{"id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nPodaj formalnie poprawne rozumowanie dedukcyjne, złożone z dwóch przesłanek\ni wniosku, za tezą „Dawid Hume jest śmiertelny”. Wyjaśnij różnicę między\nrozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.\nRozumowanie:\nPrzesłanka 1.:\nPrzesłanka 2.:\nWniosek: Dawid Hume jest śmiertelny.\nRóżnica między rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.\n5.\n6.\n7.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100\nTekst do zadań 8.-11.\nśw. Tomasz z Akwinu\nTraktat o Bogu\nWidzimy [ ], że niektóre byty pozbawione poznania, mianowicie ciała naturalne, działają ze\nwzględu na cel. Widać to z tego, że […] bardzo często działają w taki sam sposób, by osiągnąć\nto, co najlepsze. Stąd jest jasne, że osiągają cel nie z przypadku, ale z zamierzenia. Te byty\nnieposiadające poznania nie zmierzają do celu inaczej jak tylko kierowane przez kogoś\npoznającego i rozumującego, jak strzała przez łucznika. Istnieje zatem coś poznającego\numysłowo, co prowadzi wszystkie rzeczy naturalne do celu, i to nazywamy Bogiem.\nśw. Tomasz z Akwinu, Traktat o Bogu, Kraków 1999.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nIV. Umiejętności logiczne. Zdający:\n3. odróżnia przesłanki i wniosek\nw rozumowaniu i potrafi wskazać\nprzesłankę, która nie jest wyrażona wprost;\n4. odróżnia rozumowania dedukcyjne od\nniededukcyjnych (niezawodne od\nzawodnych) […].\nZasady oceniania\n2 pkt - prawidłowe podanie przesłanki 1. i 2. oraz wyjaśnienie różnicy pomiędzy\nrozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.\n1 pkt - prawidłowe podanie przesłanki 1. i 2. ALBO wyjaśnienie różnicy pomiędzy\nrozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nPrzesłanka 1: Każdy człowiek jest śmiertelny.\nPrzesłanka 2: David Hume jest człowiekiem.\nRóżnica między rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym: W przypadku rozumowania\ndedukcyjnego wniosek logicznie wynika z przesłanek. W przypadku rozumowania\nniededukcyjnego przesłanki tylko uprawdopodabniają wniosek.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Rozumowanie dedukcyjne:**\n- Przeslanka 1.: Kazdy czlowiek jest smiertelny.\n- Przeslanka 2.: Dawid Hume jest czlowiekiem.\n- Wniosek: Dawid Hume jest smiertelny.\n\n**Roznica miedzy dedukcja a niededukcja:**\n- W dedukcji: wniosek LOGICZNIE WYNIKA z przeslanek - jesli przeslanki sa prawdziwe, wniosek musi byc prawdziwy.\n- W rozumowaniu niededukcyjnym (np. indukcji): przeslanki tylko UPRAWDOPODABNIAJA wniosek - mozna miec prawdziwe przeslanki i falszywy wniosek.\n\n## Sposob 1 - analiza struktury sylogizmu\n\nTo klasyczny sylogizm Arystotelesa (*Barbara*): Kazdy M jest P. X jest M. Zatem X jest P.\n\nStruktura:\n- **Termin wielki (P):** smiertelny\n- **Termin sredni (M):** czlowiek\n- **Termin maly (X):** Dawid Hume\n\nDlaczego to jest DEDUKCJA?\n1. Przeslanka 1 mowi o WSZYSTKICH ludziach (\"Kazdy czlowiek \")\n2. Przeslanka 2 podpada Hume'a pod ta klase (\"Hume jest czlowiekiem\")\n3. Wniosek wynika z koniecznoscia - nie mozna miec prawdziwych przeslanek i falszywy wniosku\n\nWlasnosc kluczowa: **zachowanie prawdy** (*truth-preserving*) - dedukcja nie generuje nowej wiedzy, lecz wydobywa to, co juz bylo zawarte w przeslankach.\n\n## Sposob 2 - porownanie dedukcji z indukcja (niededukcja)\n\nPrzyklad rozumowania **niededukcyjnego (indukcja):**\n- Przeslanka 1.: Dotychczas obserwowane labedzie sa biale.