{"id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nSformułuj główne twierdzenie na temat substancji, przeciwko któremu argumentuje\nDawid Hume w przytoczonym fragmencie tekstu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście; w analizie tekstu prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi […].\nII. Filozofia nowożytna.\n1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n([…] empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje).\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nXVII i XVIII w. Zdający:\n2) prezentuje problem stosunku ciała\ni umysłu, rekonstruuje i porównuje jego\nróżne rozwiązania, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] D. Hume’a\nkrytyka idei jaźni).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n1 pkt - prawidłowa odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nPosiadamy ideę substancji, jaką jest nasz własny umysł.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\nGlowne twierdzenie, przeciwko ktoremu argumentuje Hume: **Posiadamy idee substancji, jaka jest nasz wlasny umysl (dusza).**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego\n\nHume zaznacza na wstepie fragmentu:\n\n> \"Chcialbym, izby ci filozofowie, ktorzy mniemaja, ze posiadamy idee substancji naszych umyslow, wskazali impresje, ktora wytwarza te idee\" (Hume, *Traktat*)\n\nKim sa owi \"filozofowie\"? Tradycja racjonalistyczna (Descartes, scholastycy) - twierdzili, ze umysl (dusza) jest substancja myslaca, a my mamy bezposrednia idee tej substancji. Hume kwestionuje to twierdzenie, pytajac: z jakiej impresji pochodzi ta idea?\n\n**Wskazowki tekstowe:**\n1. \"Ci filozofowie, ktorzy mniemaja, ze posiadamy idee substancji naszych umyslow\" - Hume wskazuje konkretnych adwersarzy\n2. Pytanie o \"impresje, ktora wytwarza te idee\" - metoda weryfikacji empirycznej\n3. Krytyka definicji substancji jako \"tego, co moze istniec samo przez sie\" - uderza w kartezjanska res cogitans\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\n\nW tradycji scholastyczno-kartezjanskiej dusza (umysl) jest **substancja myslaca** (res cogitans) - tym, co my wiemy bezposrednio, bo myslenie jest aktem substancji duchowej. Rene Descartes sformulowal to w *Meditacjach* (1641): *\"cogito ergo sum\"* - pewnosc wlasnego istnienia jako myslacego \"ja\" jest pierwsza pewnoscia.\n\nHume atakuje wlasnie to stanowisko: nie mamy impresji substancji umyslu - mamy tylko impresje przejsciowe (bolu, radosci, percepcji), a zatem idea substancji umyslu jest pusta.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń podaje twierdzenie w stylu: \"Posiadamy idee substancji, jaka jest nasz wlasny umysl\" lub rownowazne\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (np. mylenie tezy z argumentem Hume'a) lub brak\n> - Akceptowane warianty: \"Dusza jest substancja i mamy o niej idee\"; \"Umysl jest substancja myslaca, o ktorej mamy bezposrednia idee\"\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Substancja** (gr. *ousia*, lac. *substantia*): w filozofii - to, co istnieje samo przez sie, jest nosnikiem wlasnosci i nie jest predykatem czegos innego.\n> Descartes: dwie substancje - res cogitans (substancja myslaca = umysl/dusza) i res extensa (substancja rozciagla = cialo).\n> Hume odrzuca metafizyczne pojecie substancji jako nieweryfikowalne empirycznie - nie ma impresji substancji, tylko wiazki percepcji (*bundle theory of self*).\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Pisanie tezy Hume'a zamiast tezy, przeciwko ktorej Hume argumentuje - nalezy podac poglad adwersarzy, nie samego Hume'a.\n2. Zbyt ogolne sformulowanie (\"istnieje substancja\") - klucz wymaga precyzacji, ze chodzi o substancje umyslu/duszy.","image":"img/filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2. (0-1)
Sformułuj główne twierdzenie na temat substancji, przeciwko któremu argumentuje
Dawid Hume w przytoczonym fragmencie tekstu.

","answer_text_html":"

Zadanie 2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie
zawartych w nich informacji.
Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]
filozoficzne […].
II. Tworzenie wypowiedzi.
Zdający […] prawidłowo posługuje się
pojęciami filozoficznymi […].
III. Analiza i interpretacja tekstów
filozoficznych. […]
Zdający rekonstruuje problemy (pytania)
zawarte w tekście filozoficznym lub takie,
na które tekst stanowi odpowiedź;
rekonstruuje tezy i argumenty zawarte
w tekście; w analizie tekstu prawidłowo
posługuje się pojęciami filozoficznymi […].
II. Filozofia nowożytna.

