{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nDzieje filozofii myślanej metodycznie rozpoczęły się dwa i pół tysiąca lat temu, początki\nfilozofii jako myślenia mitycznego są o wiele dawniejsze.\nAle początek to nie to samo, co źródło. Początek jest czymś historycznym. Dla\npotomnych wynika z niego stale rosnąca liczba uwarunkowań, jakie stwarza dokonana już\npraca myślowa. Ze źródła natomiast stale od nowa wypływa impuls pobudzający do\nfilozofowania. Dopiero dzięki niemu współczesna filozofia staje się istotna, dawniejsza zaś -\nzrozumiała.\nŹródłowość ta jest wieloraka. Ze zdumienia rodzi się pytanie i poznanie,\nz wątpienia o wynikach poznania - krytyczna próba i jasna pewność, z dogłębnego\nwstrząsu i świadomości zagubienia - pytanie o samego siebie.\nPodaj autora powyższego fragmentu tekstu. Następnie na podstawie przytoczonego\nfragmentu tekstu rozstrzygnij, czy początkiem filozofowania może być zdumienie.\nUzasadnij swoją odpowiedź.\nAutor dzieła:\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n10.\n0-1-2\n11.\n0-1-2\nMFIP-R0_100\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nSofokles\nAntygona\nKREON\ndo Antygony\nA ty, co stoisz z pochyloną głową\nPrzyznajesz się do zarzucanych czynów?\nANTYGONA\nTak, ja to uczyniłam, nie kto inny.\nKREON\n[…] A ty odpowiedz mi krótko: wiedziałaś,\nŻe zakazałem dokonywać tego?\nANTYGONA\nTak, oczywiście. Całe miasto wie.\nKREON\nI ośmieliłaś się złamać ten zakaz?\nANTYGONA\nTak, bo nie stoi za nim ani Zeus,\nAni podziemna Dike, która strzeże\nSprawiedliwości między śmiertelnymi;\nA nie uważam, aby twoje prawa,\nBądź co bądź, ludzkie, przewyższały boskie -\nOdwieczne, trwałe, chociaż niepisane -\nUstanowione nie dziś ani wczoraj,\nLecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy.\nJakże więc łamać je i się narażać\nNa karę boską - ze strachu przed ludzką?\nŻe śmierć mnie czeka, to wiem i bez ciebie,\nI bez tej groźby, którą straszy zakaz.\n[ ]\nA jednak nie ma większej chwały od tej,\nJaką przynosi pogrzebanie brata!\nI wszyscy tu z pewnością by mnie wsparli,\nGdyby się tylko nie trzęśli ze strachu.\nNiestety tylko ci, co dzierżą władzę,\nMówią i robią, co im się podoba.\nKREON\nNikt poza tobą tak nie sądzi w Tebach.\nMFIP-R0_100\nANTYGONA\nWszyscy tak sądzą, tylko że po cichu.\nKREON\nNie wstyd ci myśleć inaczej niż oni?\nANTYGONA\nCzcić bliskich zmarłych to powód do wstydu?\nKREON\nNie był twym bratem ten drugi, co zginął?\nANTYGONA\nBył takim samym. Z tych samych rodziców.\nKREON\nTo czemu go znieważasz, czcząc tamtego?\nANTYGONA\nZmarły by mi zniewagi nie zarzucił.\nKREON\nMimo żeś go zrównała z bezbożnikiem?\nANTYGONA\nBezbożnik, nie bezbożnik, ale brat!\nKREON\nNajechał na nas, a tamten nas bronił!\nANTYGONA\nPrawa Hadesu są równe dla wszystkich.\nKREON\nNie można równać dobrego ze złym.\nANTYGONA\nKtóż może wiedzieć, co jest złe w Podziemiu?\nKREON\nWróg i po śmierci pozostaje wrogiem.\nANTYGONA\nMoże dla wroga. Mnie obaj są bliscy.\nSofokles, Antygona, [w:] Sofokles, Tragedie, tom I, tłum. Antoni Libera, Warszawa 2020.\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n12. Egzystencjalizm. Zdający:\n1) wymienia ważniejsze cechy, odmiany\ni przedstawicieli (w tym prekursorów)\negzystencjalizmu;\n3) objaśnia pojęcie sytuacji granicznej\nwedług Karla Jaspersa;\n4) analizuje fragmenty następujących\ntekstów: Wprowadzenie do\nfilozofii Karla Jaspersa (rozdz. 2 Źródła\nfilozofii) […].\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie autora tekstu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym uzasadnieniem.\n1 pkt - podanie autora tekstu ALBO poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym\nuzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAutor dzieła: Karl Jaspers\nRozstrzygnięcie: Zdumienie nie jest początkiem, lecz źródłem filozofowania.\nPrzykładowe uzasadnienie: Karl Jaspers odróżnia początek od źródeł filozofowania.\nPoczątek rozumie chronologicznie, jako określoną w czasie postać filozofowania, a źródło\npojmuje merytorycznie.\nZadania 12. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne\n(oparte na wynikaniu logicznym lub\ndefinicyjnym) i zawodne,\nwybrane schematy (reguły) wnioskowań.\nZdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku oraz formułuje przesłanki pominięte\nw entymemacie;\n3) odtwarza schemat, na którym opiera się\nokreślone wnioskowanie.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch poprawnych racji.