{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-3)\nPodaj nazwy dwóch błędów poznawczych wymienionych w powyższym tekście i oceń,\nczy ich występowanie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu w epistemologii. Swoją\nodpowiedź uzasadnij.\nBłędy:\n1\n2\nOcena:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n4. Uzasadnianie bezpośrednie:\nspostrzeżenie, introspekcja, intuicja.\nZdający:\n1) odróżnia zdania, które można uzasadnić\nw odwołaniu do spostrzeżenia od zdań,\nktóre można uzasadnić w odwołaniu do\nintrospekcji;\n2) wyróżnia i objaśnia wybrane pojęcia\nintuicji (intuicja intelektualna, intuicja\naksjologiczna, intuicja w sensie potocznym).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n3. Wybrane spory epistemologiczne.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n3) o możliwość zdobycia wiedzy pewnej\n(sceptycyzm - hipotetyzm - dogmatyzm).\nZasady oceniania\n3 pkt - podanie dwóch trafnych nazw błędów oraz właściwa ocena wraz z poprawnym\nuzasadnieniem.\n2 pkt - podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena wraz z poprawnym\nuzasadnieniem\nALBO\npodanie dwóch poprawnych nazw błędów oraz właściwa ocena.\n1 pkt - podanie dwóch poprawnych nazw błędów\nALBO\npodanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBłędy:\n1. heurystyka reprezentatywności\n2. efekt zakotwiczenia\nOcena: Nie dowodzi.\nPrzykładowe uzasadnienie: Z faktu, że niekiedy popełniamy błędy poznawcze, nie wynika\nniezawodnie, że wiedza nie jest możliwa (że nie można poznać prawdy).\nUwaga: Zdający może uzyskać punkty za sformułowanie oceny, iż występowanie heurystyk\ndowodzi prawdziwości sceptycyzmu, o ile w swojej wypowiedzi zadowalająco uzasadni, że\nheurystyki mogą być dobrą racją na rzecz sceptycyzmu (przy potocznym rozumieniu terminu\n„dowód”/„dowodzić”).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Błąd 1: heurystyka reprezentatywności**\n**Błąd 2: efekt zakotwiczenia**\n\n**Ocena: NIE - występowanie tych błędów nie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu epistemologicznego.**\n\n## Sposób 1 - identyfikacja błędów z tekstu\n\n**Błąd 1: heurystyka reprezentatywności**\n\nW eksperymencie Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego studenci oceniali zawód Steve'a na podstawie opisu jego osobowości (\"nieśmiały, metodyczny, ceni lad\"), ignorując dane statystyczne (rolnicy są liczniejszą grupą). Zamiast oceny probabilistycznej - szybkie dopasowanie do stereotypu zawodu. To **heurystyka reprezentatywności**: oceniamy przynalezność do kategorii przez porównanie ze stereotypowym wzorcem, pomijając prawdopodobieństwo a priori.\n\n**Błąd 2: efekt zakotwiczenia**\n\nPrzy opisie kandydatów na rekrutację: pierwszy podany przymiotnik (\"sympatyczny i odpowiedzialny, ale wybuchowy\") dominuje nad późniejszymi informacjami. Pierwsza informacja działa jak **kotwica** - mamy skłonność do zapamiętania i faworyzowania informacji pojawiającej się jako pierwsza, nawet gdy obie wersje opisu niosą identyczne treści.\n\n## Sposób 2 - ocena i uzasadnienie filozoficzne\n\n**Sceptycyzm epistemologiczny** głosi, ze wiedza pewna i prawdziwa jest dla człowieka **niemożliwa do osiągnięcia** - nie mozemy poznać rzeczywistości taką, jaka jest.\n\n**Dlaczego błędy poznawcze NIE dowodzą sceptycyzmu?**\n\nZ faktu, że **niekiedy** popełniamy błędy w myśleniu (heurystyki, efekty poznawcze), **nie wynika**, ze:\n- wiedza w ogóle jest niemożliwa\n- nie mozemy poznać żadnej prawdy\n- nasze poznanie jest całkowicie zawodne\n\nNa to pytanie jest dobra odpowiedź: Kahneman i Tversky **sami trafnie poznali** te błędy - opisali je, sklasyfikowali, przeprowadzili eksperymenty weryfikujące. Gdyby wiedza była niemożliwa, ich badania nie miałyby żadnej wartości poznawczej. Fakt istnienia błędów poznawczych jest odkryty i opisany przez rzetelną naukę - co samo dowodzi, że wiedza jest MOZLIWA.\n\nPonadto, **sceptycyzm filozoficzny** jest mocną tezą: \"wiedza w ogóle jest niemożliwa\". Błędy poznawcze dowodzą jedynie, ze **niekiedy mylimy się** - a to jest stanowisko o wiele słabsze od sceptycyzmu.