Zadanie 16. (0-25)
Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.
Zadanie 16. (0-25)
II. Tworzenie wypowiedzi.
Zdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo
rekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu;
jasno prezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz
przykładami; prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację
filozoficzną do rozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Kryteria oceniania wypracowania z filozofii
Kryterium
Punktacja
Max.
liczba
punktów
25
I
Sformułowanie
stanowiska
Jasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.
3
3
Stanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.
2
Niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie
kontekst wskazuje na przekonania zdającego.
1
II
Uzasadnienie
stanowiska
a) Adekwatne
Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty
wiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).
3
3
18
Luźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w
sprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.
1
b) Trafne
Uzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem
problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty
zgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw
przyjętemu rozwiązaniu).
Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.
4
4
Uzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym
rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne
oraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
3
Na ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.
Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
2
Argumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera
rozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.
1
c) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż
1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym
stanowisko; rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są
ważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne
posługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.
4
4
Argumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim
argumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla
zrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.
3
Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak
kontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.
Pojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.
2
Argumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak
kontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne
(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).
1
d) Krytyczne
Uzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający
rozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia
wprowadzenie kontrargumentów.
4
4
Analiza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia
kontrargumentacji.
2
e) Nawiązania
do innych
dziedzin
kultury
Zdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi
dziedzinami kultury (literaturą, sztuką).
3
3
Zdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.
2
III
Kompozycja
pracy
Poprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części
pracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.
2
2
Zaburzenia w kompozycji pracy.
1
IV
Poprawność
językowa
Praca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,
leksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.
2
2
Praca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,
frazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.
1
Temat 1 - Frege: Prawdziwość jest czymś innym niż bycie uważanym za prawdziwe - jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań jakiegokolwiek podmiotu.
\nTemat 2 - Skarga: Dobre życie i szczęście to dwie różne, choć powiązane wartości - można żyć dobrze, nie będąc szczęśliwym, i odwrotnie.
\n(Wzorcowe wypracowanie poniżej dotyczy Tematu 1 - Frege.)
\n„Prawdziwość jest niezależna od przekonań - obrona obiektywizmu epistemologicznego"
\nGottlob Frege w przywołanym cytacie stawia tezę, która na pierwszy rzut oka wydaje się oczywista, a mimo to wywołała jedną z najważniejszych debat w historii filozofii: prawdziwość jest czymś innym niż bycie uważanym za prawdziwe. Zgadzam się z tym stanowiskiem. Prawda jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań, konsensusu ani praktycznych korzyści - i to właśnie odróżnia ją od opinii.
\nNajprostszym argumentem na rzecz tezy Fregego jest argument z historii nauki. Przez tysiące lat ludzie byli przekonani, że Słońce obraca się wokół Ziemi. To przekonanie było powszechne, głęboko zakorzenione kulturowo i poparte autorytetem Kościoła. A jednak było fałszywe. Gdyby prawdziwość była równoznaczna z powszechnym przekonaniem, teoria heliocentryczna Kopernika (1543) byłaby fałszywa aż do momentu, gdy zaczęto ją powszechnie akceptować - co jest absurdem. Prawda o ruchu planet istniała zanim ktokolwiek ją sformułował i niezależnie od tego, czy ktokolwiek w nią wierzył. To jest istota obiektywizmu epistemologicznego, który reprezentowali m.in. Platon, Arystoteles i właśnie Frege.
\nNajsilniejszym stanowiskiem alternatywnym jest pragmatyzm Williama Jamesa i Charlesa Peirce'a: prawdziwe jest to, co działa (truth as usefulness), co prowadzi do skutecznych działań, co sprawdza się w praktyce. James wprost pisał: „Prawda zdarza się idei". Z tej perspektywy granica między „prawdziwym" a „uważanym za prawdziwe i skuteczne" zaciera się. Pragmatyzm ma swoje mocne strony - wyjaśnia, dlaczego teorie naukowe nie są gotowymi opisami rzeczywistości, lecz narzędziami działania. Jednak i tu napotykamy problem: coś może być skuteczne i fałszywe zarazem (np. fałszywa mapa, która prowadzi do celu inną drogą niż zamierzona). Pragmatyzm myli epistemic utility z prawdą.
