{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nZapoznaj się z poniższym rozumowaniem.\nRozumowanie:\nPrzesłanka 1.: Atos był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 2.: Portos był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 3.: Aramis był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 4.: Atos, Portos i Aramis byli jedynymi muszkieterami.\nWniosek: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.\nRozstrzygnij, czy powyższe rozumowanie ma charakter dedukcyjny (niezawodny).\nNastępnie wyjaśnij, kiedy rozumowanie jest dedukcyjne.\nRozstrzygnięcie:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym lub definicyjnym)\ni zawodne, wybrane schematy (reguły)\nwnioskowań. Zdający:\n2) rozstrzyga, czy dane zdanie wynika\nlogicznie lub definicyjnie z innego zdania lub\nzbioru zdań;\n5) z podanej listy wnioskowań wyodrębnia\nwnioskowania zawodne (niededukcyjne)\ni niezawodne (dedukcyjne) i wskazuje\npowody przypisania im odpowiednio\nzawodności lub niezawodności.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym wyjaśnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Tak\nPrzykładowe wyjaśnienia:\n- Rozumowanie jest dedukcyjne, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek.\n- Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy zachodzi związek formalny między\nprzesłankami a wnioskiem: taki, że prawdziwość przesłanek pociąga za sobą\nprawdziwość wniosku (nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe,\na wniosek fałszywy).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: TAK - rozumowanie ma charakter dedukcyjny (jest niezawodne).**\n\n**Wyjaśnienie:** Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek - tzn. jeśli wszystkie przesłanki są prawdziwe, to wniosek musi byc prawdziwy (nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy).\n\n## Sposób 1 - analiza struktury rozumowania\n\nRozumowanie z zadania:\n- P1: Atos był dzielnym muszkieterem.\n- P2: Portos był dzielnym muszkieterem.\n- P3: Aramis był dzielnym muszkieterem.\n- P4: Atos, Portos i Aramis byli JEDYNYMI muszkieterami.\n- **W: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.**\n\nKluczowa jest **przesłanka 4** - enumeracja wyczerpująca (\"jedynymi\"). Dzięki niej rozumowanie zamienia się z indukcyjnego na **dedukcyjne (pełna enumeracja)**:\n\nJeśli:\n- Atos = dzielny muszkieter\n- Portos = dzielny muszkieter\n- Aramis = dzielny muszkieter\n- Atos, Portos, Aramis = WSZYSCY muszkieterowie\n\nTo logicznie wynika: **wszyscy muszkieterowie są dzielni**. Nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy.\n\n## Sposób 2 - czym jest rozumowanie dedukcyjne?\n\n**Rozumowanie dedukcyjne (niezawodne)** - to rozumowanie, w którym:\n1. Prawdziwość wszystkich przesłanek **gwarantuje** prawdziwość wniosku\n2. Zachodzi **formalny związek** logiczny między przesłankami a wnioskiem\n3. Nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy\n\n**Rozumowanie indukcyjne (zawodne)** - to rozumowanie, w którym:\n- Na podstawie przypadków szczegółowych wyciąga się wniosek ogólny\n- Ale liczba przypadków jest **niekompletna** - możliwe jest, że trafi się kontrprzykład\n\nBez przesłanki 4 rozumowanie o muszkieterach byłoby indukcyjne (\"Atos, Portos i Aramis są dzielni, więc może wszyscy muszkieterowie sa dzielni\"). Z przesłanką 4 staje się **dedukcją przez pełną enumerację**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 11, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie TAK ORAZ poprawne wyjaśnienie czym jest dedukcja\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie, brak uzasadnienia lub niepełna odpowiedź\n\n**Co zapamiętać?** Rozumowanie z przesłanką wyczerpującej enumeracji (\"jedynymi\", \"wszystkimi\") jest dedukcyjne - wniosek ogólny wynika z pełnego wyliczenia. Gdyby P4 brzmiała \"Atos, Portos i Aramis byli muszkieterami\" (bez \"jedynymi\"), rozumowanie byłoby indukcyjne i nie-niezawodne.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Zapoznaj się z poniższym rozumowaniem.<br>Rozumowanie:<br>Przesłanka 1.: Atos był dzielnym muszkieterem.<br>Przesłanka 2.: Portos był dzielnym muszkieterem.<br>Przesłanka 3.: Aramis był dzielnym muszkieterem.<br>Przesłanka 4.: Atos, Portos i Aramis byli jedynymi muszkieterami.