{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu Platona i wiedzy własnej\nscharakteryzuj relację, jaka według Platona zachodzi między „pięknem samym”\na „rzeczami pięknymi, takimi jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego\ntypu”. Podaj nazwę stanowiska Platona w sporze o uniwersalia, a następnie porównaj\nje ze stanowiskiem Arystotelesa.\nCharakterystyka:\nNazwa stanowiska:\nPorównanie stanowisk:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\n8. Wybrane zagadnienia i kontrowersje\nfilozoficzne w myśli chrześcijańskiego\nśredniowiecza. Zdający:\n2) prezentuje spór o uniwersalia,\nrekonstruuje i porównuje zasadnicze\nstanowiska w tej kontrowersji, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (nominalizm,\nrealizm pojęciowy, umiarkowany realizm\npojęciowy, konceptualizm).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” oraz\npodanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz\nporównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n1 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” ALBO\npodanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz\nporównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nCharakterystyka: Według Platona „piękno samo” jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną\ni niematerialną ideą, w której - w sposób niedoskonały - uczestniczą lub którą naśladują\n(„odbijają”, egzemplifikują, konkretyzują) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne.\nNazwa stanowiska: (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm\nPorównanie stanowisk: Platon reprezentuje skrajny realizm pojęciowy (przedmioty ogólne\n[uniwersalia, idee] istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu), a Arystoteles umiarkowany\nrealizm pojęciowy. Według Arystotelesa idee istnieją niezależnie od umysłu, nie istnieją\njednak samodzielnie, lecz w rzeczach jednostkowych jako ich formy (istoty).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Charakterystyka:** Według Platona „piękno samo\" jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną i niematerialną **ideą** (gr. *eidos*), w której - w sposób niedoskonały - **uczestniczą** (*methexis*) lub którą **naśladują** (*mimesis*) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne (ludzie, konie, płaszcze). Idea piękna istnieje samoistnie i niezależnie od rzeczy, które jedynie ją odzwierciedlają.\n\n**Nazwa stanowiska:** (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm\n\n**Porównanie stanowisk:** Platon reprezentuje **skrajny realizm pojęciowy** - przedmioty ogólne (idee, uniwersalia) istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu poznającego (łac. *universalia ante rem* - powszechniki przed rzeczami). Arystoteles reprezentuje **umiarkowany realizm pojęciowy** - formy (odpowiedniki idei) nie istnieją samoistnie, lecz tylko **w rzeczach jednostkowych** jako ich istoty/formy (łac. *universalia in re* - powszechniki w rzeczach).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\n> „Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność - czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę?\"\n> → Sokrates wyróżnia *byty idealne* od *bytów empirycznych*.\n\n> „Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorące nazwę od owych [idei]? Czy one takie same [ ] Tak się właśnie z nimi dzieje - one nigdy nie są takie same.\"\n\n→ Rzeczy piękne **czerpią nazwę** od idei piękna i **uczestniczą** w niej, ale same są zmienne i niedoskonałe. Relacja jest asymetryczna: idea jest wzorcem, rzeczy - niedoskonałymi kopiami.\n\n## Sposób 2 - spór o uniwersalia (kontekst szkolny)\n\nW sporze o **uniwersalia** (pojęcia ogólne, powszechniki) wyróżniamy trzy stanowiska:\n\n| Stanowisko | Gdzie istnieją powszechniki? | Przedstawiciel |\n| Skrajny realizm pojęciowy | Samoistnie, przed i niezależnie od rzeczy | **Platon** |\n| Umiarkowany realizm pojęciowy | W rzeczach jednostkowych, jako ich formy | **Arystoteles** |\n| Nominalizm | Tylko w umyśle / językowe etykiety | Wilhelm Ockham |\n\n**Platon** (skrajny realizm): idea piękna istnieje poza umysłem i poza rzeczami; rzeczy są jej cieniami (metafora jaskini).