{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nPodaj dwa argumenty, które przypisuje fataliście Tadeusz Kotarbiński w przytoczonym\nfragmencie tekstu.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nI. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch poprawnych argumentów.\n1 pkt - podanie jednego poprawnego argumentu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- Ponieważ wszystko jest z góry wyznaczone przez przyczyny wcześniejsze od naszych\npostanowień, to od niczyich działań nic w przyszłości nie zależy.\n- Przekonanie, że istnieje możliwość wyboru jednego działania spośród wielu (jednej\nmożliwości spośród wielu), jest fałszywe, gdyż tylko jedna z możliwości jest „z góry\nprzyczynowo wyznaczona” - nie ma różnych możliwości (wyboru); wybór jednej\nz możliwości jest iluzją.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa argumenty, ktore Kotarbinski przypisuje fataliscie:\n\n**Argument 1:** Poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien, to od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy - kazde nasze dzialanie jest albo zbedne (gdy zamierzony skutek i tak nastapi), albo daremne (gdy chcemy czegos sprzecznego z tym, co wyznaczone).\n\n**Argument 2:** Wolny wybor zakladalbby mozliwosc wyboru sposrod roznych mozliwosci dzialania - ale jesli wszystko jest z gory przyczynowo wyznaczone, to istnieje tylko jedna realna mozliwosc. Wszystkie inne sa iluzoryczne. Zatem przekonanie, ze mozemy wybierac, jest zludzeniem.\n\n## Sposob 1 - cytaty z tekstu\n\n**Argument 1** pochodzi z pierwszego akapitu:\n\n> \"od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy, poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien: po coz wiec dzialac, skoro wszelkie nasze postanowienie bedzie badz zbedne, badz daremne\"\n\n**Argument 2** pojawia sie pozniej jako rozwiniety zarzut fatalisty:\n\n> \"fatalista [ ] obstaje przy pewnych stale powtarzanych argumentach: ze mianowicie zalezy cos ode mnie dopiero wtedy, kiedy moge dokonac wyboru sposrod roznych mozliwosci, a przeciez, jezeli wszystko jest z gory jednoznacznie wyznaczone, to nie moze byc mowy o roznych mozliwosciach\"\n\n## Sposob 2 - struktura argumentacji fatalisty\n\nOba argumenty opieraja sie na tym samym zaloznie: determinizm = tylko jedna mozliwosci. Z tego wynika:\n- Dzialanie jest zbedne lub daremne (argument 1 - praktyczny)\n- Wolny wybor jest iluzja, bo nie ma roznych mozliwosci do wyboru (argument 2 - teoretyczny)\n\nKotarbinski odpiera oba: wykazuje, ze mozliwosc mozna rozumiec inaczej (jak rozporzadzanie srodkami do dzialania), i ze nawet jezeli jeden z nich jest prawdziwy, to nie kwestjonuje racjonalnosci podejmowania dzialan.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie dwoch poprawnych argumentow przypisanych fataliscie przez Kotarbinskiego\n> - **1 pkt** - podanie jednego poprawnego argumentu\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** parafrazy powyzszych argumentow; dopuszczalne rozne ujecia (np. \"wszystkie dzialania sa zbedne\" jako arg. 1, \"nie ma prawdziwych mozliwosci wyboru\" jako arg. 2)\n\n**Co zapamietac?** Fatalista uzasadnia bezcelowos ludzkich dzialan na dwa sposoby: praktycznie (kazde dzialanie zbedne lub daremne) i epistemologicznie (wybor jest zludzeniem, bo nie ma realnych alternatyw). Kotarbinski kaze nam sprawdzic, co wlasciwie znaczy \"miec mozliwosc\" - i okazuje sie, ze determinizm tego nie wyklucza.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-2)<br>Podaj dwa argumenty, które przypisuje fataliście Tadeusz Kotarbiński w przytoczonym<br>fragmencie tekstu.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>I. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia analityczna. Zdający:</li><li>analizuje fragment jednego</li></ol>\n<p>z następujących tekstów: […] Medytacje<br>o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego<br>[…].<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując argumenty,<br>rekonstruuje następujące spory:</p>\n<ol><li>o przyczynowość (determinizm -</li></ol>\n<p>indeterminizm).