\n1 pkt - podanie jednej poprawnej racji.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nRacja 1.: Wydany przez Kreona zakaz był niezgodny z nakazami (prawami) boskimi.\nRacja 2.: Nie ma większej chwały niż pogrzebanie brata - pogrzebanie brata jest wyrazem\nmiłość.\nZadania 13. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne\n(oparte na wynikaniu logicznym lub\ndefinicyjnym) i zawodne,\nwybrane schematy (reguły) wnioskowań.\nZdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku oraz formułuje przesłanki pominięte\nw entymemacie;\n3) odtwarza schemat, na którym opiera się\nokreślone wnioskowanie.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie zarzutu oraz odpowiedzi na ten zarzut.\n1 pkt - poprawne podanie zarzutu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nZarzut: Kreon twierdzi, że mieszkańcy Teb nie popierają wyboru Antygony / „Nikt poza tobą\ntak nie sądzi w Tebach”.\nOdpowiedź na zarzut (za lub przeciw): Zarzut jest niezasadny. Antygona zauważa, że\nmieszkańcy Teb mówią tak jedynie ze strachu przed Kreonem, a ich prawdziwe przekonanie\njest inne. Poza tym nawet gdyby ludzie zgadzali się z Kreonem, to z faktu, iż uważa się coś\nza niewłaściwe nie wynika, że faktycznie jest to niewłaściwe.\nZadania 14. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n8. Wybrane spory z zakresu filozofii polityki.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n4) o podstawy prawa stanowionego\n(pozytywizm prawniczy - teoria prawa\nnaturalnego).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” oraz trafne rozstrzygnięcie wraz\nz poprawnym uzasadnieniem.\n1 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” ALBO trafne rozstrzygnięcie wraz\nz poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nCechy „praw boskich”: odwieczność, trwałość.\nRozstrzygnięcie: Do pozytywizmu prawniczego jest bardziej zbliżona koncepcja Kreona.\nPrzykładowe uzasadnienie: Pozytywizm prawniczy jest poglądem, na gruncie którego\ntwierdzi się, że normy prawne nie wymagają swojego ugruntowania w normach moralnych,\na samo prawo pochodzi od suwerena i obowiązuje jedynie w określonym czasie. Antygona\nsprzeciwiła się nakazowi Kreona, przywołując racje moralne i odwołując się do prawa\nboskiego, którego normy uznała za odwieczne i trwałe. Kreon odwoływał się do prawa\nustalonego przez siebie.\nZadania 15. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n1. Podstawowe kategorie logiczne języka:\nnazwy i zdania. Zdający:\n1) wskazuje w odpowiednich tekstach\nnazwy i zdania w sensie logicznym;\n3) odróżnia zdania w sensie logicznym od\nimperatywów (nakazów) […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. D\n2. B\n3. A\nZadania 16. (0-30)\nWymaganie ogólne\nIX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając\nze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się\ni rozpatruje określone poglądy filozoficzne.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Autor dziela:** Karl Jaspers\n\n**Rozstrzygniecie:** Wedlug Karla Jaspersa zdumienie NIE jest poczatkiem filozofowania - jest jego *zrodlem*.\n\n**Uzasadnienie:** Jaspers odroznia pojecia \"poczatku\" i \"zrodla\". Poczatek to kategoria historyczna, chronologiczna - fakt, ze filozofia metodyczna zaczela sie ok. 2500 lat temu. Zrodlo natomiast to kategoria merytoryczna - impuls, ktory zawsze i na nowo pobudza do filozofowania. Zdumienie jest wlasnie takim zrodlem: zawsze od nowa rodzi pytania i poznanie, niezaleznie od epoki historycznej.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego\n\n> \"Poczatek jest czyms historycznym [ ] Ze zrodla natomiast stale od nowa wyplywa impuls pobudzajacy do filozofowania.\"\n\nJaspers dalej wylicza trzy zrodla filozofowania:\n1. **Zdumienie** - rodzi pytania i poznanie\n2. **Zwatpienie** - o wynikach poznania - rodzi krytyczna probe i jasna pewnosc\n3. **Doglebny wstrzas i swiadomosc zagubienia** - rodzi pytanie o samego siebie\n\nZdumienie to wiec jedno z *zrodel* (merytorycznie rozumianych), a nie *poczatek* (historycznie rozumiany). Pytanie pyta, czy zdumienie jest *poczatkiem* - a odpowiedz brzmi: nie, jest zrodlem.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny\n\n**Karl Jaspers** (1883-1969) to jeden z glownych przedstawicieli **egzystencjalizmu** i filozofii egzystencjalnej (razem z Jeanem-Paulem Sartrem, Sorenem Kierkegaardem, Martinem Heideggerem). W *Wprowadzeniu do filozofii* Jaspers analizuje podstawy filozofowania - co sklaania ludzi do uprawiania filozofii w kazdej epoce.