{"id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nWyjaśnij, na czym według Karla Raimunda Poppera polega różnica między\nspołeczeństwem „otwartym” a społeczeństwem „zamkniętym”, a następnie spośród\nwymienionych poniżej filozofów wybierz dwóch, których Popper uważał za wrogów\nspołeczeństwa „otwartego”.\nPlaton\nArystoteles\nJohn Stuart Mill\nGeorg Wilhelm Hegel\nRóżnica:\nFilozofowie:\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Filozofia współczesna.\n3. Problematyka filozofii polityki i filozofii\nspołecznej w myśli XX w. Zdający:\n3) wyjaśnia pojęcia społeczeństwa\n„otwartego” i „zamkniętego” (K.R. Popper).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy oraz podanie nazwisk dwóch filozofów.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy ALBO podanie nazwisk dwóch filozofów ALBO\npoprawne wyjaśnienie różnicy i podanie jednego nazwiska filozofa.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRóżnica: Społeczeństwo zamknięte charakteryzuje się sztywną hierarchią społeczną,\nbezkrytycznym podporządkowaniem się władzy, autorytetom i obowiązującym standardom.\nNatomiast istotą społeczeństwa otwartego jest pluralizm poglądów, postaw i instytucji,\nindywidualizm, poszanowanie wolności.\nFilozofowie: Platon, Georg Wilhelm Hegel","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Roznica:**\n- **Spoleczenstwo zamkniete**: sztywna hierarchia spoleczna, bezkrytyczne podporzadkowanie sie wladzy i autorytetom, niechec do zmian, holizm zbiorowy nad jednostka.\n- **Spoleczenstwo otwarte**: pluralizm pogladow, postaw i instytucji, indywidualizm, poszanowanie wolnosci, racjonalna krytyka instytucji i polityki.\n\n**Filozofowie wrogowie \"otwartego\" spoleczenstwa:** Platon, Georg Wilhelm Hegel.\n\n## Sposob 1 - analiza koncepcji Poppera\n\nKarl Raimund Popper w *Spoleczenstwie otwartym i jego wrogach* (1945) opisuje dwa modele:\n\n**Spoleczenstwo zamkniete** (tribal society):\n- Wywodzi sie z plemiennego ustroju magicznego\n- Jednostka podporzadkowana plemieniu/grupie\n- Normy niezmienne, niepodlegajace krytyce\n- Wladza opiera sie na tradycji i autorytecie, nie na racjonalnym wyborze\n- Celem: utrzymanie istniejacego ladu (\"utopizm totalny\")\n\n**Spoleczenstwo otwarte** (open society):\n- Oparte na krytycznym racjonalizmie\n- Jednostka ma wolnosc i prawa\n- Instytucje podlegaja racjonalnej ocenie i reformom\n- Demokracja + liberalizm + ochrona przed totalitaryzmem\n- Stopniowe reformy (\"inzynieria fragmentaryczna\"), nie rewolucje\n\n## Sposob 2 - dlaczego Platon i Hegel, nie Mill czy Arystoteles\n\n| Filozof | Stosunek do spoleczenstwa otwartego | Argumenty Poppera |\n| **Platon** | WROGI - totalitaryzm filozoficzny | W *Panstwie* elita filozofow rzadzi niezmiennym ustrojem; jednostka podporzadkowana panstwu; prawda jest dostepna tylko filozofom |\n| **Georg Wilhelm Hegel** | WROGI - \"historycyzm\" | Heglowski determinizm historyczny; Panstwo jako cel sam w sobie; indywiduum podporzadkowane \"Duchowi Dziejow\"; uzasadnienie dla autorytaryzmu |\n| John Stuart Mill | SPRZYMIERZENIEC - liberalizm, wolnosc jednostki | Mill broni wolnosci slowa, tolerancji, demokratycznej dyskusji |\n| Arystoteles | AMBIWALENTNY - pewne elementy zblizone do otwartosci | Arystoteles mniej skrajny niz Platon; Popper krytykuje go lagodniej |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 16, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna roznica + obaj filozofowie: Platon i Hegel\n> - **1 pkt** - TYLKO roznica ALBO TYLKO obaj filozofowie ALBO roznica + jeden filozof\n> - **0 pkt** - brak lub bledna odpowiedz\n> - Filozofowie: TYLKO Platon i Georg Wilhelm Hegel (z listy: Arystoteles i Mill to nie wrogowie otwartego spoleczenstwa w ujecia Poppera)\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Karl Raimund Popper** (1902-1994): *Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie* (1945) - pisane podczas II wojny swiatowej jako odpowiedz na totalitaryzmy.