{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nPodaj autora poniższego fragmentu tekstu oraz nazwę kierunku filozoficznego,\nktórego ten autor jest przedstawicielem.\nBadając rozwój inteligencji od jak najskromniejszych początków aż do czasów obecnych,\ndoszedłem, jak mniemam, do wykrycia doniosłego prawa, któremu rozwój ten jest\npodporządkowany. Przypuszczam, iż prawo takie może być uzasadnione w oparciu\no dowody, których dostarcza znajomość naszej organizacji albo o sprawdziany historyczne,\nktóre uzyskamy w badaniu przeszłości. Polega ono na tym, że każda dziedzina naszej\nwiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne albo\nfikcyjne, [b] stadium metafizyczne albo abstrakcyjne, [c] stadium naukowe […]. […]\nFilozofia [naukowa, której bronię] uważa wszystkie zjawiska za podporządkowane\nniezmiennym prawom. Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych,\nczy celowych. W wyjaśnieniach […] nie wskazuje się na przyczyny tworzące zjawiska,\nanalizuje się okoliczności, w jakich się wytwarzają, i łączy się je, jedne z drugimi, stosunkiem\nnastępstwa i podobieństwa.\nAutor:\nNazwa kierunku:\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nAlbert Moukheiber\nTwój mózg płata ci figle\nHeurystyki pozwalają nam wykonywać wszelkie drobne, niezbędne w codziennym życiu\nczynności, bez zwracania na nie uwagi. Zdarza się jednak, że odruchowa myśl zbyt szybka\ni uproszczona może prowadzić do błędów. Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky\nnazwali błędami poznawczymi takie błędy w myśleniu, które prowadzą do mylnych ocen,\na także nielogicznych lub irracjonalnych interpretacji danej sytuacji. Na przykład zdarza się\nczasem, że podejmujemy decyzje zbyt szybko i na podstawie zbyt ograniczonej liczby\nelementów, które uznajemy za reprezentatywne. Taki błąd nazwali oni heurystyką\nreprezentatywności.\nW ramach eksperymentu Kahneman i Tversky chcieli pokazać, że czasem\nprzedkładamy informacje spersonalizowane nad statystyczne. Przedstawili oni studentom\nkilka typowych profili osobowościowych, opisując tylko pewne specyficzne ich cechy. Na\nprzykład Steve’a scharakteryzowano następująco: „Bardzo nieśmiały i powściągliwy, zawsze\npomocny, ale niezbyt zainteresowany otoczeniem. Łagodny, metodyczny, ceni ład\ni porządek”. Następnie badacze poprosili studentów, by odgadli, jaki jest zawód Steve’a:\nrolnik czy księgarz?\nZe względu na stereotypy osobowościowe związane z tymi dwoma zawodami większość\nstudentów odpowiedziała, że Steve zapewne jest księgarzem. Nie pomyśleli, że na świecie\njest o wiele więcej rolników niż księgarzy, co było kluczowym elementem, który należało\nwziąć pod uwagę, dokonując wyboru. Uczestnicy, niewiele myśląc, zastosowali metodę\nheurystyczną opartą na częściowej informacji (cecha osobowościowa) i uzyskali szybką, ale\nnieprecyzyjną i potencjalnie fałszywą odpowiedź.\n13.\n0-1-2\nMFIP-R0_100\nInnym częstym błędem, który też może nas zmylić, jest efekt zakotwiczenia. Słuchając\nczyjejś wypowiedzi, mamy skłonność do zapamiętania pierwszej z usłyszanych informacji.\nJeśli na przykład podczas rekrutacji przedstawiono nam dwóch kandydatów, z których\npierwszy jest „sympatyczny i odpowiedzialny, ale nieco wybuchowy”, a drugi „nieco\nwybuchowy, ale sympatyczny i odpowiedzialny”, to raczej pozytywnie nastawimy się do\npierwszego, chociaż obaj mają takie same cechy charakteru.\nAlbert Moukheiber, Twój mózg płata ci figle, przeł. J. Landorf, J. Lembas, Kraków 2022.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\n10. Pozytywizm. Zdający:\n2) przedstawia główne idee filozofii\npozytywnej Augusta Comte’a;\n3) analizuje fragment Metody pozytywnej\nw szesnastu wykładach Augusta Comte’a\n(wykład pierwszy).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie autora tekstu oraz nazwy kierunku filozoficznego.\n1 pkt - poprawne podanie autora tekstu ALBO nazwy kierunku filozoficznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAutor: August Comte\nNazwa kierunku filozoficznego: pozytywizm\nUwaga: Wystarczy podać nazwisko filozofa.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Autor: August Comte** (wystarczy samo nazwisko: Comte)\n**Kierunek filozoficzny: pozytywizm**\n\n## Sposób 1 - identyfikacja autora po charakterystycznych koncepcjach\n\nFragment tekstu zawiera dwa kluczowe elementy identyfikujące autora:\n\n**1. Prawo trzech stadiów:**\n> \"każda dziedzina naszej wiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne [ ], [b] stadium metafizyczne [ ], [c] stadium naukowe\"\n\nTo charakterystyczne **prawo trzech stadiow** (*loi des trois etats*) **Augusta Comte'a** (1798-1857) - jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów jego filozofii. Comte twierdził, że ludzki umysł (i każda nauka) przechodzi od wyjasnień teologicznych (bóstwa), przez metafizyczne (abstrakcyjne siły), po naukowe (prawa empiryczne).\n\n**2. Odrzucenie przyczyn ostatecznych:**\n> \"Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych, czy celowych.