\n\nWarto dodac, ze tradycja lacząca filozofie ze **zdumienia** siega Arystotelesa, ktory powiedzial: \"Z podziwu (thaumazein) poczela sie filozofia\" (*Metafizyka*). Jaspers szanuje te tradycje, ale doprecyzowuje: zdumienie to nie historyczny poczatek (bo filozofia zaczela sie ok. 600 p.n.e.), lecz wieczne zrodlo - kazdy czlowiek, kiedy sie dziwi swiatu, przekracza prog filozofowania.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - autor: Karl Jaspers + rozstrzygniecie: zdumienie jest zrodlem, nie poczatkiem + uzasadnienie: Jaspers rozroznia poczatek (historyczny) i zrodlo (merytoryczny impuls)\n> - **1 pkt** - samo podanie autora (Karl Jaspers) ALBO samo rozstrzygniecie z uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\n**Co zapamietac?** Jaspers rozroznia poczatek (fakt historyczny - 2500 lat temu) od zrodel filozofowania (merytoryczne impulsy - zdumienie, watpienie, swiadomosc zagubienia). Zdumienie nie jest poczatkiem filozofii - jest jej wiecznym zrodlem, odzywajacym sie w kazdym czlowieku.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11. (0-2)
Przeczytaj poniższy fragment tekstu.
Dzieje filozofii myślanej metodycznie rozpoczęły się dwa i pół tysiąca lat temu, początki
filozofii jako myślenia mitycznego są o wiele dawniejsze.
Ale początek to nie to samo, co źródło. Początek jest czymś historycznym. Dla
potomnych wynika z niego stale rosnąca liczba uwarunkowań, jakie stwarza dokonana już
praca myślowa. Ze źródła natomiast stale od nowa wypływa impuls pobudzający do
filozofowania. Dopiero dzięki niemu współczesna filozofia staje się istotna, dawniejsza zaś -
zrozumiała.
Źródłowość ta jest wieloraka. Ze zdumienia rodzi się pytanie i poznanie,
z wątpienia o wynikach poznania - krytyczna próba i jasna pewność, z dogłębnego
wstrząsu i świadomości zagubienia - pytanie o samego siebie.
Podaj autora powyższego fragmentu tekstu. Następnie na podstawie przytoczonego
fragmentu tekstu rozstrzygnij, czy początkiem filozofowania może być zdumienie.
Uzasadnij swoją odpowiedź.
Autor dzieła:
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
10.
0-1-2
11.
0-1-2
MFIP-R0_100
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Sofokles
Antygona
KREON
do Antygony
A ty, co stoisz z pochyloną głową
Przyznajesz się do zarzucanych czynów?
ANTYGONA
Tak, ja to uczyniłam, nie kto inny.
KREON
[…] A ty odpowiedz mi krótko: wiedziałaś,
Że zakazałem dokonywać tego?
ANTYGONA
Tak, oczywiście. Całe miasto wie.
KREON
I ośmieliłaś się złamać ten zakaz?
ANTYGONA
Tak, bo nie stoi za nim ani Zeus,
Ani podziemna Dike, która strzeże
Sprawiedliwości między śmiertelnymi;
A nie uważam, aby twoje prawa,
Bądź co bądź, ludzkie, przewyższały boskie -
Odwieczne, trwałe, chociaż niepisane -
Ustanowione nie dziś ani wczoraj,
Lecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy.
Jakże więc łamać je i się narażać
Na karę boską - ze strachu przed ludzką?
Że śmierć mnie czeka, to wiem i bez ciebie,
I bez tej groźby, którą straszy zakaz.
[ ]
A jednak nie ma większej chwały od tej,
Jaką przynosi pogrzebanie brata!
I wszyscy tu z pewnością by mnie wsparli,
Gdyby się tylko nie trzęśli ze strachu.
Niestety tylko ci, co dzierżą władzę,
Mówią i robią, co im się podoba.
KREON
Nikt poza tobą tak nie sądzi w Tebach.
MFIP-R0_100
ANTYGONA
Wszyscy tak sądzą, tylko że po cichu.
KREON
Nie wstyd ci myśleć inaczej niż oni?
ANTYGONA
Czcić bliskich zmarłych to powód do wstydu?
KREON
Nie był twym bratem ten drugi, co zginął?
ANTYGONA
Był takim samym. Z tych samych rodziców.
KREON
To czemu go znieważasz, czcząc tamtego?
ANTYGONA
Zmarły by mi zniewagi nie zarzucił.
KREON
Mimo żeś go zrównała z bezbożnikiem?
ANTYGONA
Bezbożnik, nie bezbożnik, ale brat!
KREON
Najechał na nas, a tamten nas bronił!
ANTYGONA
Prawa Hadesu są równe dla wszystkich.
KREON
Nie można równać dobrego ze złym.
ANTYGONA
Któż może wiedzieć, co jest złe w Podziemiu?
KREON
Wróg i po śmierci pozostaje wrogiem.
ANTYGONA
Może dla wroga. Mnie obaj są bliscy.
Sofokles, Antygona, [w:] Sofokles, Tragedie, tom I, tłum. Antoni Libera, Warszawa 2020.
MFIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 11. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Znajomość poglądów filozofów
reprezentatywnych dla poszczególnych
epok kultury europejskiej.
IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,
zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin
filozoficznych.
II. Elementy historii filozofii.