\n
  1. Problematyka epistemologiczna
\n

w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje
\n

epistemologiczne stanowiska empirystów,
rekonstruuje wspierające je argumenty
([…] empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne
konsekwencje).

\n
  1. Problematyka ontologiczna w filozofii
\n

XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. prezentuje problem stosunku ciała
\n

i umysłu, rekonstruuje i porównuje jego
różne rozwiązania, rekonstruuje
wspierające je argumenty ([…] D. Hume’a
krytyka idei jaźni).
V. Umiejętności w zakresie analizy
i interpretacji tekstów filozoficznych.
Zdający:

\n
  1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,
\n

tezy i argumenty.
Zasady oceniania
1 pkt - prawidłowa odpowiedź.
0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
Posiadamy ideę substancji, jaką jest nasz własny umysł.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Glowne twierdzenie, przeciwko ktoremu argumentuje Hume: Posiadamy idee substancji, jaka jest nasz wlasny umysl (dusza).

\n

Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego

\n

Hume zaznacza na wstepie fragmentu:

\n
"Chcialbym, izby ci filozofowie, ktorzy mniemaja, ze posiadamy idee substancji naszych umyslow, wskazali impresje, ktora wytwarza te idee" (Hume, Traktat)
\n

Kim sa owi "filozofowie"? Tradycja racjonalistyczna (Descartes, scholastycy) - twierdzili, ze umysl (dusza) jest substancja myslaca, a my mamy bezposrednia idee tej substancji. Hume kwestionuje to twierdzenie, pytajac: z jakiej impresji pochodzi ta idea?

\n

Wskazowki tekstowe:

\n
  1. "Ci filozofowie, ktorzy mniemaja, ze posiadamy idee substancji naszych umyslow" - Hume wskazuje konkretnych adwersarzy
  2. Pytanie o "impresje, ktora wytwarza te idee" - metoda weryfikacji empirycznej
  3. Krytyka definicji substancji jako "tego, co moze istniec samo przez sie" - uderza w kartezjanska res cogitans
\n

Sposob 2 - kontekst historyczny

\n

W tradycji scholastyczno-kartezjanskiej dusza (umysl) jest substancja myslaca (res cogitans) - tym, co my wiemy bezposrednio, bo myslenie jest aktem substancji duchowej. Rene Descartes sformulowal to w Meditacjach (1641): "cogito ergo sum" - pewnosc wlasnego istnienia jako myslacego "ja" jest pierwsza pewnoscia.

\n

Hume atakuje wlasnie to stanowisko: nie mamy impresji substancji umyslu - mamy tylko impresje przejsciowe (bolu, radosci, percepcji), a zatem idea substancji umyslu jest pusta.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktow za co

\n
Klucz CKE (zadanie 2, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń podaje twierdzenie w stylu: "Posiadamy idee substancji, jaka jest nasz wlasny umysl" lub rownowazne
- 0 pkt - odpowiedz bledna (np. mylenie tezy z argumentem Hume'a) lub brak
- Akceptowane warianty: "Dusza jest substancja i mamy o niej idee"; "Umysl jest substancja myslaca, o ktorej mamy bezposrednia idee"
\n

Reference filozoficzny

\n
Substancja (gr. ousia, lac. substantia): w filozofii - to, co istnieje samo przez sie, jest nosnikiem wlasnosci i nie jest predykatem czegos innego.
Descartes: dwie substancje - res cogitans (substancja myslaca = umysl/dusza) i res extensa (substancja rozciagla = cialo).
Hume odrzuca metafizyczne pojecie substancji jako nieweryfikowalne empirycznie - nie ma impresji substancji, tylko wiazki percepcji (bundle theory of self).
\n

Typowe pulapki

\n
  1. Pisanie tezy Hume'a zamiast tezy, przeciwko ktorej Hume argumentuje - nalezy podac poglad adwersarzy, nie samego Hume'a.
  2. Zbyt ogolne sformulowanie ("istnieje substancja") - klucz wymaga precyzacji, ze chodzi o substancje umyslu/duszy.
"}]}