{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nTeza hedonizmu psychologicznego głosi, że przyjemność jest jedynym lub kluczowym\nczynnikiem motywującym ludzi do działania. Wyjaśnij różnicę między hedonizmem\npsychologicznym oraz hedonizmem etycznym. Wymień jednego starożytnego\nprzedstawiciela hedonizmu etycznego.\nWyjaśnienie:\nPrzedstawiciel:\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje […] klasyczne stanowiska\netyczne, rekonstruuje wspierające je\nargumenty ([…] hedonizm Epikura […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem\netycznym oraz wskazane jednego starożytnego przedstawiciela hedonizmu\netycznego.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem\netycznym.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykładowe wyjaśnienie:\n- Według hedonizmu psychologicznego ludzie zawsze dążą do przyjemności (gdyż\nprzyjemność jest jedynym lub najmocniejszym motywem działania), a według hedonizmu\netycznego zawsze należy dążyć do przyjemności jako wyróżnionego dobra (dobra\nostatecznego).\n- Różnica między nimi polega na tym, że pierwszy stwierdza tylko pewien fakt (teza\ndeskryptywna, opisowa), a drugi pozytywnie ocenia ten fakt (teza normatywna).\n- Pierwszy z poglądów wyjaśnia działanie na poziomie motywacyjnym, a drugi moralnym\n(upatrując w nim źródła i kryterium moralnego wartościowania).\n- Pierwszy traktuje dążenie do przyjemności jako naturalną skłonność, a drugi jako\npowinność.\nPrzedstawiciel: Arystyp / Epikur","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wyjaśnienie różnicy:**\n- **Hedonizm psychologiczny** (teza deskryptywna / opisowa): Ludzie *faktycznie* zawsze dążą do przyjemności, ponieważ przyjemność jest jedynym lub najmocniejszym motywem działania. To opis tego, jak jest - twierdzenie o naturze psychologicznej człowieka.\n- **Hedonizm etyczny** (teza normatywna): Ludzie *powinni* dążyć do przyjemności jako najwyższego dobra (dobra ostatecznego). To norma moralna - twierdzenie o tym, co warte jest dążenia.\n\nRóżnica polega na różnicy między **opisem** (co jest) a **normą** (co być powinno).\n\n**Przedstawiciel starożytny hedonizmu etycznego:** Arystyp z Cyreny / Epikur\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu Tatarkiewicza\n\n> „Moraliści nowocześni [ ] przyznają rację hedonizmowi psychologicznemu, ale nie przyznają jej etycznemu.\"\n\n→ Hedonizm psychologiczny = fakt: ludzie dążą do przyjemności.\n→ Hedonizm etyczny = wartościowanie: przyjemność jest najwyższym dobrem.\n\n> „Starożytni moraliści mówili odwrotnie: ze tylko przyjemności są coś warte [ ] a ludzie, niestety, dbają o wszystko inne raczej niż o nie\"\n\n→ Starożytni: hedonizm etyczny TAK (przyjemność = najwyższe dobro), hedonizm psychologiczny NIE (ludzie w praktyce nie dążą do przyjemności, tylko do bogactwa, sławy).\n\n## Sposób 2 - schemat logiczny (deskryptywne vs. normatywne)\n\n| Typ | Pytanie | Treść twierdzenia |\n| Hedonizm **psychologiczny** | Co *jest* motywem działania? | Ludzie zawsze dążą do przyjemności (opis naturalnej skłonności) |\n| Hedonizm **etyczny** | Co *powinno być* motywem działania? | Należy dążyć do przyjemności (norma moralna) |\n\nKluczowe rozróżnienie: **jest vs. powinien** (ang. *is-ought*, Hume's guillotine).\n\n**Starożytni przedstawiciele hedonizmu etycznego:**\n- **Arystyp z Cyreny** (ok. 435-355 r. p.n.e.) - szkoła cyrenaicka; przyjemność chwilowa, zmysłowa, jest najwyższym dobrem.\n- **Epikur** (341-270 r. p.n.e.) - epikureizm; przyjemność jako spokój ducha (*ataraxia*) i brak bólu (*aponia*) jest najwyższym dobrem.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie różnicy ORAZ wskazanie przedstawiciela hedonizmu etycznego.\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie różnicy BEZ przedstawiciela (lub niepoprawny przedstawiciel).\n> - **0 pkt** - wyjaśnienie błędne lub brak.\n>\n> **Akceptowani przedstawiciele:** Arystyp (cyrenaicy), Epikur.\n> **Kluczowe w wyjaśnieniu:** hedonizm psychologiczny = opis (fakt), hedonizm etyczny = norma (powinność).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie Platona lub Arystotelesa jako hedonisty etycznego** - błąd; obaj krytykowali hedonizm. Platon uznawał dobro (Idea Dobra) za cel, nie przyjemność. Arystoteles preferował eudajmonię (*eudaimonia*) nad hedonizm.\n2. **Odwrócenie definicji:** Uczeń pisze „hedonizm etyczny opisuje, jak ludzie się zachowują\" - to opis psychologiczny, nie etyczny (normatywny).\n3. **Zbyt ogólne wyjaśnienie:** „Oba dotyczą przyjemności\" - niepełne; trzeba wskazać, że jeden jest opisowy, a drugi normatywny.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12. (0-2)
Teza hedonizmu psychologicznego głosi, że przyjemność jest jedynym lub kluczowym
czynnikiem motywującym ludzi do działania. Wyjaśnij różnicę między hedonizmem
psychologicznym oraz hedonizmem etycznym. Wymień jednego starożytnego
przedstawiciela hedonizmu etycznego.
Wyjaśnienie:
Przedstawiciel:
EFIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 12. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie
zawartych w nich informacji.
Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]
filozoficzne […].
III. Analiza i interpretacja tekstów
filozoficznych. […]
Zdający rekonstruuje problemy (pytania)
zawarte w tekście filozoficznym lub takie, na
które tekst stanowi odpowiedź […].
I. Filozofia starożytna i średniowieczna.