\n> Glowna teza: totalitaryzm (faszyzm, komunizm) ma korzenie filozoficzne: Platona, Hegla, Marksa - \"Wielcy prorocy\" historycyzmu.\n> **Historycyzm** u Poppera: blad polegajacy na wierze, ze historia ma konieczny kierunek i ze mozna go poznac. Prowadzi do utopizmu totalnego i przemocy.\n> **Inzynieria fragmentaryczna**: Popperowski model reform - stopniowe, wymierne, oparte na krytyzmie.\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Wybor Arystotelesa lub Milla jako wrogow - Arystoteles nie jest wskazany explicite (Popper atakuje Platona, Hegla, Marksa). Mill jest SPRZYMIERZENCEM.\n2. Opis roznicy zbyt ogolny (\"zamkniete = zle, otwarte = dobre\") - nalezy wskazac konkretne cechy: hierarchia vs. pluralizm; autorytaryzm vs. wolnosc.\n3. Brak obu filozofow (tylko Platon bez Hegla) - za 2 pkt nalezy podac obydwoch.","image":"img/filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16. (0-2)<br>Wyjaśnij, na czym według Karla Raimunda Poppera polega różnica między<br>społeczeństwem „otwartym” a społeczeństwem „zamkniętym”, a następnie spośród<br>wymienionych poniżej filozofów wybierz dwóch, których Popper uważał za wrogów<br>społeczeństwa „otwartego”.<br>Platon<br>Arystoteles<br>John Stuart Mill<br>Georg Wilhelm Hegel<br>Różnica:<br>Filozofowie:<br>EFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]<br>filozoficzne […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający […] prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi […].<br>III. Filozofia współczesna.</p>\n<ol><li>Problematyka filozofii polityki i filozofii</li></ol>\n<p>społecznej w myśli XX w. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia pojęcia społeczeństwa</li></ol>\n<p>„otwartego” i „zamkniętego” (K.R. Popper).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy oraz podanie nazwisk dwóch filozofów.<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy ALBO podanie nazwisk dwóch filozofów ALBO<br>poprawne wyjaśnienie różnicy i podanie jednego nazwiska filozofa.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Różnica: Społeczeństwo zamknięte charakteryzuje się sztywną hierarchią społeczną,<br>bezkrytycznym podporządkowaniem się władzy, autorytetom i obowiązującym standardom.<br>Natomiast istotą społeczeństwa otwartego jest pluralizm poglądów, postaw i instytucji,<br>indywidualizm, poszanowanie wolności.<br>Filozofowie: Platon, Georg Wilhelm Hegel</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p><strong>Roznica:</strong></p>\n<ul><li><strong>Spoleczenstwo zamkniete</strong>: sztywna hierarchia spoleczna, bezkrytyczne podporzadkowanie sie wladzy i autorytetom, niechec do zmian, holizm zbiorowy nad jednostka.</li><li><strong>Spoleczenstwo otwarte</strong>: pluralizm pogladow, postaw i instytucji, indywidualizm, poszanowanie wolnosci, racjonalna krytyka instytucji i polityki.</li></ul>\n<p><strong>Filozofowie wrogowie &quot;otwartego&quot; spoleczenstwa:</strong> Platon, Georg Wilhelm Hegel.