{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy - w świetle rozważań Tadeusza Kotarbińskiego - to, że Zeus już\nwcześniej przewidział wybór Parysa, sprawia, że jego wybór nie był wolny. Uzasadnij\nswoją odpowiedź, przywołując odpowiedni fragment Medytacji o życiu godziwym.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Według Tadeusza Kotarbińskiego to, że Zeus wcześniej przewidział wybór\nParysa, nie odbiera wolności woli Parysa.\nPrzykładowe uzasadnienie: Jak pisze Tadeusz Kotarbiński: „Bo cóż to znaczy, że ktoś\ndokonał wyboru? Czyż to nie znaczy, że pomyślał, iż albo jedno trzeba zrobić, albo drugie,\nporównał obie perspektywy, uznał jedną z nich za lepszą i postanowił postarać się o nią\nwłaśnie”. Wszechwiedza (przed-wiedza) boska nie uniemożliwia tak rozumianego wyboru.\nNawet jeśli Zeus z góry wie, co zrobi Parys, to Parys wciąż może przedstawić sobie różne\nopcje działania, porównać je, wybrać najlepszą z nich i ją zrealizować.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** Wedlug Tadeusza Kotarbinskiego to, ze Zeus wczesniej przewidzial wybor Parysa, NIE sprawia, ze wybor Parysa nie byl wolny.\n\n**Uzasadnienie:** Kotarbinski definiuje wolny wybor jako mozliwosc rozwazenia roznych opcji, porownania ich i postanowienia o jednej z nich. Wszechwiedza Zeusa nie niszczy tego procesu u Parysa.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\n\nKotarbinski wyjasnia, jak rozumiec wolny wybor:\n\n> \"Bo coz to znaczy, ze ktos dokonal wyboru? Czyz to nie znaczy, ze pomyslal, iz albo jedno trzeba zrobic, albo drugie, porownl obie perspektywy, uznal jedna z nich za lepsza i postanowil postarac sie o nia wlasnie\"\n\nPrzykladajac to do mitu: Parys mial przed soba trzy boginie - Here, Atene i Afrodyte. Kazdej z nich rozne dobra oferowaly (wladza, madrosc, milosc najpiekniejszej kobiety). Parys rozwazyl oferty, porownl je i wybral Afrodyte. Ten proces - namysl, porownanie, wybor - jest wedlug Kotarbinskiego tym, czym jest wolny wybor.\n\nNastepnie Kotarbinski mowi wprost o wszechwiedzy:\n\n> \"Sluszne przewidujemy z gory, ze dobrze przygotowany uczen dobrze zda egzamin, choc potrzebne jest jego dzialanie, jego odpowiadanie na pytania egzaminowe, aby egzamin udany doszedl do skutku.\"\n\nNawet jesli Zeus wiedzial z gory, ze Parys wybierze Afrodyte, to wybor Parysa byl nadal koniecznym ogniwem - Parys musial przejsc caly proces rozumowania i decyzji.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny (kompatybilizm)\n\nKotarbinski reprezentuje stanowisko **kompatybilizmu**: determinizm (w tym boza wszechwiedza, ktora jest forma determinizmu epistemicznego) nie wyklucza wolnej woli. Wolnosc nie polega na tym, ze nasze dzialania SA nieprzewidywalne - lecz na tym, ze wynikaja z NASZEGO wlasnego namyslu, naszych preferencji, naszych rozumowan. Nawet jesli bogowie wiedzieli, co zrobi Parys, to on sam dokonal wyboru przez namysl - i to wystarczy, by byl to wolny wybor.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 6.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne rozstrzygnięcie (wszechwiedza Zeusa nie odbiera wolnosci Parysa) ORAZ poprawne uzasadnienie odwolujace sie do tekstu Kotarbinskiego (opis wolnego wyboru jako rozwazenie opcji, porownanie, postanowienie)\n> - **0 pkt** - bledne rozstrzygniecie lub brak uzasadnienia z tekstu\n\n**Co zapamietac?** Wedlug Kotarbinskiego wolny wybor nie wymaga nieprzewidywalnosci - wymaga tylko, by dzialanie wyplynelow z wlasnego namyslu i rozumowania podmiotu. Wszechwiedza Zeusa nie wkraczala w rozumowanie Parysa - Parys sam wazyl oferty i sam decydowal.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy - w świetle rozważań Tadeusza Kotarbińskiego - to, że Zeus już
wcześniej przewidział wybór Parysa, sprawia, że jego wybór nie był wolny. Uzasadnij
swoją odpowiedź, przywołując odpowiedni fragment Medytacji o życiu godziwym.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Znajomość poglądów filozofów
reprezentatywnych dla poszczególnych
epok kultury europejskiej.
IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,
zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin
filozoficznych.
II. Elementy historii filozofii.