\n**Arystoteles** (umiarkowany realizm): forma piękna (istota piękna) istnieje, ale tylko jako właściwość konkretnych pięknych rzeczy - nie ma oddzielnej „sfery idei\".\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna charakterystyka relacji idei do rzeczy + nazwa stanowiska Platona + porównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n> - **1 pkt** - poprawna charakterystyka relacji ALBO nazwa stanowiska + porównanie (bez charakterystyki).\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna.\n>\n> **Akceptowane nazwy stanowiska Platona:** „(skrajny) realizm pojęciowy\", „platonizm\".\n> **Kluczowe pojęcia w charakterystyce:** uczestnictwo (*methexis*), naśladowanie (*mimesis*), „biorące nazwę od idei\".\n> **Porównanie musi wskazać:** Platon - idee samoistne (niezależnie od rzeczy); Arystoteles - formy w rzeczach jednostkowych.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie nominalizmu z realizmem umiarkowanym:** Arystoteles NIE jest nominalistą - uznaje realne istnienie form, tylko że *w rzeczach*, nie poza nimi. Ockham to nominalizm.\n2. **Pominięcie słowa „skrajny\":** Klucz CKE akceptuje „realizm pojęciowy\" bez przymiotnika, ale pełna nazwa to „skrajny realizm pojęciowy\" - warto dodać dla precyzji.\n3. **Opis relacji bez terminów:** Uczeń pisze „rzeczy piękne zależą od idei piękna\", ale nie używa słowa *uczestnictwo* ani *naśladowanie* - może dostać punkt, ale opis jest mniej precyzyjny.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu Platona i wiedzy własnej<br>scharakteryzuj relację, jaka według Platona zachodzi między „pięknem samym”<br>a „rzeczami pięknymi, takimi jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego<br>typu”. Podaj nazwę stanowiska Platona w sporze o uniwersalia, a następnie porównaj<br>je ze stanowiskiem Arystotelesa.<br>Charakterystyka:<br>Nazwa stanowiska:<br>Porównanie stanowisk:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2022<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy […]<br>filozoficzne […].<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych. […]<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź;<br>rekonstruuje tezy i argumenty zawarte<br>w tekście […].<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna.</p>\n<ol><li>Problematyka ontologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>rozwiązania problemu tożsamości<br>i zmienności bytu, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([…] wieczne idee Platona<br>[…]).</p>\n<ol><li>Wybrane zagadnienia i kontrowersje</li></ol>\n<p>filozoficzne w myśli chrześcijańskiego<br>średniowiecza. Zdający:</p>\n<ol><li>prezentuje spór o uniwersalia,</li></ol>\n<p>rekonstruuje i porównuje zasadnicze<br>stanowiska w tej kontrowersji, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (nominalizm,<br>realizm pojęciowy, umiarkowany realizm<br>pojęciowy, konceptualizm).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty;</p>\n<ol><li>identyfikuje problematykę tekstu</li></ol>\n<p>i reprezentowany w nim kierunek<br>filozoficzny.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” oraz<br>podanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz<br>porównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.<br>1 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” ALBO<br>podanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz<br>porównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Charakterystyka: Według Platona „piękno samo” jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną<br>i niematerialną ideą, w której - w sposób niedoskonały - uczestniczą lub którą naśladują<br>(„odbijają”, egzemplifikują, konkretyzują) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne.<br>Nazwa stanowiska: (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm<br>Porównanie stanowisk: Platon reprezentuje skrajny realizm pojęciowy (przedmioty ogólne<br>[uniwersalia, idee] istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu), a Arystoteles umiarkowany<br>realizm pojęciowy. Według Arystotelesa idee istnieją niezależnie od umysłu, nie istnieją<br>jednak samodzielnie, lecz w rzeczach jednostkowych jako ich formy (istoty).