\n
  1. Egzystencjalizm. Zdający:
  2. wymienia ważniejsze cechy, odmiany
\n

i przedstawicieli (w tym prekursorów)
egzystencjalizmu;

\n
  1. objaśnia pojęcie sytuacji granicznej
\n

według Karla Jaspersa;

\n
  1. analizuje fragmenty następujących
\n

tekstów: Wprowadzenie do
filozofii Karla Jaspersa (rozdz. 2 Źródła
filozofii) […].
Zasady oceniania
2 pkt - podanie autora tekstu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym uzasadnieniem.
1 pkt - podanie autora tekstu ALBO poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym
uzasadnieniem.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Autor dzieła: Karl Jaspers
Rozstrzygnięcie: Zdumienie nie jest początkiem, lecz źródłem filozofowania.
Przykładowe uzasadnienie: Karl Jaspers odróżnia początek od źródeł filozofowania.
Początek rozumie chronologicznie, jako określoną w czasie postać filozofowania, a źródło
pojmuje merytorycznie.
Zadania 12. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Świadomość znaczenia filozofii jako
istotnej części dziedzictwa kultury
śródziemnomorskiej.
II. Rozpoznawanie związków między
filozofią a innymi działami kultury
europejskiej, zwłaszcza między filozofią
a sztuką (w tym literaturą piękną) […].
VII. Posługiwanie się podstawowymi
kategoriami logiki i dbanie o kulturę
logiczną wypowiedzi.
I. Kultura logiczna.