\n- Przeslanka 2.: Ten ptak to labedz.\n- Wniosek: Ten ptak jest bialy.\n\nPrzeslanki sa \"prawdziwe\" (przez wieki), ale wniosek mozna obalic (czarny labedz w Australii). To jest indukcja - tylko uprawdopodabnia wniosek.\n\n**Kluczowa roznica:**\n| Cecha | Dedukcja | Niededukcja (indukcja) |\n| Zwiazek przeslanek z wnioskiem | Konieczny (logiczny) | Prawdopodobny |\n| Jesli przeslanki prawdziwe | Wniosek MUSI byc prawdziwy | Wniosek moze byc falszywy |\n| Nowa wiedza | Nie - wydobywa zawarte info | Tak - rozszerza wiedze |\n| Ryzyko blednego wniosku | Zero (jesli wnioskowanie poprawne) | Zawsze istnieje |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 7, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - obydwie przeslanki poprawne + wyjasnienie roznicy\n> - **1 pkt** - TYLKO poprawne przeslanki ALBO TYLKO wyjasnienie roznicy\n> - **0 pkt** - brak lub blad\n> - Przeslanka 1. musi byc zdaniem ogolnym o ludziach (\"Kazdy czlowiek jest smiertelny\" lub rownowazne)\n> - Przeslanka 2. musi podstawiac Hume'a pod te klase (\"Hume jest czlowiekiem\")\n> - Roznica: musi wskazac koniecznosc wynikania w dedukcji vs. tylko uprawdopodobnienie w niededukcji\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Sylogizm** (gr. *syllogismos*): forma rozumowania dedukcyjnego opisana przez Arystotelesa w *Analitykach*. Trzy terminy i trzy zdania: dwie przeslanki + wniosek.\n> **Indukcja**: rozumowanie od szczegolu do ogolu lub od przeslanek do wniosku, ktory tylko uprawdopodabnia; klasyczny problem indukcji sformulowany przez Hume'a - indukcja nie jest logicznie uzasadniona.\n> **Dedukcja** (lac. *deductio*): wyprowadzanie wniosku z przeslanek z logiczna koniecznoscia.\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Przeslanka 1. zbyt szczegolowa (\"Hume byl filozofem XVIII w. i umarl\") - musi byc OGOLNA zasada dotyczaca calej klasy.\n2. Mylenie dedukcji z indukcja w wyjasnieniu roznicy - klucz: w dedukcji wniosek jest konieczny; w indukcji - tylko prawdopodobny.\n3. Pisanie \"dedukcja daje pewnosc\" bez wskazania, ze ta pewnosc jest warunkowa (zalezna od prawdziwosci przeslanek).","image":"img/filozofia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7. (0-2)
Podaj formalnie poprawne rozumowanie dedukcyjne, złożone z dwóch przesłanek
i wniosku, za tezą „Dawid Hume jest śmiertelny”. Wyjaśnij różnicę między
rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.
Rozumowanie:
Przesłanka 1.:
Przesłanka 2.:
Wniosek: Dawid Hume jest śmiertelny.
Różnica między rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
4.
5.
6.
7.
Maks. liczba pkt
2
1
2
2
Uzyskana liczba pkt
EFIP-R0_100
Tekst do zadań 8.-11.
św. Tomasz z Akwinu
Traktat o Bogu
Widzimy [ ], że niektóre byty pozbawione poznania, mianowicie ciała naturalne, działają ze
względu na cel. Widać to z tego, że […] bardzo często działają w taki sam sposób, by osiągnąć
to, co najlepsze. Stąd jest jasne, że osiągają cel nie z przypadku, ale z zamierzenia. Te byty
nieposiadające poznania nie zmierzają do celu inaczej jak tylko kierowane przez kogoś
poznającego i rozumującego, jak strzała przez łucznika. Istnieje zatem coś poznającego
umysłowo, co prowadzi wszystkie rzeczy naturalne do celu, i to nazywamy Bogiem.
św. Tomasz z Akwinu, Traktat o Bogu, Kraków 1999.

