{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nWyobraź sobie następującą sytuację. W naszym świecie istnieje osoba, która czerpie wielką\nprzyjemność z bezinteresownego rozpowszechniania złośliwych plotek, ale czyni to w taki\nsposób, że obmawiane przez nią osoby nigdy się o tym nie dowiadują i nie cierpią z tego\npowodu.\nSformułuj ocenę moralną postępowania takiej osoby z punktu widzenia hedonizmu\netycznego oraz etyki Immanuela Kanta.\nOcena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:\nOcena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne, […] prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty.\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] hedonizm\nEpikura […]).\nII. Filozofia nowożytna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] kantowska\netyka obowiązku […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego\noraz z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.\n1 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego\nALBO z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nOcena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie słusznie, gdyż osiąga najwyższą wartość,\nza jaką - na gruncie hedonizmu - uznaje się przyjemność. Równocześnie działania tej\nosoby nie przyczyniają się bezpośrednio do cierpienia innych osób.\nOcena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż nie traktuje wówczas osób\nz należytym im szacunkiem - traktuje je jako środek do celu (wbrew drugiej formule\nimperatywu kategorycznego) - osoby obmawiane stają się środkiem do czerpania\nprzyjemności przez osobę obmawiającą lub do zabawiania innych osób.\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż (wbrew pierwszej formule\nimperatywu kategorycznego) nie można racjonalnie chcieć, by plotkowanie stało się\npowszechnym prawem. Gdyby plotkowanie stało się powszechnym prawem, zostałoby\nzniszczone zaufanie między ludźmi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ocena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:**\nOsoba postępuje **moralnie słusznie** (lub co najmniej moralnie neutralnie). Hedonizm etyczny głosi, że przyjemność jest najwyższym dobrem. Skoro osoba ta czerpie wielką przyjemność z plotkowania, a obmawiane osoby nie cierpią (nie dowiadują się o plotkach), to nie ma żadnego cierpienia netto w świecie. Hedonizm ocenia działanie według bilansu przyjemności i cierpienia - saldo jest pozytywne: przyjemność osoby plotkującej, brak cierpienia innych.\n\n**Ocena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:**\nOsoba postępuje **moralnie niesłusznie**. Według **drugiej formuły imperatywu kategorycznego** (formuła człowieczeństwa): *„Postępuj tak, byś człowieczeństwo tak w twojej osobie, jak też w osobie każdego innego, używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka\"* - osoba plotkująca traktuje obmawiane osoby jako **środek** do czerpania przyjemności, nie jako cel sam w sobie. Nie ma znaczenia, że ofiary nie wiedzą i nie cierpią - naruszenie ich godności jest obiektywnym faktem moralnym.\n\n## Sposób 1 - hedonizm etyczny: rachunek przyjemności\n\n**Sytuacja:** Osoba czerpie przyjemność z plotkowania, ofiary nie wiedzą i nie cierpią.\n\nHedonizm etyczny (np. utylitaryzm Benthama): moralność = maksymalizacja przyjemności, minimalizacja bólu.\n- Przyjemność osoby plotkującej: **+X**\n- Cierpienie ofiar: **0** (nie wiedzą)\n- Bilans: **+X > 0** → działanie moralne ze stanowiska hedonizmu jest **słuszne** lub przynajmniej **dopuszczalne**.\n\n## Sposób 2 - etyka Kanta: dwie formuły imperatywu kategorycznego\n\n**Formula 1 (prawa powszechnego):** *„Postępuj tylko według tej maksymy, co do której możesz zarazem chcieć, żeby stała się powszechnym prawem\"*\n→ Czy mogę chcieć, żeby wszyscy plotkowali bezkarnie? Gdyby plotkowanie stało się prawem powszechnym, zaufanie między ludźmi zostałoby zniszczone - instytucja zaufania ulega samounicestwieniu. Zatem **nie można** racjonalnie chcieć, żeby plotkowanie było powszechnym prawem. Czyn jest **zakazany**.