{"id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu i wiedzy własnej przedstaw stanowisko\nDawida Hume’a w kwestii natury umysłu (idei jaźni) i wyjaśnij, czym różni się ono od\nstanowiska René Descartes’a w tej kwestii.\nStanowisko Dawida Hume’a:\nRóżnica w stosunku do stanowiska René Descartes’a:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście; w analizie tekstu prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi […].\nII. Filozofia nowożytna\n1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n([…] D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje).\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nXVII i XVIII w. Zdający:\n2) prezentuje problem stosunku ciała\ni umysłu, rekonstruuje i porównuje jego\nróżne rozwiązania, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (dualizm\npsychofizyczny R. Descartes’a, D. Hume’a\nkrytyka idei jaźni).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne przedstawienie stanowiska Davida Hume’a oraz wyjaśnienie różnicy\nw stosunku do stanowiska René Descartes’a.\n1 pkt - poprawne przedstawienie stanowiska Davida Hume’a ALBO wyjaśnienie różnicy\nw stosunku do stanowiska René Descartes’a.\n0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nStanowisko Dawida Hume’a: Nie znamy metafizycznej natury jaźni (umysłu); bezpośredni\ndostęp mamy jedynie do impresji i idei w umyśle.\nRóżnica w stosunku do stanowiska René Descartes’a: René Descartes - wbrew Hume’owi -\nuważał, że znamy metafizyczną naturę umysłu: umysł (dusza) jest substancją myślącą\n(nierozciągłą, niematerialną).","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Stanowisko Dawida Hume'a:** Nie znamy metafizycznej natury jazni (umyslu); bezposredni dostep mamy jedynie do impresji i idei w umysle.\n\n**Roznica w stosunku do Rene Descartes'a:** Descartes uwazal, ze znamy metafizyczna nature umyslu - umysl (dusza) jest substancja myslaca (res cogitans), nierozciagla i niematerialna.\n\n## Sposob 1 - analiza stanowiska Hume'a z tekstu\n\nZ tekstu kluczowy fragment:\n\n> \"Ani rozwazajac pierwsze zrodlo idej, ani definiujac substancje, nie jestesmy zdolni dojsc do zadowalajacego pojecia substancji\"\n\nHume stosuje swoja zasade: kazda idea musi wywodzic sie z impresji. Szukajac impresji jazni (\"ja\"), Hume nie znajduje stalej, niezmiennej substancji - znajduje tylko strumieniace sie percepcje: radosc, bol, ciekli, cieplo itd. Zatem:\n\n- NIE mamy impresji jazni jako substancji\n- Idea substancjalnej jazni jest pusta\n- \"Ja\" = wiazka percepcji (*bundle theory of self*)\n\n## Sposob 2 - porownanie z Descartes'em\n\n| Aspekt | Hume | Descartes |\n| Metoda | Empiryczna - weryfikacja przez impresje | Racjonalistyczna - metoda watpienia |\n| Podstawa pewnosci | Doswiadczenie zmyslowe | Rozum, intuicja intelektualna |\n| Natura jazni | Wiazka percepcji, brak stalego \"ja\" | Substancja myslaca (*res cogitans*) |\n| Kogito | Odrzuca pewnosc \"cogito\" | \"Cogito ergo sum\" - punkt wyjscia filozofii |\n| Substancja duszy | Niepoznawalna/nie istnieje | Nierozciagla, niematerialna, myslaca |\n\nDescartes w *Medytacjach* (1641) twierdzi: *\"Sumque res cogitans\"* (Jestem rzecza myslaca). To substancja jasno i wyraznie poznana przez intelekt. Hume odrzuca ta pewnosc - nie ma impresji substancji, tylko impresje poszczegolnych stanow umyslu.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 4, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne stanowisko Hume'a + poprawne wyjasnienie roznicy z Descartes'em\n> - **1 pkt** - TYLKO stanowisko Hume'a ALBO TYLKO roznica z Descartes'em\n> - **0 pkt** - brak lub bledna odpowiedz\n> - Stanowisko Hume'a: musi zawierac mysl o braku poznawalnosci metafizycznej natury umyslu / dostepu tylko do percepcji\n> - Roznica z Descartes'em: musi wskazac, ze Descartes uwazal umysl za substancje myslaca\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Jadzin / jazn** (ang. *self*): w filozofii Hume'a nie istnieje jako stala substancja. Jedyne, co dostrzegamy w sobie, to \"wiazka percepcji\" - strumien stanow swiadomosci.\n> **Res cogitans** (lac.): substancja myslaca Descartes'a - pierwsza pewnosc filozoficzna, nierozciagla, niematerialna, rozna od ciala (*res extensa*).\n> **Cogito ergo sum** (lac.): \"Mysle, wiec jestem\" - zdanie Descartes'a z *Medytacji o pierwszej filozofii* (1641), punkt wyjscia jego filozofii.\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Mylenie stanowiska Hume'a z totalnym negowaniem istnienia jazni - Hume nie mowi, ze \"ja\" nie istnieje, lecz ze nie istnieje jako substancja; istnieje jako strumien percepcji.\n2. Brak precyzji przy Descartes'ie - nalezy zaznaczyc SUBSTANCJALNA nature umyslu (res cogitans), nie tylko to, ze Descartes uznawal istnienie umyslu.","image":"img/filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu i wiedzy własnej przedstaw stanowisko
Dawida Hume’a w kwestii natury umysłu (idei jaźni) i wyjaśnij, czym różni się ono od
stanowiska René Descartes’a w tej kwestii.
Stanowisko Dawida Hume’a:
Różnica w stosunku do stanowiska René Descartes’a:

","answer_text_html":"

Zadanie 4. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie
zawartych w nich informacji.
Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]
filozoficzne […].
II. Tworzenie wypowiedzi.
Zdający […] prawidłowo posługuje się
pojęciami filozoficznymi […].
III. Analiza i interpretacja tekstów
filozoficznych. […]
Zdający rekonstruuje problemy (pytania)
zawarte w tekście filozoficznym lub takie,
na które tekst stanowi odpowiedź;
rekonstruuje tezy i argumenty zawarte
w tekście; w analizie tekstu prawidłowo
posługuje się pojęciami filozoficznymi […].
II. Filozofia nowożytna

\n
  1. Problematyka epistemologiczna
\n

w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje
\n

epistemologiczne stanowiska empirystów,
rekonstruuje wspierające je argumenty
([…] D. Hume’a i jego sceptyczne
konsekwencje).

