{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nZaznacz nazwę zarzutu przeciwko fatalizmowi, padającego w pierwszym akapicie\nprzytoczonego fragmentu tekstu, a następnie wyjaśnij, na czym polega ten zarzut.\nNazwa zarzutu:\nA. ad vanitatem.\nB. ekwiwokacja.\nC. sprzeczność wewnętrzna.\nD. ignotum per ignotum.\nWyjaśnienie:\n2.\n0-1-2\n3.\n0-1-2\n4.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w niej\nargumentacji […].\nI. Kultura logiczna.\n2. Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność\nwewnętrzna […]. Zdający:\n2) odróżnia wyrażenia sprzeczne\nwewnętrznie od wyrażeń fałszywych\ni nonsensownych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu oraz poprawne wyjaśnienie.\n1 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa zarzutu: C\nPrzykładowe wyjaśnienie: W pierwszym akapicie Tadeusz Kotarbiński formułuje wobec\nfatalizmu zarzut wewnętrznej sprzeczności. Fatalista zaleca nam powstrzymanie się od\nwszelkich postanowień, a ponieważ takie powstrzymanie samo jest odmianą postanowienia,\nzaleca nam, byśmy postanowili nie podejmować żadnych postanowień - co jest wewnętrznie\nsprzeczne.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa zarzutu: C - sprzecznosc wewnetrzna**\n\n**Wyjasnienie:** Fatalista postanawia powstrzymac sie od wszelkich postanowien - ale to powstrzymanie sie samo jest pewnym postanowieniem. Zalecenie \"nie podejmuj zadnych postanowien\" jest wewnetrznie sprzeczne, bo aby je zrealizowac, trzeba poddjac postanowienie.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\n\nKotarbinski pisze wprost w pierwszym akapicie:\n\n> \"fatalista [ ] postanawia powstrzymywac sie od jakichkolwiek postanowien, co zreszta, nawiasem mowiac, dostarcza - z pozoru przynajmniej - dobrego przykladu niekonsekwencji, gdyz postanowienie powstrzymania sie od postanowien samo jest wlasnie pewnym postanowieniem\"\n\nMamy tu klasyczny schemat **sprzecznosci pragmatycznej** - czyli sprzecznosci miedzy trescia twierdzenia a czynnosccia jego gloszenia. Fatalista glosi: \"nie ma sensu nic postanawiac\". Ale samo gloszenie tego jest aktem postanowienia (ze nie warto postanawiac). To wewnetrznie sprzeczne.\n\n**Dlaczego nie A (ad vanitatem)?** Ad vanitatem to odwolanie do proznosci/chwaly jako argumentu - tu nie chodzi o proznoc.\n\n**Dlaczego nie B (ekwiwokacja)?** Ekwiwokacja to blad polegajacy na uzywaniu tego samego slowa w roznych znaczeniach w ramach jednego rozumowania - Kotarbinski nie analizuje tutaj wieloznacznosci pojec.\n\n**Dlaczego nie D (ignotum per ignotum)?** To blad definiowania nieznanego przez nieznane - tu rowniez nie chodzi o definicje.\n\n## Sposob 2 - kontekst logiczny\n\n**Sprzecznosc wewnetrzna** (autorefutacja, performatywna sprzecznosc) to jeden z najsilniejszych zarzutow w filozofii. Klasycznym przykladem jest stwierdzenie: \"Nie istnieje zadna prawda\" - jezeli to zdanie jest prawdziwe, to istnieje przynajmniej jedna prawda (wlasnie ta). Analogicznie fatalista mowi: \"nie ma sensu nic postanawiac\" - ale mowiac to, podejmuje postanowienie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 4, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - zaznaczenie C + poprawne wyjasnienie: fatalista postanawia nie postanawiac, co samo jest postanowieniem - sprzecznosc wewnetrzna\n> - **1 pkt** - samo zaznaczenie C (bez wyjasnienia lub z blednym wyjasnieniem)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamietac?** Zarzut sprzecznosci wewnetrznej (autorefutacji) to kluczowe narzedzie krytyki argumentow filozoficznych. Jezeli teza pewnego stanowiska jest sprzeczna z faktem jej gloszenia, to stanowisko to jest samoobalalace.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-2)<br>Zaznacz nazwę zarzutu przeciwko fatalizmowi, padającego w pierwszym akapicie<br>przytoczonego fragmentu tekstu, a następnie wyjaśnij, na czym polega ten zarzut.<br>Nazwa zarzutu:<br>A. ad vanitatem.<br>B. ekwiwokacja.<br>C. sprzeczność wewnętrzna.<br>D. ignotum per ignotum.