\n
  1. Problematyka etyczna w filozofii
\n

starożytnej. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje […] klasyczne stanowiska
\n

etyczne, rekonstruuje wspierające je
argumenty ([…] hedonizm Epikura […]).
V. Umiejętności w zakresie analizy
i interpretacji tekstów filozoficznych.
Zdający:

\n
  1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,
\n

tezy i argumenty.
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem
etycznym oraz wskazane jednego starożytnego przedstawiciela hedonizmu
etycznego.
1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem
etycznym.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Przykładowe wyjaśnienie:

\n\n

przyjemność jest jedynym lub najmocniejszym motywem działania), a według hedonizmu
etycznego zawsze należy dążyć do przyjemności jako wyróżnionego dobra (dobra
ostatecznego).

\n\n

deskryptywna, opisowa), a drugi pozytywnie ocenia ten fakt (teza normatywna).

\n\n

(upatrując w nim źródła i kryterium moralnego wartościowania).

\n\n

powinność.
Przedstawiciel: Arystyp / Epikur

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wyjaśnienie różnicy:

\n\n

Różnica polega na różnicy między opisem (co jest) a normą (co być powinno).

\n

Przedstawiciel starożytny hedonizmu etycznego: Arystyp z Cyreny / Epikur

\n

Sposób 1 - analiza tekstu Tatarkiewicza

\n
„Moraliści nowocześni [ ] przyznają rację hedonizmowi psychologicznemu, ale nie przyznają jej etycznemu."
\n

→ Hedonizm psychologiczny = fakt: ludzie dążą do przyjemności.
→ Hedonizm etyczny = wartościowanie: przyjemność jest najwyższym dobrem.

\n
„Starożytni moraliści mówili odwrotnie: ze tylko przyjemności są coś warte [ ] a ludzie, niestety, dbają o wszystko inne raczej niż o nie"
\n

→ Starożytni: hedonizm etyczny TAK (przyjemność = najwyższe dobro), hedonizm psychologiczny NIE (ludzie w praktyce nie dążą do przyjemności, tylko do bogactwa, sławy).

\n

Sposób 2 - schemat logiczny (deskryptywne vs. normatywne)

\n

| Typ | Pytanie | Treść twierdzenia |
| Hedonizm psychologiczny | Co jest motywem działania? | Ludzie zawsze dążą do przyjemności (opis naturalnej skłonności) |
| Hedonizm etyczny | Co powinno być motywem działania? | Należy dążyć do przyjemności (norma moralna) |

\n

Kluczowe rozróżnienie: jest vs. powinien (ang. is-ought, Hume's guillotine).

\n

Starożytni przedstawiciele hedonizmu etycznego:

\n\n

Schemat CKE

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 12, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy ORAZ wskazanie przedstawiciela hedonizmu etycznego.
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy BEZ przedstawiciela (lub niepoprawny przedstawiciel).
- 0 pkt - wyjaśnienie błędne lub brak.

Akceptowani przedstawiciele: Arystyp (cyrenaicy), Epikur.
Kluczowe w wyjaśnieniu: hedonizm psychologiczny = opis (fakt), hedonizm etyczny = norma (powinność).
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Podanie Platona lub Arystotelesa jako hedonisty etycznego - błąd; obaj krytykowali hedonizm. Platon uznawał dobro (Idea Dobra) za cel, nie przyjemność. Arystoteles preferował eudajmonię (eudaimonia) nad hedonizm.
  2. Odwrócenie definicji: Uczeń pisze „hedonizm etyczny opisuje, jak ludzie się zachowują" - to opis psychologiczny, nie etyczny (normatywny).
  3. Zbyt ogólne wyjaśnienie: „Oba dotyczą przyjemności" - niepełne; trzeba wskazać, że jeden jest opisowy, a drugi normatywny.
"}]}