\n
  1. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie
\n

(rozumowanie) niezawodne
(oparte na wynikaniu logicznym lub
definicyjnym) i zawodne,
wybrane schematy (reguły) wnioskowań.
Zdający:

\n
  1. odróżnia w rozumowaniu przesłanki od
\n

wniosku oraz formułuje przesłanki pominięte
w entymemacie;

\n
  1. odtwarza schemat, na którym opiera się
\n

określone wnioskowanie.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt - podanie dwóch poprawnych racji.
1 pkt - podanie jednej poprawnej racji.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Racja 1.: Wydany przez Kreona zakaz był niezgodny z nakazami (prawami) boskimi.
Racja 2.: Nie ma większej chwały niż pogrzebanie brata - pogrzebanie brata jest wyrazem
miłość.
Zadania 13. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Świadomość znaczenia filozofii jako
istotnej części dziedzictwa kultury
śródziemnomorskiej.
II. Rozpoznawanie związków między
filozofią a innymi działami kultury
europejskiej, zwłaszcza między filozofią
a sztuką (w tym literaturą piękną) […].
VI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji
filozoficznej oraz formułowanie w niej
jasnego i uzasadnionego stanowiska.
VII. Posługiwanie się podstawowymi
kategoriami logiki i dbanie o kulturę
logiczną wypowiedzi.
I. Kultura logiczna.

\n
  1. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie
\n

(rozumowanie) niezawodne
(oparte na wynikaniu logicznym lub
definicyjnym) i zawodne,
wybrane schematy (reguły) wnioskowań.
Zdający:

\n
  1. odróżnia w rozumowaniu przesłanki od
\n

wniosku oraz formułuje przesłanki pominięte
w entymemacie;

\n
  1. odtwarza schemat, na którym opiera się
\n

określone wnioskowanie.
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne podanie zarzutu oraz odpowiedzi na ten zarzut.
1 pkt - poprawne podanie zarzutu.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Zarzut: Kreon twierdzi, że mieszkańcy Teb nie popierają wyboru Antygony / „Nikt poza tobą
tak nie sądzi w Tebach”.
Odpowiedź na zarzut (za lub przeciw): Zarzut jest niezasadny. Antygona zauważa, że
mieszkańcy Teb mówią tak jedynie ze strachu przed Kreonem, a ich prawdziwe przekonanie
jest inne. Poza tym nawet gdyby ludzie zgadzali się z Kreonem, to z faktu, iż uważa się coś
za niewłaściwe nie wynika, że faktycznie jest to niewłaściwe.
Zadania 14. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Świadomość znaczenia filozofii jako
istotnej części dziedzictwa kultury
śródziemnomorskiej.
II. Rozpoznawanie związków między
filozofią a innymi działami kultury
europejskiej, zwłaszcza między filozofią
a sztuką (w tym literaturą piękną) […].
IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,
zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin
filozoficznych.
VI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji
filozoficznej oraz formułowanie w niej
jasnego i uzasadnionego stanowiska.
III. Wybrane problemy filozofii.

\n
  1. Wybrane spory z zakresu filozofii polityki.
\n

Zdający, definiując odpowiednie terminy
i analizując argumenty, rekonstruuje
następujące spory:

\n
  1. o podstawy prawa stanowionego
\n

(pozytywizm prawniczy - teoria prawa
naturalnego).
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” oraz trafne rozstrzygnięcie wraz
z poprawnym uzasadnieniem.
1 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” ALBO trafne rozstrzygnięcie wraz
z poprawnym uzasadnieniem.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Cechy „praw boskich”: odwieczność, trwałość.
Rozstrzygnięcie: Do pozytywizmu prawniczego jest bardziej zbliżona koncepcja Kreona.
Przykładowe uzasadnienie: Pozytywizm prawniczy jest poglądem, na gruncie którego
twierdzi się, że normy prawne nie wymagają swojego ugruntowania w normach moralnych,
a samo prawo pochodzi od suwerena i obowiązuje jedynie w określonym czasie. Antygona
sprzeciwiła się nakazowi Kreona, przywołując racje moralne i odwołując się do prawa
boskiego, którego normy uznała za odwieczne i trwałe. Kreon odwoływał się do prawa
ustalonego przez siebie.
Zadania 15. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
VII. Posługiwanie się podstawowymi
kategoriami logiki i dbanie o kulturę
logiczną wypowiedzi.
I. Kultura logiczna.