<br>Wniosek: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.<br>Rozstrzygnij, czy powyższe rozumowanie ma charakter dedukcyjny (niezawodny).<br>Następnie wyjaśnij, kiedy rozumowanie jest dedukcyjne.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Wyjaśnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>VII. Posługiwanie się podstawowymi<br>kategoriami logiki i dbanie o kulturę<br>logiczną wypowiedzi.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie</li></ol>\n<p>(rozumowanie) niezawodne (oparte na<br>wynikaniu logicznym lub definicyjnym)<br>i zawodne, wybrane schematy (reguły)<br>wnioskowań. Zdający:</p>\n<ol><li>rozstrzyga, czy dane zdanie wynika</li></ol>\n<p>logicznie lub definicyjnie z innego zdania lub<br>zbioru zdań;</p>\n<ol><li>z podanej listy wnioskowań wyodrębnia</li></ol>\n<p>wnioskowania zawodne (niededukcyjne)<br>i niezawodne (dedukcyjne) i wskazuje<br>powody przypisania im odpowiednio<br>zawodności lub niezawodności.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym wyjaśnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: Tak<br>Przykładowe wyjaśnienia:</p>\n<ul><li>Rozumowanie jest dedukcyjne, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek.</li><li>Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy zachodzi związek formalny między</li></ul>\n<p>przesłankami a wnioskiem: taki, że prawdziwość przesłanek pociąga za sobą<br>prawdziwość wniosku (nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe,<br>a wniosek fałszywy).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie: TAK - rozumowanie ma charakter dedukcyjny (jest niezawodne).</strong></p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek - tzn. jeśli wszystkie przesłanki są prawdziwe, to wniosek musi byc prawdziwy (nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza struktury rozumowania</h4>\n<p>Rozumowanie z zadania:</p>\n<ul><li>P1: Atos był dzielnym muszkieterem.</li><li>P2: Portos był dzielnym muszkieterem.</li><li>P3: Aramis był dzielnym muszkieterem.</li><li>P4: Atos, Portos i Aramis byli JEDYNYMI muszkieterami.</li><li><strong>W: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.</strong></li></ul>\n<p>Kluczowa jest <strong>przesłanka 4</strong> - enumeracja wyczerpująca (&quot;jedynymi&quot;). Dzięki niej rozumowanie zamienia się z indukcyjnego na <strong>dedukcyjne (pełna enumeracja)</strong>:</p>\n<p>Jeśli:</p>\n<ul><li>Atos = dzielny muszkieter</li><li>Portos = dzielny muszkieter</li><li>Aramis = dzielny muszkieter</li><li>Atos, Portos, Aramis = WSZYSCY muszkieterowie</li></ul>\n<p>To logicznie wynika: <strong>wszyscy muszkieterowie są dzielni</strong>. Nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy.</p>\n<h4>Sposób 2 - czym jest rozumowanie dedukcyjne?</h4>\n<p><strong>Rozumowanie dedukcyjne (niezawodne)</strong> - to rozumowanie, w którym:</p>\n<ol><li>Prawdziwość wszystkich przesłanek <strong>gwarantuje</strong> prawdziwość wniosku</li><li>Zachodzi <strong>formalny związek</strong> logiczny między przesłankami a wnioskiem</li><li>Nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy</li></ol>\n<p><strong>Rozumowanie indukcyjne (zawodne)</strong> - to rozumowanie, w którym:</p>\n<ul><li>Na podstawie przypadków szczegółowych wyciąga się wniosek ogólny</li><li>Ale liczba przypadków jest <strong>niekompletna</strong> - możliwe jest, że trafi się kontrprzykład</li></ul>\n<p>Bez przesłanki 4 rozumowanie o muszkieterach byłoby indukcyjne (&quot;Atos, Portos i Aramis są dzielni, więc może wszyscy muszkieterowie sa dzielni&quot;). Z przesłanką 4 staje się <strong>dedukcją przez pełną enumerację</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 11, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - rozstrzygnięcie TAK ORAZ poprawne wyjaśnienie czym jest dedukcja<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne rozstrzygnięcie, brak uzasadnienia lub niepełna odpowiedź</blockquote>\n<p><strong>Co zapamiętać?</strong> Rozumowanie z przesłanką wyczerpującej enumeracji (&quot;jedynymi&quot;, &quot;wszystkimi&quot;) jest dedukcyjne - wniosek ogólny wynika z pełnego wyliczenia. Gdyby P4 brzmiała &quot;Atos, Portos i Aramis byli muszkieterami&quot; (bez &quot;jedynymi&quot;), rozumowanie byłoby indukcyjne i nie-niezawodne.</p>"}]}