{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nNa podstawie wiedzy własnej podaj nazwę jednego wybranego stanowiska w sprawie\nrelacji między wolną wolą a determinizmem oraz je wyjaśnij.\nNazwa stanowiska:\nWyjaśnienie:\n6.1.\n0-1\n6.2.\n0-1-2\n7.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska wraz z wyjaśnieniem.\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nStanowisko: Inkompatybilizm.\nWyjaśnienie: Inkompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest niezgodny\nz istnieniem wolnej woli.\nALBO\nStanowisko: Kompatybilizm.\nWyjaśnienie: Kompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest zgodny\nz istnieniem wolnej woli.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nMozna podac JEDNO z nastepujacych stanowisk (oba sa akceptowane przez CKE):\n\n**Opcja A:**\n**Nazwa stanowiska: Kompatybilizm**\n**Wyjasnienie:** Kompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Mozna byc deterministą i rownoczesnie uznawac, ze ludzie podejmuja wolne wybory - o ile przez \"wolnosc\" rozumie sie mozliwosc dzialania zgodnie z wlasnym namyslem i preferencjami, niezaleznie od tego, czy dzialanie ma przyczyny.\n\n**Opcja B:**\n**Nazwa stanowiska: Inkompatybilizm**\n**Wyjasnienie:** Inkompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm NIE jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Jesli kazde zdarzenie jest koniecznym skutkiem wczesniejszych przyczyn, to ludzkie decyzje rowniez sa koniecznymi skutkami - czlowiek nie mogl zdecydowac inaczej, niz zdecydowal. W konsekwencji prawdziwa wolna wola (w sensie mozliwosci alternatywnego wyboru) nie istnieje.\n\n## Sposob 1 - kontekst historyczno-filozoficzny\n\n**Kompatybilizm** reprezentuja m.in.:\n- David Hume - wolna wola to dzialanie zgodne z wlasnymi pragnieniami i motywacjami, nie \"dzialanie bez przyczyn\"\n- John Stuart Mill - analogicznie, wolnosc to brak zewnetrznego przymusu, nie brak przyczynowosci\n- Tadeusz Kotarbinski (z tekstu w zadaniu 1) - \"mozna wyznawac determinizm, nie bedac bynajmniej fatalistą\"\n\n**Inkompatybilizm** reprezentuja m.in.:\n- **Twardy determinizm** (np. Baruch Spinoza, Paul-Henri Thiry d'Holbach): wolna wola to iluzja, bo wszystko jest zdeterminowane\n- **Libertarianizm metafizyczny** (np. Immanuel Kant w pewnym sensie, Rene Descartes): czlowiek MA wolna wole, ale to oznacza, ze determinizm jest falszywy lub niepelny - istnieja \"wyspy indeterminizmu\" w psychice lub duszy\n\n## Sposob 2 - kluczowe rozroznienie\n\nCalose sporu sprowadza sie do pytania: co rozumiemy przez \"wolna wole\"?\n- **Kompatybilistyczna wolna wola** = dzialanie zgodnie z wlasnymi pragnieniami, bez zewnetrznego przymusu\n- **Inkompatybilistyczna wolna wola** = mozliwosc alternatywnego dzialania (\"moglbym zdecydowac inaczej\")\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna nazwa stanowiska (kompatybilizm LUB inkompatybilizm) + poprawne wyjasnienie\n> - **1 pkt** - sama poprawna nazwa bez wyjasnienia\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** rowniez inne poprawne stanowiska (np. libertarianizm metafizyczny, twardy determinizm) z odpowiednim wyjasnieniem\n\n**Co zapamietac?** W sporze o wolna wole i determinizm wyrozniamy dwa glowne obozy: kompatybilisci twierdza, ze wolna wola i determinizm sa zgodne; inkompatybilisci twierdza, ze sa sprzeczne. Wewnatrz inkompatybilizmu: \"twardy determinizm\" odrzuca wolna wole, a \"libertarianizm metafizyczny\" odrzuca determinizm.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-2)<br>Na podstawie wiedzy własnej podaj nazwę jednego wybranego stanowiska w sprawie<br>relacji między wolną wolą a determinizmem oraz je wyjaśnij.<br>Nazwa stanowiska:<br>Wyjaśnienie:<br>6.1.<br>0-1<br>6.2.<br>0-1-2<br>7.<br>0-1-2<br>MFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia analityczna. Zdający:</li><li>analizuje fragment jednego</li></ol>\n<p>z następujących tekstów: […] Medytacje<br>o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego<br>[…].