\n
  1. Podstawowe kategorie logiczne języka:
\n

nazwy i zdania. Zdający:

\n
  1. wskazuje w odpowiednich tekstach
\n

nazwy i zdania w sensie logicznym;

\n
  1. odróżnia zdania w sensie logicznym od
\n

imperatywów (nakazów) […].
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. D
  2. B
  3. A
\n

Zadania 16. (0-30)
Wymaganie ogólne
IX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając
ze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się
i rozpatruje określone poglądy filozoficzne.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Autor dziela: Karl Jaspers

\n

Rozstrzygniecie: Wedlug Karla Jaspersa zdumienie NIE jest poczatkiem filozofowania - jest jego zrodlem.

\n

Uzasadnienie: Jaspers odroznia pojecia "poczatku" i "zrodla". Poczatek to kategoria historyczna, chronologiczna - fakt, ze filozofia metodyczna zaczela sie ok. 2500 lat temu. Zrodlo natomiast to kategoria merytoryczna - impuls, ktory zawsze i na nowo pobudza do filozofowania. Zdumienie jest wlasnie takim zrodlem: zawsze od nowa rodzi pytania i poznanie, niezaleznie od epoki historycznej.

\n

Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego

\n
"Poczatek jest czyms historycznym [ ] Ze zrodla natomiast stale od nowa wyplywa impuls pobudzajacy do filozofowania."
\n

Jaspers dalej wylicza trzy zrodla filozofowania:

\n
  1. Zdumienie - rodzi pytania i poznanie
  2. Zwatpienie - o wynikach poznania - rodzi krytyczna probe i jasna pewnosc
  3. Doglebny wstrzas i swiadomosc zagubienia - rodzi pytanie o samego siebie
\n

Zdumienie to wiec jedno z zrodel (merytorycznie rozumianych), a nie poczatek (historycznie rozumiany). Pytanie pyta, czy zdumienie jest poczatkiem - a odpowiedz brzmi: nie, jest zrodlem.

\n

Sposob 2 - kontekst filozoficzny

\n

Karl Jaspers (1883-1969) to jeden z glownych przedstawicieli egzystencjalizmu i filozofii egzystencjalnej (razem z Jeanem-Paulem Sartrem, Sorenem Kierkegaardem, Martinem Heideggerem). W Wprowadzeniu do filozofii Jaspers analizuje podstawy filozofowania - co sklaania ludzi do uprawiania filozofii w kazdej epoce.

\n

Warto dodac, ze tradycja lacząca filozofie ze zdumienia siega Arystotelesa, ktory powiedzial: "Z podziwu (thaumazein) poczela sie filozofia" (Metafizyka). Jaspers szanuje te tradycje, ale doprecyzowuje: zdumienie to nie historyczny poczatek (bo filozofia zaczela sie ok. 600 p.n.e.), lecz wieczne zrodlo - kazdy czlowiek, kiedy sie dziwi swiatu, przekracza prog filozofowania.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 11, max 2 pkt):
- 2 pkt - autor: Karl Jaspers + rozstrzygniecie: zdumienie jest zrodlem, nie poczatkiem + uzasadnienie: Jaspers rozroznia poczatek (historyczny) i zrodlo (merytoryczny impuls)
- 1 pkt - samo podanie autora (Karl Jaspers) ALBO samo rozstrzygniecie z uzasadnieniem
- 0 pkt - bledna odpowiedz lub brak
\n

Co zapamietac? Jaspers rozroznia poczatek (fakt historyczny - 2500 lat temu) od zrodel filozofowania (merytoryczne impulsy - zdumienie, watpienie, swiadomosc zagubienia). Zdumienie nie jest poczatkiem filozofii - jest jej wiecznym zrodlem, odzywajacym sie w kazdym czlowieku.

"}]}