{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nSformułuj dwie tezy na temat duszy zawarte w przytoczonym fragmencie tekstu -\njedną ontologiczną i jedną epistemologiczną.\nTeza ontologiczna:\nTeza epistemologiczna:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 20221\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n1. Klasyczna koncepcja filozofii. Zdający:\n1) wyróżnia podstawowe dyscypliny\nfilozoficzne, które wywodzą się z filozofii\nklasycznej: ontologię, epistemologię, logikę,\netykę, filozofię polityki i estetykę;\n2) umieszcza formułowane pytania\ni problemy filozoficzne w obrębie właściwej\ndla nich dyscypliny.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\n3. Problematyka epistemologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (spór Sokratesa z sofistami\no obiektywność i relatywność prawdy,\naprioryzm Platona i teoria anamnezy […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie jednej poprawnej tezy ontologicznej i jednej poprawnej tezy\nepistemologicznej.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\n1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych\nrozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku\nz zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 poz. 493, z późn. zm.).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe rozwiązanie\nTeza ontologiczna: Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie (co\nniezmienne, niematerialne, nieśmiertelne, samoistne).\nTeza epistemologiczna: Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów. / Dusza\n(w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Teza ontologiczna:** Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie, niezmienne, niematerialne i nieśmiertelne.\n\n**Teza epistemologiczna:** Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów - można ją uchwycić jedynie rozumem / racjonalnym wnioskowaniem.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła (Fedon)\n\nPlaton konstruuje argument przez analogię i kontrast:\n\n> „wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem\"\n\n→ **Wskazówki ontologiczne:**\n1. Sokrates dzieli rzeczywistość na dwa rodzaje: *to, co niezmienne* (idee, dusza) vs. *to, co zmienne* (ciała, przedmioty zmysłowe).\n2. Duszę zalicza do rodzaju „boskiego, nieśmiertelnego, jednoideowego, nierozkładalnego\" → teza **ontologiczna**: dusza należy do sfery bytów niezmiennych i nieśmiertelnych, podobna jest do idei.\n\n→ **Wskazówki epistemologiczne:**\n1. Ciało „ciągnie duszę\" ku rzeczom zmysłowym, które „nigdy nie są takie same\" → wiedza zmysłowa jest chwiejna.\n2. Gdy dusza „prowadzi badania sama przez siebie\", odchodzi „ku temu, co czyste, zawsze i nieśmiertelne\" → poznanie duszy jest możliwe tylko przez czysty rozum, *nie przez zmysły*.\n3. Teza **epistemologiczna**: dusza (i idee) jest poznawalna wyłącznie rozumem (gr. *nous*), a nie percepcją zmysłową.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (dualizm platońsko-orficki)\n\n- Platon w *Fedonie* (ok. 380 r. p.n.e.) argumentuje za nieśmiertelnością duszy, opierając się na **teorii idei** (*eidos*) - idee są wieczne, niezmienne, niematerialne.\n- Dusza jest **spokrewniona z ideami** (gr. *syngenes*) → skoro idee są nieśmiertelne i niezmienne, dusza podziela te właściwości (argument z pokrewieństwa, gr. *syngeneia*).\n- Epistemologicznie: wiedza (gr. *episteme*) to nie wrażenie zmysłowe (gr. *aisthesis*), ale *reminiscencja* (gr. *anamnesis*) - dusza przypomina sobie idee, które oglądała przed wcieleniem.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - sformułowanie JEDNEJ poprawnej tezy ontologicznej I JEDNEJ poprawnej tezy epistemologicznej.\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (tylko jedna teza) lub błędna.\n>\n> **Akceptowane tezy ontologiczne:**\n> - Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie / niezmienne / niematerialne / nieśmiertelne / samoistne.\n>\n> **Akceptowane tezy epistemologiczne:**\n> - Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów.\n> - Dusza (w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała (tj. zmysłowo, co jest gorszym rodzajem poznania).\n>\n> **Uwaga:** Trzeba podać OBIE tezy - brakuje 1 pkt za każdą!\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nNajczęstszy błąd: uczeń podaje dwie tezy ontologiczne (np. „dusza jest nieśmiertelna\" + „dusza jest niematerialna\") i żadnej epistemologicznej. Klucz CKE wymaga **jednej z każdego rodzaju**.\n\nInny błąd: teza „dusza istnieje\" - zbyt ogólna, nie wskazuje na żaden z cech wymienionych w tekście.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pomieszanie ontologii z epistemologią:** „dusza jest niepoznawalna\" to teza epistemologiczna (o poznaniu), nie ontologiczna (o bycie). Klucz wymaga rozróżnienia.\n2. **Zbyt ogólna teza ontologiczna:** „dusza istnieje\" - niewystarczające; musi być wskazana konkretna właściwość bytu (nieśmiertelność, niezmienność, niematerialność).\n3. **Brak odwołania do tekstu:** Teza musi dać się wyprowadzić z cytatu - nie wolno pisać o „duszy wędrującej po śmierci\" (metempsychoza), bo tego fragment nie zawiera.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Sformułuj dwie tezy na temat duszy zawarte w przytoczonym fragmencie tekstu -<br>jedną ontologiczną i jedną epistemologiczną.<br>Teza ontologiczna:<br>Teza epistemologiczna:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 20221<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]<br>filozoficzne […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie, na<br>które tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje<br>tezy i argumenty zawarte w tekście […].