<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując argumenty,<br>rekonstruuje następujące spory:</p>\n<ol><li>o przyczynowość (determinizm -</li></ol>\n<p>indeterminizm).</p>\n<ol><li>Wybrane spory antropologiczne. Zdający,</li></ol>\n<p>definiując odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory:</p>\n<ol><li>o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -</li></ol>\n<p>kompatybilizm).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska wraz z wyjaśnieniem.<br>1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Stanowisko: Inkompatybilizm.<br>Wyjaśnienie: Inkompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest niezgodny<br>z istnieniem wolnej woli.<br>ALBO<br>Stanowisko: Kompatybilizm.<br>Wyjaśnienie: Kompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest zgodny<br>z istnieniem wolnej woli.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Mozna podac JEDNO z nastepujacych stanowisk (oba sa akceptowane przez CKE):</p>\n<p><strong>Opcja A:</strong><br><strong>Nazwa stanowiska: Kompatybilizm</strong><br><strong>Wyjasnienie:</strong> Kompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Mozna byc deterministą i rownoczesnie uznawac, ze ludzie podejmuja wolne wybory - o ile przez &quot;wolnosc&quot; rozumie sie mozliwosc dzialania zgodnie z wlasnym namyslem i preferencjami, niezaleznie od tego, czy dzialanie ma przyczyny.</p>\n<p><strong>Opcja B:</strong><br><strong>Nazwa stanowiska: Inkompatybilizm</strong><br><strong>Wyjasnienie:</strong> Inkompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm NIE jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Jesli kazde zdarzenie jest koniecznym skutkiem wczesniejszych przyczyn, to ludzkie decyzje rowniez sa koniecznymi skutkami - czlowiek nie mogl zdecydowac inaczej, niz zdecydowal. W konsekwencji prawdziwa wolna wola (w sensie mozliwosci alternatywnego wyboru) nie istnieje.</p>\n<h4>Sposob 1 - kontekst historyczno-filozoficzny</h4>\n<p><strong>Kompatybilizm</strong> reprezentuja m.in.:</p>\n<ul><li>David Hume - wolna wola to dzialanie zgodne z wlasnymi pragnieniami i motywacjami, nie &quot;dzialanie bez przyczyn&quot;</li><li>John Stuart Mill - analogicznie, wolnosc to brak zewnetrznego przymusu, nie brak przyczynowosci</li><li>Tadeusz Kotarbinski (z tekstu w zadaniu 1) - &quot;mozna wyznawac determinizm, nie bedac bynajmniej fatalistą&quot;</li></ul>\n<p><strong>Inkompatybilizm</strong> reprezentuja m.in.:</p>\n<ul><li><strong>Twardy determinizm</strong> (np. Baruch Spinoza, Paul-Henri Thiry d&#x27;Holbach): wolna wola to iluzja, bo wszystko jest zdeterminowane</li><li><strong>Libertarianizm metafizyczny</strong> (np. Immanuel Kant w pewnym sensie, Rene Descartes): czlowiek MA wolna wole, ale to oznacza, ze determinizm jest falszywy lub niepelny - istnieja &quot;wyspy indeterminizmu&quot; w psychice lub duszy</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - kluczowe rozroznienie</h4>\n<p>Calose sporu sprowadza sie do pytania: co rozumiemy przez &quot;wolna wole&quot;?</p>\n<ul><li><strong>Kompatybilistyczna wolna wola</strong> = dzialanie zgodnie z wlasnymi pragnieniami, bez zewnetrznego przymusu</li><li><strong>Inkompatybilistyczna wolna wola</strong> = mozliwosc alternatywnego dzialania (&quot;moglbym zdecydowac inaczej&quot;)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 7, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawna nazwa stanowiska (kompatybilizm LUB inkompatybilizm) + poprawne wyjasnienie<br>- <strong>1 pkt</strong> - sama poprawna nazwa bez wyjasnienia<br>- <strong>0 pkt</strong> - bledna odpowiedz lub brak<br>- <strong>Akceptowane:</strong> rowniez inne poprawne stanowiska (np. libertarianizm metafizyczny, twardy determinizm) z odpowiednim wyjasnieniem</blockquote>\n<p><strong>Co zapamietac?</strong> W sporze o wolna wole i determinizm wyrozniamy dwa glowne obozy: kompatybilisci twierdza, ze wolna wola i determinizm sa zgodne; inkompatybilisci twierdza, ze sa sprzeczne. Wewnatrz inkompatybilizmu: &quot;twardy determinizm&quot; odrzuca wolna wole, a &quot;libertarianizm metafizyczny&quot; odrzuca determinizm.</p>"}]}