Zadanie 16. (0-30)
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.
• Sformułuj tezę odniesioną do tematu wypracowania i przedstaw jej uzasadnienie.
• W ramach własnego wywodu przywołaj argumenty (racje) na rzecz zajętego przez Ciebie
stanowiska, przedstaw co najmniej jeden zarzut (kontrargument lub kontrargumenty) oraz
sformułuj odpowiedź na przedstawiony przez Ciebie zarzut (zarzuty).
• W wypracowaniu odwołaj się do stosownego fragmentu przynajmniej jednego tekstu
filozoficznego wymienionego w podstawie programowej lub zaprezentuj myśl filozoficzną
przynajmniej jednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej.
• W wypracowaniu odwołaj się do kontekstu pozafilozoficznego, np. do wybranego tekstu
kultury.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.
Klucz CKE (zad. 16, max 30 pkt):\n
Wypracowanie oceniane jest w czterech kryteriach: (1) formalne warunki polecenia - 1 pkt; (2) kompetencje filozoficzne i kulturowe - max 22 pkt; (3) kompozycja i spojnosc - max 4 pkt; (4) jezyk - max 2 pkt.
Temat: Czy wedlug Immanuela Kanta prawo moralne mozna pogodzic z autonomia czlowieka? Przedstaw jego koncepcje prawa moralnego na tle sporu autonomizmu z heteronomizmem w etyce.
\nSpor autonomizm vs. heteronomizm w etyce dotyczy zrodla normy moralnej: czy pochodzi ona z woli i rozumu samego podmiotu (autonomia), czy tez jest narzucona z zewnatrz - przez Boga, panstwo, nature, emocje (heteronomia).
\nTeza: Wedlug Immanuela Kanta prawo moralne i autonomia czlowieka nie tylko sa zgodne - autonomia jest WARUNKIEM moralnosci. Prawo moralne jest prawem, ktore czlowiek nadaje sobie sam, jako istota rozumna.
\nKant w Uzasadnieniu metafizyki moralnosci (1785) sformulowl imperatyw kategoryczny: "Postepuj tylko wedlug takiej zasady, co do ktorej mozesz zarazem chciec, aby stala sie powszechnym prawem". Kluczowe jest to, ze to SAM czlowiek - jako czysty rozum praktyczny - ustanawia te zasade. Czlowiek nie sluchaja prawa zewnetrznego (np. bozego nakazu, prawa panstwa) - sluchaja prawa, ktore sam sobie narzuca jako istota rozumna.
\nWlasnie dlatego Kant odroznia dzialanie zgodne z obowiazkiem od dzialania z obowiazku:
\nWartosc moralna czynu u Kanta wyplywa wylacznie z autonomicznej woli.
\nW trzeciej formule imperatywu kategorycznego Kant pisze: "Postepuj tak, abys ludzkosci zarowno w swej osobie, jak w osobie kazdego innego, uzywl zawsze jako celu, nigdy tylko jako srodka." Czlowiek jako istota rozumna ma godnosc (Wurde) - wartosc bezwarunkowa, ktora czyni z niego cel sam w sobie. Ta godnosc wynika wlasnie z autonomii: czlowiek jest zdolny do kierowania sie rozumem, a nie tylko instynktem czy poszukiwaniem przyjemnosci.
\nHeteronomia odbieralaby czlowiekowi te godnosc: gdyby postepowl tylko dlatego, ze tak nakazuja przepisy zewnetrzne lub Bog, bylby jedynie wykonawca cudzej woli.
\nMozna zarzucic Kantowi, ze jego "autonomia" jest tak naprawde szczegolna forma heteronomii: czlowiek nie ustanawia prawa wedle wlasnych preferencji, lecz wedle nakazow rozumu - a rozum jest taka sama konieczna struktura jak zewnetrzne prawo. Jesli kazdy rozumny czlowiek dochodzi do tych samych zasad, to prawo moralne jest "wbudowane" w rozum, a nie faktycznie autonomiczne.