<br>Wyjaśnienie:<br>2.<br>0-1-2<br>3.<br>0-1-2<br>4.<br>0-1-2<br>MFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w niej<br>argumentacji […].<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność</li></ol>\n<p>wewnętrzna […]. Zdający:</p>\n<ol><li>odróżnia wyrażenia sprzeczne</li></ol>\n<p>wewnętrznie od wyrażeń fałszywych<br>i nonsensownych.<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia analityczna. Zdający:</li><li>analizuje fragment jednego</li></ol>\n<p>z następujących tekstów: […] Medytacje<br>o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego<br>[…].<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu oraz poprawne wyjaśnienie.<br>1 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa zarzutu: C<br>Przykładowe wyjaśnienie: W pierwszym akapicie Tadeusz Kotarbiński formułuje wobec<br>fatalizmu zarzut wewnętrznej sprzeczności. Fatalista zaleca nam powstrzymanie się od<br>wszelkich postanowień, a ponieważ takie powstrzymanie samo jest odmianą postanowienia,<br>zaleca nam, byśmy postanowili nie podejmować żadnych postanowień - co jest wewnętrznie<br>sprzeczne.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa zarzutu: C - sprzecznosc wewnetrzna</strong></p>\n<p><strong>Wyjasnienie:</strong> Fatalista postanawia powstrzymac sie od wszelkich postanowien - ale to powstrzymanie sie samo jest pewnym postanowieniem. Zalecenie &quot;nie podejmuj zadnych postanowien&quot; jest wewnetrznie sprzeczne, bo aby je zrealizowac, trzeba poddjac postanowienie.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Kotarbinski pisze wprost w pierwszym akapicie:</p>\n<blockquote>&quot;fatalista [ ] postanawia powstrzymywac sie od jakichkolwiek postanowien, co zreszta, nawiasem mowiac, dostarcza - z pozoru przynajmniej - dobrego przykladu niekonsekwencji, gdyz postanowienie powstrzymania sie od postanowien samo jest wlasnie pewnym postanowieniem&quot;</blockquote>\n<p>Mamy tu klasyczny schemat <strong>sprzecznosci pragmatycznej</strong> - czyli sprzecznosci miedzy trescia twierdzenia a czynnosccia jego gloszenia. Fatalista glosi: &quot;nie ma sensu nic postanawiac&quot;. Ale samo gloszenie tego jest aktem postanowienia (ze nie warto postanawiac). To wewnetrznie sprzeczne.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie A (ad vanitatem)?</strong> Ad vanitatem to odwolanie do proznosci/chwaly jako argumentu - tu nie chodzi o proznoc.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie B (ekwiwokacja)?</strong> Ekwiwokacja to blad polegajacy na uzywaniu tego samego slowa w roznych znaczeniach w ramach jednego rozumowania - Kotarbinski nie analizuje tutaj wieloznacznosci pojec.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie D (ignotum per ignotum)?</strong> To blad definiowania nieznanego przez nieznane - tu rowniez nie chodzi o definicje.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst logiczny</h4>\n<p><strong>Sprzecznosc wewnetrzna</strong> (autorefutacja, performatywna sprzecznosc) to jeden z najsilniejszych zarzutow w filozofii. Klasycznym przykladem jest stwierdzenie: &quot;Nie istnieje zadna prawda&quot; - jezeli to zdanie jest prawdziwe, to istnieje przynajmniej jedna prawda (wlasnie ta). Analogicznie fatalista mowi: &quot;nie ma sensu nic postanawiac&quot; - ale mowiac to, podejmuje postanowienie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 4, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - zaznaczenie C + poprawne wyjasnienie: fatalista postanawia nie postanawiac, co samo jest postanowieniem - sprzecznosc wewnetrzna<br>- <strong>1 pkt</strong> - samo zaznaczenie C (bez wyjasnienia lub z blednym wyjasnieniem)<br>- <strong>0 pkt</strong> - bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<p><strong>Co zapamietac?</strong> Zarzut sprzecznosci wewnetrznej (autorefutacji) to kluczowe narzedzie krytyki argumentow filozoficznych. Jezeli teza pewnego stanowiska jest sprzeczna z faktem jej gloszenia, to stanowisko to jest samoobalalace.</p>"}]}