\n
  1. Filozofia analityczna. Zdający:
  2. analizuje fragment jednego
\n

z następujących tekstów: […] Medytacje
o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego
[…].
III. Wybrane problemy filozofii.

\n
  1. Wybrane spory metafizyczne
\n

(ontologiczne). Zdający, definiując
odpowiednie terminy i analizując argumenty,
rekonstruuje następujące spory:

\n
  1. o przyczynowość (determinizm -
\n

indeterminizm).

\n
  1. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,
\n

definiując odpowiednie terminy i analizując
argumenty, rekonstruuje następujące spory:

\n
  1. o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -
\n

kompatybilizm).
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Według Tadeusza Kotarbińskiego to, że Zeus wcześniej przewidział wybór
Parysa, nie odbiera wolności woli Parysa.
Przykładowe uzasadnienie: Jak pisze Tadeusz Kotarbiński: „Bo cóż to znaczy, że ktoś
dokonał wyboru? Czyż to nie znaczy, że pomyślał, iż albo jedno trzeba zrobić, albo drugie,
porównał obie perspektywy, uznał jedną z nich za lepszą i postanowił postarać się o nią
właśnie”. Wszechwiedza (przed-wiedza) boska nie uniemożliwia tak rozumianego wyboru.
Nawet jeśli Zeus z góry wie, co zrobi Parys, to Parys wciąż może przedstawić sobie różne
opcje działania, porównać je, wybrać najlepszą z nich i ją zrealizować.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Wedlug Tadeusza Kotarbinskiego to, ze Zeus wczesniej przewidzial wybor Parysa, NIE sprawia, ze wybor Parysa nie byl wolny.

\n

Uzasadnienie: Kotarbinski definiuje wolny wybor jako mozliwosc rozwazenia roznych opcji, porownania ich i postanowienia o jednej z nich. Wszechwiedza Zeusa nie niszczy tego procesu u Parysa.

\n

Sposob 1 - analiza tekstu

\n

Kotarbinski wyjasnia, jak rozumiec wolny wybor:

\n
"Bo coz to znaczy, ze ktos dokonal wyboru? Czyz to nie znaczy, ze pomyslal, iz albo jedno trzeba zrobic, albo drugie, porownl obie perspektywy, uznal jedna z nich za lepsza i postanowil postarac sie o nia wlasnie"
\n

Przykladajac to do mitu: Parys mial przed soba trzy boginie - Here, Atene i Afrodyte. Kazdej z nich rozne dobra oferowaly (wladza, madrosc, milosc najpiekniejszej kobiety). Parys rozwazyl oferty, porownl je i wybral Afrodyte. Ten proces - namysl, porownanie, wybor - jest wedlug Kotarbinskiego tym, czym jest wolny wybor.

\n

Nastepnie Kotarbinski mowi wprost o wszechwiedzy:

\n
"Sluszne przewidujemy z gory, ze dobrze przygotowany uczen dobrze zda egzamin, choc potrzebne jest jego dzialanie, jego odpowiadanie na pytania egzaminowe, aby egzamin udany doszedl do skutku."
\n

Nawet jesli Zeus wiedzial z gory, ze Parys wybierze Afrodyte, to wybor Parysa byl nadal koniecznym ogniwem - Parys musial przejsc caly proces rozumowania i decyzji.

\n

Sposob 2 - kontekst filozoficzny (kompatybilizm)

\n

Kotarbinski reprezentuje stanowisko kompatybilizmu: determinizm (w tym boza wszechwiedza, ktora jest forma determinizmu epistemicznego) nie wyklucza wolnej woli. Wolnosc nie polega na tym, ze nasze dzialania SA nieprzewidywalne - lecz na tym, ze wynikaja z NASZEGO wlasnego namyslu, naszych preferencji, naszych rozumowan. Nawet jesli bogowie wiedzieli, co zrobi Parys, to on sam dokonal wyboru przez namysl - i to wystarczy, by byl to wolny wybor.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 6.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (wszechwiedza Zeusa nie odbiera wolnosci Parysa) ORAZ poprawne uzasadnienie odwolujace sie do tekstu Kotarbinskiego (opis wolnego wyboru jako rozwazenie opcji, porownanie, postanowienie)
- 0 pkt - bledne rozstrzygniecie lub brak uzasadnienia z tekstu
\n

Co zapamietac? Wedlug Kotarbinskiego wolny wybor nie wymaga nieprzewidywalnosci - wymaga tylko, by dzialanie wyplynelow z wlasnego namyslu i rozumowania podmiotu. Wszechwiedza Zeusa nie wkraczala w rozumowanie Parysa - Parys sam wazyl oferty i sam decydowal.

"}]}