</p>\n<ol><li>Wybrane spory antropologiczne. Zdający,</li></ol>\n<p>definiując odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory:</p>\n<ol><li>o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -</li></ol>\n<p>kompatybilizm).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie dwóch poprawnych argumentów.<br>1 pkt - podanie jednego poprawnego argumentu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź</p>\n<ul><li>Ponieważ wszystko jest z góry wyznaczone przez przyczyny wcześniejsze od naszych</li></ul>\n<p>postanowień, to od niczyich działań nic w przyszłości nie zależy.</p>\n<ul><li>Przekonanie, że istnieje możliwość wyboru jednego działania spośród wielu (jednej</li></ul>\n<p>możliwości spośród wielu), jest fałszywe, gdyż tylko jedna z możliwości jest „z góry<br>przyczynowo wyznaczona” - nie ma różnych możliwości (wyboru); wybór jednej<br>z możliwości jest iluzją.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Dwa argumenty, ktore Kotarbinski przypisuje fataliscie:</p>\n<p><strong>Argument 1:</strong> Poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien, to od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy - kazde nasze dzialanie jest albo zbedne (gdy zamierzony skutek i tak nastapi), albo daremne (gdy chcemy czegos sprzecznego z tym, co wyznaczone).</p>\n<p><strong>Argument 2:</strong> Wolny wybor zakladalbby mozliwosc wyboru sposrod roznych mozliwosci dzialania - ale jesli wszystko jest z gory przyczynowo wyznaczone, to istnieje tylko jedna realna mozliwosc. Wszystkie inne sa iluzoryczne. Zatem przekonanie, ze mozemy wybierac, jest zludzeniem.</p>\n<h4>Sposob 1 - cytaty z tekstu</h4>\n<p><strong>Argument 1</strong> pochodzi z pierwszego akapitu:</p>\n<blockquote>&quot;od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy, poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien: po coz wiec dzialac, skoro wszelkie nasze postanowienie bedzie badz zbedne, badz daremne&quot;</blockquote>\n<p><strong>Argument 2</strong> pojawia sie pozniej jako rozwiniety zarzut fatalisty:</p>\n<blockquote>&quot;fatalista [ ] obstaje przy pewnych stale powtarzanych argumentach: ze mianowicie zalezy cos ode mnie dopiero wtedy, kiedy moge dokonac wyboru sposrod roznych mozliwosci, a przeciez, jezeli wszystko jest z gory jednoznacznie wyznaczone, to nie moze byc mowy o roznych mozliwosciach&quot;</blockquote>\n<h4>Sposob 2 - struktura argumentacji fatalisty</h4>\n<p>Oba argumenty opieraja sie na tym samym zaloznie: determinizm = tylko jedna mozliwosci. Z tego wynika:</p>\n<ul><li>Dzialanie jest zbedne lub daremne (argument 1 - praktyczny)</li><li>Wolny wybor jest iluzja, bo nie ma roznych mozliwosci do wyboru (argument 2 - teoretyczny)</li></ul>\n<p>Kotarbinski odpiera oba: wykazuje, ze mozliwosc mozna rozumiec inaczej (jak rozporzadzanie srodkami do dzialania), i ze nawet jezeli jeden z nich jest prawdziwy, to nie kwestjonuje racjonalnosci podejmowania dzialan.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 5, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - podanie dwoch poprawnych argumentow przypisanych fataliscie przez Kotarbinskiego<br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie jednego poprawnego argumentu<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna lub brak<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> parafrazy powyzszych argumentow; dopuszczalne rozne ujecia (np. &quot;wszystkie dzialania sa zbedne&quot; jako arg. 1, &quot;nie ma prawdziwych mozliwosci wyboru&quot; jako arg. 2)</blockquote>\n<p><strong>Co zapamietac?</strong> Fatalista uzasadnia bezcelowos ludzkich dzialan na dwa sposoby: praktycznie (kazde dzialanie zbedne lub daremne) i epistemologicznie (wybor jest zludzeniem, bo nie ma realnych alternatyw). Kotarbinski kaze nam sprawdzic, co wlasciwie znaczy &quot;miec mozliwosc&quot; - i okazuje sie, ze determinizm tego nie wyklucza.</p>"}]}