\n\n**Formula 2 (człowieczeństwa):** *„Postępuj tak, byś [ ] człowieczeństwo [ ] używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka\"*\n→ Osoba plotkująca używa ofiar jako **środka do zabawy** bez ich wiedzy i zgody. Narusza godność osobową ofiar (łac. *dignitas*). Czyn jest **zakazany**.\n\nDla Kanta wynik jest jasny: **działanie jest moralnie złe**, niezależnie od braku cierpienia.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 15, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna ocena moralna z punktu widzenia hedonizmu etycznego ORAZ z punktu widzenia etyki Kanta.\n> - **1 pkt** - poprawna ocena z JEDNEGO punktu widzenia.\n> - **0 pkt** - obie oceny błędne lub brak.\n>\n> **Hedonizm etyczny - wymagane:** działanie jest moralnie słuszne (osoba osiąga przyjemność bez przyczyniania się do cierpienia innych).\n> **Kant - wymagane:** działanie jest moralnie niesłuszne (osoba traktuje innych jako środek / naruszenie formuły człowieczeństwa LUB niemożność universalizacji plotkowania).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Ocena hedonistyczna jako negatywna:** Uczeń intuicyjnie ocenia plotkowanie jako złe, co jest poprawne moralnie, ale niezgodne z hedonizmem etycznym w podanej sytuacji. Hedonizm pyta o bilans przyjemności/bólu - skoro ofiary nie cierpią, bilans jest pozytywny.\n2. **Kantowska ocena bez powołania się na imperatyw:** Pisanie tylko „Kant by to potępił\" bez wskazania **formuły imperatywu** lub konkretnego argumentu - niepełne.\n3. **Mylenie hedonizmu psychologicznego z etycznym:** Ocena moralna wymaga hedonizmu ETYCZNEGO (co jest dobre/złe), nie psychologicznego (co motywuje człowieka).","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15. (0-2)<br>Wyobraź sobie następującą sytuację. W naszym świecie istnieje osoba, która czerpie wielką<br>przyjemność z bezinteresownego rozpowszechniania złośliwych plotek, ale czyni to w taki<br>sposób, że obmawiane przez nią osoby nigdy się o tym nie dowiadują i nie cierpią z tego<br>powodu.<br>Sformułuj ocenę moralną postępowania takiej osoby z punktu widzenia hedonizmu<br>etycznego oraz etyki Immanuela Kanta.<br>Ocena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:<br>Ocena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>(pytania) filozoficzne, […] prawidłowo<br>rekonstruuje poznane argumenty.<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna.</p>\n<ol><li>Problematyka etyczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([…] hedonizm<br>Epikura […]).<br>II. Filozofia nowożytna.</p>\n<ol><li>Problematyka etyczna w filozofii</li></ol>\n<p>nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje koncepcje</li></ol>\n<p>moralnej oceny czynów, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([…] kantowska<br>etyka obowiązku […]).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego<br>oraz z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.<br>1 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego<br>ALBO z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Ocena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:</p>\n<ul><li>Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie słusznie, gdyż osiąga najwyższą wartość,</li></ul>\n<p>za jaką - na gruncie hedonizmu - uznaje się przyjemność. Równocześnie działania tej<br>osoby nie przyczyniają się bezpośrednio do cierpienia innych osób.<br>Ocena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:</p>\n<ul><li>Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż nie traktuje wówczas osób</li></ul>\n<p>z należytym im szacunkiem - traktuje je jako środek do celu (wbrew drugiej formule<br>imperatywu kategorycznego) - osoby obmawiane stają się środkiem do czerpania<br>przyjemności przez osobę obmawiającą lub do zabawiania innych osób.</p>\n<ul><li>Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż (wbrew pierwszej formule</li></ul>\n<p>imperatywu kategorycznego) nie można racjonalnie chcieć, by plotkowanie stało się<br>powszechnym prawem. Gdyby plotkowanie stało się powszechnym prawem, zostałoby<br>zniszczone zaufanie między ludźmi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Ocena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:</strong><br>Osoba postępuje <strong>moralnie słusznie</strong> (lub co najmniej moralnie neutralnie). Hedonizm etyczny głosi, że przyjemność jest najwyższym dobrem. Skoro osoba ta czerpie wielką przyjemność z plotkowania, a obmawiane osoby nie cierpią (nie dowiadują się o plotkach), to nie ma żadnego cierpienia netto w świecie. Hedonizm ocenia działanie według bilansu przyjemności i cierpienia - saldo jest pozytywne: przyjemność osoby plotkującej, brak cierpienia innych.