\"\n\nTo typowe dla pozytywizmu odrzucenie tradycyjnej metafizyki - nauka nie pyta \"dlaczego\", lecz \"jak\": opisuje zjawiska i relacje między nimi, ale nie szuka przyczyn finalnych ani twórczych.\n\n## Sposób 2 - charakterystyka pozytywizmu jako kierunku\n\n**Pozytywizm** (XIX wiek, Francja i Anglia) - kierunek filozoficzny i naukowy głoszący:\n1. Jedynym celem nauki jest opis zjawisk i formułowanie praw opartych na doswiadczeniu\n2. Metafizyka (pytania o Boga, duszę, substancję, przyczyny pierwsze) nie jest nauką - jest bezużyteczna lub bezsensowna\n3. Nauki przyrodnicze są wzorem wszelkiego poznania\n4. Filosofia pozytywna = encyklopedia nauk\n\nGłówni przedstawiciele: **Auguste Comte** (twórca), John Stuart Mill, Herbert Spencer.\n\n**Comte** sformułował również **klasyfikację nauk** (od matematyki przez astronomię, fizykę, chemię, biologię po socjologię - nauce o społeczeństwie, której sam był twórcą).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 13, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawny autor (Comte/Auguste Comte) ORAZ poprawna nazwa kierunku (pozytywizm)\n> - **1 pkt** - poprawny autor ALBO poprawna nazwa kierunku\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n\n**Co zapamiętać?** August Comte = prawo trzech stadiów + pozytywizm + socjologia. Trzy stadia: teologiczne (bóstwa), metafizyczne (abstrakcyjne siły), pozytywne/naukowe (prawa empiryczne). Każda dziedzina wiedzy przechodzi przez wszystkie trzy kolejno.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (0-2)
Podaj autora poniższego fragmentu tekstu oraz nazwę kierunku filozoficznego,
którego ten autor jest przedstawicielem.
Badając rozwój inteligencji od jak najskromniejszych początków aż do czasów obecnych,
doszedłem, jak mniemam, do wykrycia doniosłego prawa, któremu rozwój ten jest
podporządkowany. Przypuszczam, iż prawo takie może być uzasadnione w oparciu
o dowody, których dostarcza znajomość naszej organizacji albo o sprawdziany historyczne,
które uzyskamy w badaniu przeszłości. Polega ono na tym, że każda dziedzina naszej
wiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne albo
fikcyjne, [b] stadium metafizyczne albo abstrakcyjne, [c] stadium naukowe […]. […]
Filozofia [naukowa, której bronię] uważa wszystkie zjawiska za podporządkowane
niezmiennym prawom. Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych,
czy celowych. W wyjaśnieniach […] nie wskazuje się na przyczyny tworzące zjawiska,
analizuje się okoliczności, w jakich się wytwarzają, i łączy się je, jedne z drugimi, stosunkiem
następstwa i podobieństwa.
Autor:
Nazwa kierunku:
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.
Albert Moukheiber
Twój mózg płata ci figle
Heurystyki pozwalają nam wykonywać wszelkie drobne, niezbędne w codziennym życiu
czynności, bez zwracania na nie uwagi. Zdarza się jednak, że odruchowa myśl zbyt szybka
i uproszczona może prowadzić do błędów. Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky
nazwali błędami poznawczymi takie błędy w myśleniu, które prowadzą do mylnych ocen,
a także nielogicznych lub irracjonalnych interpretacji danej sytuacji. Na przykład zdarza się
czasem, że podejmujemy decyzje zbyt szybko i na podstawie zbyt ograniczonej liczby
elementów, które uznajemy za reprezentatywne. Taki błąd nazwali oni heurystyką
reprezentatywności.
W ramach eksperymentu Kahneman i Tversky chcieli pokazać, że czasem
przedkładamy informacje spersonalizowane nad statystyczne. Przedstawili oni studentom
kilka typowych profili osobowościowych, opisując tylko pewne specyficzne ich cechy. Na
przykład Steve’a scharakteryzowano następująco: „Bardzo nieśmiały i powściągliwy, zawsze
pomocny, ale niezbyt zainteresowany otoczeniem. Łagodny, metodyczny, ceni ład
i porządek”. Następnie badacze poprosili studentów, by odgadli, jaki jest zawód Steve’a:
rolnik czy księgarz?
Ze względu na stereotypy osobowościowe związane z tymi dwoma zawodami większość
studentów odpowiedziała, że Steve zapewne jest księgarzem. Nie pomyśleli, że na świecie
jest o wiele więcej rolników niż księgarzy, co było kluczowym elementem, który należało
wziąć pod uwagę, dokonując wyboru. Uczestnicy, niewiele myśląc, zastosowali metodę
heurystyczną opartą na częściowej informacji (cecha osobowościowa) i uzyskali szybką, ale
nieprecyzyjną i potencjalnie fałszywą odpowiedź.
13.
0-1-2
MFIP-R0_100
Innym częstym błędem, który też może nas zmylić, jest efekt zakotwiczenia. Słuchając
czyjejś wypowiedzi, mamy skłonność do zapamiętania pierwszej z usłyszanych informacji.
Jeśli na przykład podczas rekrutacji przedstawiono nam dwóch kandydatów, z których
pierwszy jest „sympatyczny i odpowiedzialny, ale nieco wybuchowy”, a drugi „nieco
wybuchowy, ale sympatyczny i odpowiedzialny”, to raczej pozytywnie nastawimy się do
pierwszego, chociaż obaj mają takie same cechy charakteru.
Albert Moukheiber, Twój mózg płata ci figle, przeł. J. Landorf, J. Lembas, Kraków 2022.