","answer_text_html":"

Zadanie 7. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Tworzenie wypowiedzi.
Zdający […] prawidłowo posługuje się
pojęciami filozoficznymi […].
IV. Umiejętności logiczne. Zdający:

\n
  1. odróżnia przesłanki i wniosek
\n

w rozumowaniu i potrafi wskazać
przesłankę, która nie jest wyrażona wprost;

\n
  1. odróżnia rozumowania dedukcyjne od
\n

niededukcyjnych (niezawodne od
zawodnych) […].
Zasady oceniania
2 pkt - prawidłowe podanie przesłanki 1. i 2. oraz wyjaśnienie różnicy pomiędzy
rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.
1 pkt - prawidłowe podanie przesłanki 1. i 2. ALBO wyjaśnienie różnicy pomiędzy
rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
Przesłanka 1: Każdy człowiek jest śmiertelny.
Przesłanka 2: David Hume jest człowiekiem.
Różnica między rozumowaniem dedukcyjnym a niededukcyjnym: W przypadku rozumowania
dedukcyjnego wniosek logicznie wynika z przesłanek. W przypadku rozumowania
niededukcyjnego przesłanki tylko uprawdopodabniają wniosek.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Rozumowanie dedukcyjne:

\n\n

Roznica miedzy dedukcja a niededukcja:

\n\n

Sposob 1 - analiza struktury sylogizmu

\n

To klasyczny sylogizm Arystotelesa (Barbara): Kazdy M jest P. X jest M. Zatem X jest P.

\n

Struktura:

\n\n

Dlaczego to jest DEDUKCJA?

\n
  1. Przeslanka 1 mowi o WSZYSTKICH ludziach ("Kazdy czlowiek ")
  2. Przeslanka 2 podpada Hume'a pod ta klase ("Hume jest czlowiekiem")
  3. Wniosek wynika z koniecznoscia - nie mozna miec prawdziwych przeslanek i falszywy wniosku
\n

Wlasnosc kluczowa: zachowanie prawdy (truth-preserving) - dedukcja nie generuje nowej wiedzy, lecz wydobywa to, co juz bylo zawarte w przeslankach.

\n

Sposob 2 - porownanie dedukcji z indukcja (niededukcja)

\n

Przyklad rozumowania niededukcyjnego (indukcja):

\n\n

Przeslanki sa "prawdziwe" (przez wieki), ale wniosek mozna obalic (czarny labedz w Australii). To jest indukcja - tylko uprawdopodabnia wniosek.

\n

Kluczowa roznica:
| Cecha | Dedukcja | Niededukcja (indukcja) |
| Zwiazek przeslanek z wnioskiem | Konieczny (logiczny) | Prawdopodobny |
| Jesli przeslanki prawdziwe | Wniosek MUSI byc prawdziwy | Wniosek moze byc falszywy |
| Nowa wiedza | Nie - wydobywa zawarte info | Tak - rozszerza wiedze |
| Ryzyko blednego wniosku | Zero (jesli wnioskowanie poprawne) | Zawsze istnieje |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktow za co

\n
Klucz CKE (zadanie 7, max 2 pkt):
- 2 pkt - obydwie przeslanki poprawne + wyjasnienie roznicy
- 1 pkt - TYLKO poprawne przeslanki ALBO TYLKO wyjasnienie roznicy
- 0 pkt - brak lub blad
- Przeslanka 1. musi byc zdaniem ogolnym o ludziach ("Kazdy czlowiek jest smiertelny" lub rownowazne)
- Przeslanka 2. musi podstawiac Hume'a pod te klase ("Hume jest czlowiekiem")
- Roznica: musi wskazac koniecznosc wynikania w dedukcji vs. tylko uprawdopodobnienie w niededukcji
\n

Reference filozoficzny

\n
Sylogizm (gr. syllogismos): forma rozumowania dedukcyjnego opisana przez Arystotelesa w Analitykach. Trzy terminy i trzy zdania: dwie przeslanki + wniosek.
Indukcja: rozumowanie od szczegolu do ogolu lub od przeslanek do wniosku, ktory tylko uprawdopodabnia; klasyczny problem indukcji sformulowany przez Hume'a - indukcja nie jest logicznie uzasadniona.
Dedukcja (lac. deductio): wyprowadzanie wniosku z przeslanek z logiczna koniecznoscia.
\n

Typowe pulapki

\n
  1. Przeslanka 1. zbyt szczegolowa ("Hume byl filozofem XVIII w. i umarl") - musi byc OGOLNA zasada dotyczaca calej klasy.
  2. Mylenie dedukcji z indukcja w wyjasnieniu roznicy - klucz: w dedukcji wniosek jest konieczny; w indukcji - tylko prawdopodobny.
  3. Pisanie "dedukcja daje pewnosc" bez wskazania, ze ta pewnosc jest warunkowa (zalezna od prawdziwosci przeslanek).
"}]}