróżnienia, podanie nazwy kryterium i objaśnienie go na<br>podstawie przykładu.<br>2 pkt - podanie nazwy kryterium i objaśnienie go na podstawie przykładu<br>1 pkt - prawidłowe wyjaśnienie rozróżnienia.<br>0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Wyjaśnienie rozróżnienia: Określenie prawdy mówi, czym prawda jest, a kryterium prawdy, jak<br>ją rozpoznać (kryterium prawdy pozwala odróżnić zdania prawdziwe od fałszywych).<br>Nazwa kryterium: kryterium zgody powszechnej.<br>Objaśnienie wraz z przykładem: Sprawdzianem, czy zdanie jest prawdziwe jest to, czy jest<br>powszechnie akceptowane. Na przykład zdanie: „Ziemia krąży wokół słońca” jest prawdziwe,<br>ponieważ jest ono powszechnie akceptowalne.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Wyjasnienie rozroznienia:</strong> Okreslenie prawdy mowi, CZYM prawda jest (definicja, istota prawdy). Kryterium prawdy mowi, JAK prawde rozpoznac - jak odroznic zdania prawdziwe od falszywych (kryterium, test, sprawdzian).</p>\n<p><strong>Nazwa kryterium (przykladowe):</strong> kryterium empiryczne (lub: kryterium zgody powszechnej / kryterium logiczne).</p>\n<p><strong>Objasnienie z przykladem (dla kryterium empirycznego):</strong> Sprawdzianem prawdziwosci zdania sa fakty doswiadczalne. Na przyklad zdanie &quot;Woda wrze w 100 stopniach Celsjusza&quot; jest prawdziwe, bo mozemy to sprawdzic doswiadczalnie - podgrzac wode i zaobserwowac wrzenie.</p>\n<h4>Sposob 1 - rozroznienie definicji prawdy vs. kryterium prawdy</h4>\n<p>Popper pisze:</p>\n<blockquote>&quot;Trzeba zdawac sobie sprawe, ze czym innym jest wiedza o tym, co to jest prawda lub pod jakimi warunkami dane zdanie mozna nazwac prawdziwym, a czym innym znajomosc srodkow decyzji - tzn. kryteriow decyzji - czy dane zdanie jest prawdziwe, czy falszywe.&quot;</blockquote>\n<p>Analiza:</p>\n<ul><li><strong>Okreslenie (definicja) prawdy</strong>: &quot;Co to jest prawda?&quot; - odpowiedz to: &quot;Prawda to zgodnosc zdania z faktami&quot; (klasyczna definicja). Odpowiada na pytanie ontologiczne/semantyczne.</li><li><strong>Kryterium prawdy</strong>: &quot;Jak poznac, ze zdanie jest prawdziwe?&quot; - odpowiedz to np. weryfikacja empiryczna, sprawdzalnosc logiczna. Odpowiada na pytanie epistemologiczne.</li></ul>\n<p><strong>Analogia:</strong> Definicja zdrowia = brak choroby. Kryterium zdrowia = wyniki badan medycznych. Mozna znac definicje, nie znajac kryterium - i odwrotnie.</p>\n<h4>Sposob 2 - przykladowe kryteria prawdy</h4>\n<p>| Kryterium | Opis | Przyklad |<br>| <strong>Empiryczne</strong> | Weryfikacja przez doswiadczenie | &quot;Woda wrze w 100 st. C&quot; - sprawdzamy eksperymentem |<br>| <strong>Logiczne/koherencji</strong> | Sprawdzalnosc przez zgodnosc z systemem | &quot;2+2=4&quot; - logicznie wynika z aksjomatow arytmetyki |<br>| <strong>Zgody powszechnej</strong> | Powszechne uznanie | &quot;Ziemia krazy wokol Slonca&quot; akceptowane przez wspolnote naukowa |<br>| <strong>Pragmatyczne</strong> | Skutecznosc praktyczna | &quot;Ta droga prowadzi do miasta&quot; - prawdziwe, jesli dot. na celu |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktow za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 15, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - wyjasnienie rozroznienia + nazwa kryterium + objasnienie z przykladem<br>- <strong>2 pkt</strong> - nazwa kryterium + objasnienie z przykladem (BEZ wyjasnienia rozroznienia)<br>- <strong>1 pkt</strong> - TYLKO wyjasnienie rozroznienia (bez kryterium)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak lub bledna odpowiedz<br>- Kryterium musi byc WYMIENIONE z NAZWA i OBJASNIENIEM z PRZYKLADEM - samo wymienienie bez przykladu nie daje 2 pkt</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Okreslenie (definicja) prawdy</strong> (gr. <em>aletheia</em>): odpowiedz na pytanie &quot;Czym jest prawda?&quot; - semantyczna relacja miedzy zdaniami a rzeczywistoscia.<br><strong>Kryterium prawdy</strong> (gr. <em>kriterion</em> = sprawdzian, miara): odpowiedz na pytanie &quot;Jak rozpoznac prawde?&quot; - epistemologiczna metoda weryfikacji.<br><strong>Popper</strong> (<em>Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie</em>, 1945): rozroznia te poziomy, poniewal chce chronic koncepcje prawdy przed zarzutami niepraktycznosci - nawet jesli nie znamy kryterium, mozemy wiedziec, czym jest prawda.</blockquote>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<ol><li>Mylenie definicji z kryterium - to najczestszy blad; zadanie explicite pyta o ROZROZNIENIE miedzy nimi.</li><li>Podanie kryterium bez przykladu - za 2 pkt wymagany PRZYKLAD (&quot;np. zdanie X jest prawdziwe, bo &quot;).</li><li>Opisywanie kryterium bez nazwy (&quot;mozna sprawdzic doswiadczeniem&quot;) - nalezy podac NAZWE: kryterium empiryczne, logiczne, itd.</li></ol>"}]}