","answer_text_html":"

Zadanie 13. (0-2)
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Znajomość poglądów filozofów
reprezentatywnych dla poszczególnych
epok kultury europejskiej.

\n
  1. Pozytywizm. Zdający:
  2. przedstawia główne idee filozofii
\n

pozytywnej Augusta Comte’a;

\n
  1. analizuje fragment Metody pozytywnej
\n

w szesnastu wykładach Augusta Comte’a
(wykład pierwszy).
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne podanie autora tekstu oraz nazwy kierunku filozoficznego.
1 pkt - poprawne podanie autora tekstu ALBO nazwy kierunku filozoficznego.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Autor: August Comte
Nazwa kierunku filozoficznego: pozytywizm
Uwaga: Wystarczy podać nazwisko filozofa.
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Autor: August Comte (wystarczy samo nazwisko: Comte)
Kierunek filozoficzny: pozytywizm

\n

Sposób 1 - identyfikacja autora po charakterystycznych koncepcjach

\n

Fragment tekstu zawiera dwa kluczowe elementy identyfikujące autora:

\n

1. Prawo trzech stadiów:

\n
"każda dziedzina naszej wiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne [ ], [b] stadium metafizyczne [ ], [c] stadium naukowe"
\n

To charakterystyczne prawo trzech stadiow (loi des trois etats) Augusta Comte'a (1798-1857) - jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów jego filozofii. Comte twierdził, że ludzki umysł (i każda nauka) przechodzi od wyjasnień teologicznych (bóstwa), przez metafizyczne (abstrakcyjne siły), po naukowe (prawa empiryczne).

\n

2. Odrzucenie przyczyn ostatecznych:

\n
"Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych, czy celowych."
\n

To typowe dla pozytywizmu odrzucenie tradycyjnej metafizyki - nauka nie pyta "dlaczego", lecz "jak": opisuje zjawiska i relacje między nimi, ale nie szuka przyczyn finalnych ani twórczych.

\n

Sposób 2 - charakterystyka pozytywizmu jako kierunku

\n

Pozytywizm (XIX wiek, Francja i Anglia) - kierunek filozoficzny i naukowy głoszący:

\n
  1. Jedynym celem nauki jest opis zjawisk i formułowanie praw opartych na doswiadczeniu
  2. Metafizyka (pytania o Boga, duszę, substancję, przyczyny pierwsze) nie jest nauką - jest bezużyteczna lub bezsensowna
  3. Nauki przyrodnicze są wzorem wszelkiego poznania
  4. Filosofia pozytywna = encyklopedia nauk
\n

Główni przedstawiciele: Auguste Comte (twórca), John Stuart Mill, Herbert Spencer.

\n

Comte sformułował również klasyfikację nauk (od matematyki przez astronomię, fizykę, chemię, biologię po socjologię - nauce o społeczeństwie, której sam był twórcą).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 13, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawny autor (Comte/Auguste Comte) ORAZ poprawna nazwa kierunku (pozytywizm)
- 1 pkt - poprawny autor ALBO poprawna nazwa kierunku
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak
\n

Co zapamiętać? August Comte = prawo trzech stadiów + pozytywizm + socjologia. Trzy stadia: teologiczne (bóstwa), metafizyczne (abstrakcyjne siły), pozytywne/naukowe (prawa empiryczne). Każda dziedzina wiedzy przechodzi przez wszystkie trzy kolejno.

"}]}