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Charakterystyka:</strong> Według Platona „piękno samo&quot; jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną i niematerialną <strong>ideą</strong> (gr. <em>eidos</em>), w której - w sposób niedoskonały - <strong>uczestniczą</strong> (<em>methexis</em>) lub którą <strong>naśladują</strong> (<em>mimesis</em>) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne (ludzie, konie, płaszcze). Idea piękna istnieje samoistnie i niezależnie od rzeczy, które jedynie ją odzwierciedlają.</p>\n<p><strong>Nazwa stanowiska:</strong> (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm</p>\n<p><strong>Porównanie stanowisk:</strong> Platon reprezentuje <strong>skrajny realizm pojęciowy</strong> - przedmioty ogólne (idee, uniwersalia) istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu poznającego (łac. <em>universalia ante rem</em> - powszechniki przed rzeczami). Arystoteles reprezentuje <strong>umiarkowany realizm pojęciowy</strong> - formy (odpowiedniki idei) nie istnieją samoistnie, lecz tylko <strong>w rzeczach jednostkowych</strong> jako ich istoty/formy (łac. <em>universalia in re</em> - powszechniki w rzeczach).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<blockquote>„Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność - czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę?&quot;<br>→ Sokrates wyróżnia <em>byty idealne</em> od <em>bytów empirycznych</em>.</blockquote>\n<blockquote>„Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorące nazwę od owych [idei]? Czy one takie same [ ] Tak się właśnie z nimi dzieje - one nigdy nie są takie same.&quot;</blockquote>\n<p>→ Rzeczy piękne <strong>czerpią nazwę</strong> od idei piękna i <strong>uczestniczą</strong> w niej, ale same są zmienne i niedoskonałe. Relacja jest asymetryczna: idea jest wzorcem, rzeczy - niedoskonałymi kopiami.</p>\n<h4>Sposób 2 - spór o uniwersalia (kontekst szkolny)</h4>\n<p>W sporze o <strong>uniwersalia</strong> (pojęcia ogólne, powszechniki) wyróżniamy trzy stanowiska:</p>\n<p>| Stanowisko | Gdzie istnieją powszechniki? | Przedstawiciel |<br>| Skrajny realizm pojęciowy | Samoistnie, przed i niezależnie od rzeczy | <strong>Platon</strong> |<br>| Umiarkowany realizm pojęciowy | W rzeczach jednostkowych, jako ich formy | <strong>Arystoteles</strong> |<br>| Nominalizm | Tylko w umyśle / językowe etykiety | Wilhelm Ockham |</p>\n<p><strong>Platon</strong> (skrajny realizm): idea piękna istnieje poza umysłem i poza rzeczami; rzeczy są jej cieniami (metafora jaskini).<br><strong>Arystoteles</strong> (umiarkowany realizm): forma piękna (istota piękna) istnieje, ale tylko jako właściwość konkretnych pięknych rzeczy - nie ma oddzielnej „sfery idei&quot;.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawna charakterystyka relacji idei do rzeczy + nazwa stanowiska Platona + porównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna charakterystyka relacji ALBO nazwa stanowiska + porównanie (bez charakterystyki).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna lub błędna.<br><br><strong>Akceptowane nazwy stanowiska Platona:</strong> „(skrajny) realizm pojęciowy&quot;, „platonizm&quot;.<br><strong>Kluczowe pojęcia w charakterystyce:</strong> uczestnictwo (<em>methexis</em>), naśladowanie (<em>mimesis</em>), „biorące nazwę od idei&quot;.<br><strong>Porównanie musi wskazać:</strong> Platon - idee samoistne (niezależnie od rzeczy); Arystoteles - formy w rzeczach jednostkowych.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Mylenie nominalizmu z realizmem umiarkowanym:</strong> Arystoteles NIE jest nominalistą - uznaje realne istnienie form, tylko że <em>w rzeczach</em>, nie poza nimi. Ockham to nominalizm.</li><li><strong>Pominięcie słowa „skrajny&quot;:</strong> Klucz CKE akceptuje „realizm pojęciowy&quot; bez przymiotnika, ale pełna nazwa to „skrajny realizm pojęciowy&quot; - warto dodać dla precyzji.</li><li><strong>Opis relacji bez terminów:</strong> Uczeń pisze „rzeczy piękne zależą od idei piękna&quot;, ale nie używa słowa <em>uczestnictwo</em> ani <em>naśladowanie</em> - może dostać punkt, ale opis jest mniej precyzyjny.</li></ol>"}]}