<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna.</p>\n<ol><li>Klasyczna koncepcja filozofii. Zdający:</li><li>wyróżnia podstawowe dyscypliny</li></ol>\n<p>filozoficzne, które wywodzą się z filozofii<br>klasycznej: ontologię, epistemologię, logikę,<br>etykę, filozofię polityki i estetykę;</p>\n<ol><li>umieszcza formułowane pytania</li></ol>\n<p>i problemy filozoficzne w obrębie właściwej<br>dla nich dyscypliny.</p>\n<ol><li>Problematyka ontologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>rozwiązania problemu tożsamości<br>i zmienności bytu, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([…] wieczne idee Platona<br>[…]).</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty (spór Sokratesa z sofistami<br>o obiektywność i relatywność prawdy,<br>aprioryzm Platona i teoria anamnezy […]).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty;</p>\n<ol><li>identyfikuje problematykę tekstu</li></ol>\n<p>i reprezentowany w nim kierunek<br>filozoficzny.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - sformułowanie jednej poprawnej tezy ontologicznej i jednej poprawnej tezy<br>epistemologicznej.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.<br>1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych<br>rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku<br>z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 poz. 493, z późn. zm.).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Teza ontologiczna: Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie (co<br>niezmienne, niematerialne, nieśmiertelne, samoistne).<br>Teza epistemologiczna: Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów. / Dusza<br>(w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Teza ontologiczna:</strong> Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie, niezmienne, niematerialne i nieśmiertelne.</p>\n<p><strong>Teza epistemologiczna:</strong> Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów - można ją uchwycić jedynie rozumem / racjonalnym wnioskowaniem.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła (Fedon)</h4>\n<p>Platon konstruuje argument przez analogię i kontrast:</p>\n<blockquote>„wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki ontologiczne:</strong></p>\n<ol><li>Sokrates dzieli rzeczywistość na dwa rodzaje: <em>to, co niezmienne</em> (idee, dusza) vs. <em>to, co zmienne</em> (ciała, przedmioty zmysłowe).</li><li>Duszę zalicza do rodzaju „boskiego, nieśmiertelnego, jednoideowego, nierozkładalnego&quot; → teza <strong>ontologiczna</strong>: dusza należy do sfery bytów niezmiennych i nieśmiertelnych, podobna jest do idei.</li></ol>\n<p>→ <strong>Wskazówki epistemologiczne:</strong></p>\n<ol><li>Ciało „ciągnie duszę&quot; ku rzeczom zmysłowym, które „nigdy nie są takie same&quot; → wiedza zmysłowa jest chwiejna.</li><li>Gdy dusza „prowadzi badania sama przez siebie&quot;, odchodzi „ku temu, co czyste, zawsze i nieśmiertelne&quot; → poznanie duszy jest możliwe tylko przez czysty rozum, <em>nie przez zmysły</em>.</li><li>Teza <strong>epistemologiczna</strong>: dusza (i idee) jest poznawalna wyłącznie rozumem (gr. <em>nous</em>), a nie percepcją zmysłową.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny (dualizm platońsko-orficki)</h4>\n<ul><li>Platon w <em>Fedonie</em> (ok. 380 r. p.n.e.) argumentuje za nieśmiertelnością duszy, opierając się na <strong>teorii idei</strong> (<em>eidos</em>) - idee są wieczne, niezmienne, niematerialne.</li><li>Dusza jest <strong>spokrewniona z ideami</strong> (gr. <em>syngenes</em>) → skoro idee są nieśmiertelne i niezmienne, dusza podziela te właściwości (argument z pokrewieństwa, gr. <em>syngeneia</em>).</li><li>Epistemologicznie: wiedza (gr. <em>episteme</em>) to nie wrażenie zmysłowe (gr. <em>aisthesis</em>), ale <em>reminiscencja</em> (gr. <em>anamnesis</em>) - dusza przypomina sobie idee, które oglądała przed wcieleniem.</li></ul>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - sformułowanie JEDNEJ poprawnej tezy ontologicznej I JEDNEJ poprawnej tezy epistemologicznej.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna (tylko jedna teza) lub błędna.<br><br><strong>Akceptowane tezy ontologiczne:</strong><br>- Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie / niezmienne / niematerialne / nieśmiertelne / samoistne.<br><br><strong>Akceptowane tezy epistemologiczne:</strong><br>- Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów.<br>- Dusza (w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała (tj. zmysłowo, co jest gorszym rodzajem poznania).<br><br><strong>Uwaga:</strong> Trzeba podać OBIE tezy - brakuje 1 pkt za każdą!</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Najczęstszy błąd: uczeń podaje dwie tezy ontologiczne (np. „dusza jest nieśmiertelna&quot; + „dusza jest niematerialna&quot;) i żadnej epistemologicznej. Klucz CKE wymaga <strong>jednej z każdego rodzaju</strong>.</p>\n<p>Inny błąd: teza „dusza istnieje&quot; - zbyt ogólna, nie wskazuje na żaden z cech wymienionych w tekście.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Pomieszanie ontologii z epistemologią:</strong> „dusza jest niepoznawalna&quot; to teza epistemologiczna (o poznaniu), nie ontologiczna (o bycie). Klucz wymaga rozróżnienia.</li><li><strong>Zbyt ogólna teza ontologiczna:</strong> „dusza istnieje&quot; - niewystarczające; musi być wskazana konkretna właściwość bytu (nieśmiertelność, niezmienność, niematerialność).</li><li><strong>Brak odwołania do tekstu:</strong> Teza musi dać się wyprowadzić z cytatu - nie wolno pisać o „duszy wędrującej po śmierci&quot; (metempsychoza), bo tego fragment nie zawiera.</li></ol>"}]}