\n
  1. Problematyka ontologiczna w filozofii
\n

XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. prezentuje problem stosunku ciała
\n

i umysłu, rekonstruuje i porównuje jego
różne rozwiązania, rekonstruuje
wspierające je argumenty (dualizm
psychofizyczny R. Descartes’a, D. Hume’a
krytyka idei jaźni).
V. Umiejętności w zakresie analizy
i interpretacji tekstów filozoficznych.
Zdający:

\n
  1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,
\n

tezy i argumenty.
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne przedstawienie stanowiska Davida Hume’a oraz wyjaśnienie różnicy
w stosunku do stanowiska René Descartes’a.
1 pkt - poprawne przedstawienie stanowiska Davida Hume’a ALBO wyjaśnienie różnicy
w stosunku do stanowiska René Descartes’a.
0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
Stanowisko Dawida Hume’a: Nie znamy metafizycznej natury jaźni (umysłu); bezpośredni
dostęp mamy jedynie do impresji i idei w umyśle.
Różnica w stosunku do stanowiska René Descartes’a: René Descartes - wbrew Hume’owi -
uważał, że znamy metafizyczną naturę umysłu: umysł (dusza) jest substancją myślącą
(nierozciągłą, niematerialną).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Stanowisko Dawida Hume'a: Nie znamy metafizycznej natury jazni (umyslu); bezposredni dostep mamy jedynie do impresji i idei w umysle.

\n

Roznica w stosunku do Rene Descartes'a: Descartes uwazal, ze znamy metafizyczna nature umyslu - umysl (dusza) jest substancja myslaca (res cogitans), nierozciagla i niematerialna.

\n

Sposob 1 - analiza stanowiska Hume'a z tekstu

\n

Z tekstu kluczowy fragment:

\n
"Ani rozwazajac pierwsze zrodlo idej, ani definiujac substancje, nie jestesmy zdolni dojsc do zadowalajacego pojecia substancji"
\n

Hume stosuje swoja zasade: kazda idea musi wywodzic sie z impresji. Szukajac impresji jazni ("ja"), Hume nie znajduje stalej, niezmiennej substancji - znajduje tylko strumieniace sie percepcje: radosc, bol, ciekli, cieplo itd. Zatem:

\n\n

Sposob 2 - porownanie z Descartes'em

\n

| Aspekt | Hume | Descartes |
| Metoda | Empiryczna - weryfikacja przez impresje | Racjonalistyczna - metoda watpienia |
| Podstawa pewnosci | Doswiadczenie zmyslowe | Rozum, intuicja intelektualna |
| Natura jazni | Wiazka percepcji, brak stalego "ja" | Substancja myslaca (res cogitans) |
| Kogito | Odrzuca pewnosc "cogito" | "Cogito ergo sum" - punkt wyjscia filozofii |
| Substancja duszy | Niepoznawalna/nie istnieje | Nierozciagla, niematerialna, myslaca |

\n

Descartes w Medytacjach (1641) twierdzi: "Sumque res cogitans" (Jestem rzecza myslaca). To substancja jasno i wyraznie poznana przez intelekt. Hume odrzuca ta pewnosc - nie ma impresji substancji, tylko impresje poszczegolnych stanow umyslu.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktow za co

\n
Klucz CKE (zadanie 4, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne stanowisko Hume'a + poprawne wyjasnienie roznicy z Descartes'em
- 1 pkt - TYLKO stanowisko Hume'a ALBO TYLKO roznica z Descartes'em
- 0 pkt - brak lub bledna odpowiedz
- Stanowisko Hume'a: musi zawierac mysl o braku poznawalnosci metafizycznej natury umyslu / dostepu tylko do percepcji
- Roznica z Descartes'em: musi wskazac, ze Descartes uwazal umysl za substancje myslaca
\n

Reference filozoficzny

\n
Jadzin / jazn (ang. self): w filozofii Hume'a nie istnieje jako stala substancja. Jedyne, co dostrzegamy w sobie, to "wiazka percepcji" - strumien stanow swiadomosci.
Res cogitans (lac.): substancja myslaca Descartes'a - pierwsza pewnosc filozoficzna, nierozciagla, niematerialna, rozna od ciala (res extensa).
Cogito ergo sum (lac.): "Mysle, wiec jestem" - zdanie Descartes'a z Medytacji o pierwszej filozofii (1641), punkt wyjscia jego filozofii.
\n

Typowe pulapki

\n
  1. Mylenie stanowiska Hume'a z totalnym negowaniem istnienia jazni - Hume nie mowi, ze "ja" nie istnieje, lecz ze nie istnieje jako substancja; istnieje jako strumien percepcji.
  2. Brak precyzji przy Descartes'ie - nalezy zaznaczyc SUBSTANCJALNA nature umyslu (res cogitans), nie tylko to, ze Descartes uznawal istnienie umyslu.
"}]}