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza koncepcji Poppera</h4>\n<p>Karl Raimund Popper w <em>Spoleczenstwie otwartym i jego wrogach</em> (1945) opisuje dwa modele:</p>\n<p><strong>Spoleczenstwo zamkniete</strong> (tribal society):</p>\n<ul><li>Wywodzi sie z plemiennego ustroju magicznego</li><li>Jednostka podporzadkowana plemieniu/grupie</li><li>Normy niezmienne, niepodlegajace krytyce</li><li>Wladza opiera sie na tradycji i autorytecie, nie na racjonalnym wyborze</li><li>Celem: utrzymanie istniejacego ladu (&quot;utopizm totalny&quot;)</li></ul>\n<p><strong>Spoleczenstwo otwarte</strong> (open society):</p>\n<ul><li>Oparte na krytycznym racjonalizmie</li><li>Jednostka ma wolnosc i prawa</li><li>Instytucje podlegaja racjonalnej ocenie i reformom</li><li>Demokracja + liberalizm + ochrona przed totalitaryzmem</li><li>Stopniowe reformy (&quot;inzynieria fragmentaryczna&quot;), nie rewolucje</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - dlaczego Platon i Hegel, nie Mill czy Arystoteles</h4>\n<p>| Filozof | Stosunek do spoleczenstwa otwartego | Argumenty Poppera |<br>| <strong>Platon</strong> | WROGI - totalitaryzm filozoficzny | W <em>Panstwie</em> elita filozofow rzadzi niezmiennym ustrojem; jednostka podporzadkowana panstwu; prawda jest dostepna tylko filozofom |<br>| <strong>Georg Wilhelm Hegel</strong> | WROGI - &quot;historycyzm&quot; | Heglowski determinizm historyczny; Panstwo jako cel sam w sobie; indywiduum podporzadkowane &quot;Duchowi Dziejow&quot;; uzasadnienie dla autorytaryzmu |<br>| John Stuart Mill | SPRZYMIERZENIEC - liberalizm, wolnosc jednostki | Mill broni wolnosci slowa, tolerancji, demokratycznej dyskusji |<br>| Arystoteles | AMBIWALENTNY - pewne elementy zblizone do otwartosci | Arystoteles mniej skrajny niz Platon; Popper krytykuje go lagodniej |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktow za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 16, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawna roznica + obaj filozofowie: Platon i Hegel<br>- <strong>1 pkt</strong> - TYLKO roznica ALBO TYLKO obaj filozofowie ALBO roznica + jeden filozof<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak lub bledna odpowiedz<br>- Filozofowie: TYLKO Platon i Georg Wilhelm Hegel (z listy: Arystoteles i Mill to nie wrogowie otwartego spoleczenstwa w ujecia Poppera)</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Karl Raimund Popper</strong> (1902-1994): <em>Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie</em> (1945) - pisane podczas II wojny swiatowej jako odpowiedz na totalitaryzmy.<br>Glowna teza: totalitaryzm (faszyzm, komunizm) ma korzenie filozoficzne: Platona, Hegla, Marksa - &quot;Wielcy prorocy&quot; historycyzmu.<br><strong>Historycyzm</strong> u Poppera: blad polegajacy na wierze, ze historia ma konieczny kierunek i ze mozna go poznac. Prowadzi do utopizmu totalnego i przemocy.<br><strong>Inzynieria fragmentaryczna</strong>: Popperowski model reform - stopniowe, wymierne, oparte na krytyzmie.</blockquote>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<ol><li>Wybor Arystotelesa lub Milla jako wrogow - Arystoteles nie jest wskazany explicite (Popper atakuje Platona, Hegla, Marksa). Mill jest SPRZYMIERZENCEM.</li><li>Opis roznicy zbyt ogolny (&quot;zamkniete = zle, otwarte = dobre&quot;) - nalezy wskazac konkretne cechy: hierarchia vs. pluralizm; autorytaryzm vs. wolnosc.</li><li>Brak obu filozofow (tylko Platon bez Hegla) - za 2 pkt nalezy podac obydwoch.</li></ol>"}]}