</p>\n<p><strong>Ocena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:</strong><br>Osoba postępuje <strong>moralnie niesłusznie</strong>. Według <strong>drugiej formuły imperatywu kategorycznego</strong> (formuła człowieczeństwa): <em>„Postępuj tak, byś człowieczeństwo tak w twojej osobie, jak też w osobie każdego innego, używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka&quot;</em> - osoba plotkująca traktuje obmawiane osoby jako <strong>środek</strong> do czerpania przyjemności, nie jako cel sam w sobie. Nie ma znaczenia, że ofiary nie wiedzą i nie cierpią - naruszenie ich godności jest obiektywnym faktem moralnym.</p>\n<h4>Sposób 1 - hedonizm etyczny: rachunek przyjemności</h4>\n<p><strong>Sytuacja:</strong> Osoba czerpie przyjemność z plotkowania, ofiary nie wiedzą i nie cierpią.</p>\n<p>Hedonizm etyczny (np. utylitaryzm Benthama): moralność = maksymalizacja przyjemności, minimalizacja bólu.</p>\n<ul><li>Przyjemność osoby plotkującej: <strong>+X</strong></li><li>Cierpienie ofiar: <strong>0</strong> (nie wiedzą)</li><li>Bilans: <strong>+X &gt; 0</strong> → działanie moralne ze stanowiska hedonizmu jest <strong>słuszne</strong> lub przynajmniej <strong>dopuszczalne</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - etyka Kanta: dwie formuły imperatywu kategorycznego</h4>\n<p><strong>Formula 1 (prawa powszechnego):</strong> <em>„Postępuj tylko według tej maksymy, co do której możesz zarazem chcieć, żeby stała się powszechnym prawem&quot;</em><br>→ Czy mogę chcieć, żeby wszyscy plotkowali bezkarnie? Gdyby plotkowanie stało się prawem powszechnym, zaufanie między ludźmi zostałoby zniszczone - instytucja zaufania ulega samounicestwieniu. Zatem <strong>nie można</strong> racjonalnie chcieć, żeby plotkowanie było powszechnym prawem. Czyn jest <strong>zakazany</strong>.</p>\n<p><strong>Formula 2 (człowieczeństwa):</strong> <em>„Postępuj tak, byś [ ] człowieczeństwo [ ] używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka&quot;</em><br>→ Osoba plotkująca używa ofiar jako <strong>środka do zabawy</strong> bez ich wiedzy i zgody. Narusza godność osobową ofiar (łac. <em>dignitas</em>). Czyn jest <strong>zakazany</strong>.</p>\n<p>Dla Kanta wynik jest jasny: <strong>działanie jest moralnie złe</strong>, niezależnie od braku cierpienia.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 15, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawna ocena moralna z punktu widzenia hedonizmu etycznego ORAZ z punktu widzenia etyki Kanta.<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna ocena z JEDNEGO punktu widzenia.<br>- <strong>0 pkt</strong> - obie oceny błędne lub brak.<br><br><strong>Hedonizm etyczny - wymagane:</strong> działanie jest moralnie słuszne (osoba osiąga przyjemność bez przyczyniania się do cierpienia innych).<br><strong>Kant - wymagane:</strong> działanie jest moralnie niesłuszne (osoba traktuje innych jako środek / naruszenie formuły człowieczeństwa LUB niemożność universalizacji plotkowania).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Ocena hedonistyczna jako negatywna:</strong> Uczeń intuicyjnie ocenia plotkowanie jako złe, co jest poprawne moralnie, ale niezgodne z hedonizmem etycznym w podanej sytuacji. Hedonizm pyta o bilans przyjemności/bólu - skoro ofiary nie cierpią, bilans jest pozytywny.</li><li><strong>Kantowska ocena bez powołania się na imperatyw:</strong> Pisanie tylko „Kant by to potępił&quot; bez wskazania <strong>formuły imperatywu</strong> lub konkretnego argumentu - niepełne.</li><li><strong>Mylenie hedonizmu psychologicznego z etycznym:</strong> Ocena moralna wymaga hedonizmu ETYCZNEGO (co jest dobre/złe), nie psychologicznego (co motywuje człowieka).</li></ol>"}]}