\nAnother objection comes from konsensualnej teorii prawdy Jürgena Habermasa: prawdziwe jest to, co zostałoby uznane przez wszystkich racjonalnych uczestników idealnej dyskusji. To stanowisko jest interesujące, bo wiąże prawdę nie z dowolnymi przekonaniami, ale z rozumowym konsensusem. Jednak i ono podlega krytyce: racjonalny konsensus może być błędny (np. w medycynie XIX w. konsensus lekarzy odrzucał teorię Semmelweisa o roli higieny rąk - i był błędny). Prawda o zakażeniach szpitalnych istniała niezależnie od konsensusu medycznego.
\nNajmocniejszy argument po stronie Fregego formułuje klasyczna definicja prawdy (łac. adaequatio intellectus et rei) Arystotelesa i Tomasza z Akwinu: zdanie jest prawdziwe, gdy mówi o tym, co jest, że jest - i o tym, czego nie ma, że go nie ma. Prawda polega na zgodności sądu z rzeczywistością (korespondencji). Rzeczywistość zaś nie pyta o nasze przekonania. Jak pisał Frege: „Gwiazda, o której sąd głosi, że istnieje, istnieje niezależnie od tego sądu".
\nWarto zauważyć, że teza Fregego ma ważne konsekwencje dla życia codziennego i kultury. Literatura, zwłaszcza tragedia, dostarcza nam ilustracji: Edyp był przekonany, że zabił obcego człowieka i że pojął za żonę kobietę mu nieznaną. Jego przekonania były błędne - a prawda doprowadziła do jego upadku. Sofoklesowski Edyp Król jest właśnie dramatem o rozszczepieniu między tym, w co bohater wierzy, a tym, co jest prawdą. To rozróżnienie - między przekonaniem a prawdą - jest warunkiem możliwości tragedii jako gatunku i zarazem potwierdzeniem tezy Fregego na gruncie kultury.
\nPodsumowując: prawdziwość nie jest tożsama z powszechnym przekonaniem, konsensusem ani użytecznością praktyczną. Jest własnością obiektywną, niezależną od podmiotów poznających. Stanowiska alternatywne (pragmatyzm, konsensualізm) mają wartość heurystyczną, ale nie obalają fundamentalnej intuicji, którą wyraził Frege: coś, co wszyscy uważają za fałszywe, może być prawdziwe - i odwrotnie. Historia nauki jest na to najlepszym dowodem.
\n📋 Schemat oceniania wypracowania (max 25 pkt):"}]}
I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):
- 3 pkt: teza jasna, bezpośrednio odnosząca się do pytania Fregego (prawdziwość ≠ bycie uważanym za prawdziwe).
- Wzorcowe wypracowanie spełnia: „Prawda jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań".
II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):
- a) Adekwatne (max 3 pkt): wszystkie argumenty wiążą się ze stanowiskiem - spełnione.
- b) Trafne (max 4 pkt): argument z historii nauki (Kopernik), krytyka pragmatyzmu, klasyczna definicja prawdy - bez błędów logicznych i rzeczowych.
- c) Pogłębione (max 4 pkt): 2+ argumenty za (Arystoteles, Frege), 1+ kontrargument (pragmatyzm, konsensualізm) + krytyka kontrargumentu.
- d) Krytyczne (max 4 pkt): analiza pragmatyzmu i konsensualnej teorii prawdy z kontrprzykładami.
- e) Nawiązania do kultury (max 3 pkt): Edyp Król Sofoklesa - związek filozofii z tragedią grecką.
III. Kompozycja (max 2 pkt): wstęp z tezą → 3 argumenty → analiza kontrargumentów → podsumowanie.
IV. Poprawność językowa (max 2 pkt): język akademicki, bez błędów.
WAŻNE - wymogi formalne:
- Minimalna długość: 400-600 słów.
- Musi być wyraźna teza na początku.
- Odwołania do konkretnych filozofów z nazwiskami i datami.
- Argumenty za ORAZ kontrargumenty (z krytyką) - bez tego max 2 pkt za kryterium b) i c).
- Nawiązanie do innej dziedziny kultury (literatura, sztuka) - bez tego max 2 pkt za kryterium e).