\nKant moglby odpowiedziec: autonomia nie oznacza dowolnosci. Kazdy rozumny podmiot nadaje sobie to samo prawo nie dlatego, ze jest mu narzucone, lecz dlatego, ze rozum jest wlasciwosia TEGO podmiotu. Dzialam autonomicznie nie wtedy, gdy robie co chce moje cialo czy moje emocje, lecz wtedy, gdy kieruje mna rozum jako najwyzszy aspekt mojej natury. Prawo moralne jest moim wlasnym prawem jako istoty rozumnej.
\nOdwolanie do Antygony Sofoklesa (teks z tego arkusza): Antygona dzialala autonomicznie - nie ze strachu przed kara, lecz z wewnetrznego przekonania o obowiazku. W sensie Kantowskim: dzialala z obowiazku (aus Pflicht), nie tylko zgodnie z obowiazkiem. To ilustracja autoomii moralnej.
\nHeteronomizm reprezentowali m.in.:
\nAutonomizm Kanta byl rewolucyjny: czlowiek nie jest moralnie podlegly Bogu ani naturze - jest suwerenem moralnym, bo sam sobie prawo nadaje przez rozum.
\nTemat: Czy podzielasz poglad wyrażony w maksymie La Rochefoucaulda? Rozwaz ten problem w kontekscie sporu o zmiennosc i niezmiennosc czlowieka.
\nMaksyma Francois de La Rochefoucaulda (1613-1680) wyrazona w zbiorze Maksymy wskazuje na wewnetrzna niestalosc czlowieka: czlowiek nie jest jednorodnym podmiotem, lecz bytem rozdarty miedzy rozne sklonnosci, emocje i role spoleczne.
\nTeza: Zgadzam sie z poglàdem La Rochefoucaulda - czlowiek jest istota gleboko niestala i zmienna. Przekonuja o tym doswiadczenie codzienne, filozofia egzystencjalna oraz psychologia. Istnieje jednak rdzen tozsamosci, ktory nadaje ciaglosc podmiotowi przez zmienne fazy zycia.
\nJean-Paul Sartre sformulowl zasade: "Egzystencja poprzedza esencje". Czlowiek nie ma z gory danej natury (esencji) - sam siebie tworzy przez wybory i dzialania. Nie ma stalego "charakteru" czy "natury" - jest projektem, ktory nieustannie sie przeksztalca. W tym sensie czlowiek jest radykalnie zmienny: w mlodosci jest kimkolwiek, w doroslosci kimkolwiek innym.
\nDoswiadczenie potwierdza spostrzezenie La Rochefoucaulda. Czlowiek zachowuje sie inaczej wobec szefa, inaczej wobec matki, inaczej wobec przyjaciol. Nie jest to tylko "granie rol" - czesto sa to autentyczne, lecz rozne aspekty osobowosci. Psychologia kognitywna mowi o "multiplisytowosci Ja" (multiple self-concepts).
\nJohn Locke laczyl tozsamosc osobowa z ciagloscia pamieci: jestem ta sama osoba, co bylem wczoras, bo pamietam swoje doswiadczenia. Paul Ricoeur odroznil dwa rodzaje tozsamosci: idem (ta sama substancja) i ipse (ta sama osoba moralna, ktora dotrzymuje obietnic). Nawet jesli czlowiek sie zmienia, istnieje zobowiazanie moralne jako nit spajajacy przeszle i przyszle "ja".
\nAkceptuje, ze istnieje pewien rdzen - pamieci, wartosci, zobowiazan. Ale La Rochefoucauld nie twierdzi, ze czlowiek nie ma zadnej ciaglosci; twierdzi, ze bywa bardziej rozny od siebie samego niz od innych. To spostrzezenie psychologicznie trafne: czlowiek jest bardziej skomplikowany wewnetrznie, niz zazwyczaj sobie wyobrazamy.
\nOdwolanie do Antygony: ta sama Antygona, ktora zdecydowanie sprzeciwia sie Kreonowi, wyznaje rowniez: "Mnie obaj sa bliscy" - okazuje sie rozbieta miedzy miloscia do obu braci (dobrego i zdrajcy). To ilustracja wewnetrznej zlozonoci czlowieka opisanej przez La Rochefoucaulda.
\n