\n\n**Uwaga:** CKE dopuszcza odpowiedź, ze błędy DOWODZĄ sceptycyzmu - ale wymaga wtedy solidnego uzasadnienia, ze są \"dobrą racją\" (nie \"dowodem\" w sensie logicznym) dla sceptycyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 14, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - dwa poprawne błędy (heurystyka reprezentatywnosci + efekt zakotwiczenia) + ocena (Nie dowodzi) + uzasadnienie\n> - **2 pkt** - jeden błąd + ocena + uzasadnienie ALBO dwa błędy + tylko ocena\n> - **1 pkt** - dwa błędy bez oceny ALBO jeden błąd + ocena\n> - **0 pkt** - brak lub odpowiedź błędna\n> - **Akceptowane:** ocena \"Nie dowodzi\" (rekomendowana) lub \"Dowodzi\" (przy odpowiednim uzasadnieniu probabilistycznym)\n\n**Co zapamiętać?** Sceptycyzm mówi o niemożliwości wiedzy w ogóle - a to jest teza o wiele mocniejsza niż stwierdzenie, ze niekiedy popełniamy błędy. Nauka opisująca nasze błędy poznawcze SAMA jest przykładem skutecznego poznania, co obala sceptycyzm totalny.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-3)<br>Podaj nazwy dwóch błędów poznawczych wymienionych w powyższym tekście i oceń,<br>czy ich występowanie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu w epistemologii. Swoją<br>odpowiedź uzasadnij.<br>Błędy:<br>1<br>2<br>Ocena:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Uzasadnianie bezpośrednie:</li></ol>\n<p>spostrzeżenie, introspekcja, intuicja.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>odróżnia zdania, które można uzasadnić</li></ol>\n<p>w odwołaniu do spostrzeżenia od zdań,<br>które można uzasadnić w odwołaniu do<br>introspekcji;</p>\n<ol><li>wyróżnia i objaśnia wybrane pojęcia</li></ol>\n<p>intuicji (intuicja intelektualna, intuicja<br>aksjologiczna, intuicja w sensie potocznym).<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory epistemologiczne.</li></ol>\n<p>Zdający, definiując odpowiednie terminy<br>i analizując argumenty, rekonstruuje<br>następujące spory:</p>\n<ol><li>o możliwość zdobycia wiedzy pewnej</li></ol>\n<p>(sceptycyzm - hipotetyzm - dogmatyzm).<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - podanie dwóch trafnych nazw błędów oraz właściwa ocena wraz z poprawnym<br>uzasadnieniem.<br>2 pkt - podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena wraz z poprawnym<br>uzasadnieniem<br>ALBO<br>podanie dwóch poprawnych nazw błędów oraz właściwa ocena.<br>1 pkt - podanie dwóch poprawnych nazw błędów<br>ALBO<br>podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Błędy:</p>\n<ol><li>heurystyka reprezentatywności</li><li>efekt zakotwiczenia</li></ol>\n<p>Ocena: Nie dowodzi.<br>Przykładowe uzasadnienie: Z faktu, że niekiedy popełniamy błędy poznawcze, nie wynika<br>niezawodnie, że wiedza nie jest możliwa (że nie można poznać prawdy).<br>Uwaga: Zdający może uzyskać punkty za sformułowanie oceny, iż występowanie heurystyk<br>dowodzi prawdziwości sceptycyzmu, o ile w swojej wypowiedzi zadowalająco uzasadni, że<br>heurystyki mogą być dobrą racją na rzecz sceptycyzmu (przy potocznym rozumieniu terminu<br>„dowód”/„dowodzić”).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Błąd 1: heurystyka reprezentatywności</strong><br><strong>Błąd 2: efekt zakotwiczenia</strong></p>\n<p><strong>Ocena: NIE - występowanie tych błędów nie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu epistemologicznego.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja błędów z tekstu</h4>\n<p><strong>Błąd 1: heurystyka reprezentatywności</strong></p>\n<p>W eksperymencie Daniela Kahnemana i Amosa Tversky&#x27;ego studenci oceniali zawód Steve&#x27;a na podstawie opisu jego osobowości (&quot;nieśmiały, metodyczny, ceni lad&quot;), ignorując dane statystyczne (rolnicy są liczniejszą grupą). Zamiast oceny probabilistycznej - szybkie dopasowanie do stereotypu zawodu. To <strong>heurystyka reprezentatywności</strong>: oceniamy przynalezność do kategorii przez porównanie ze stereotypowym wzorcem, pomijając prawdopodobieństwo a priori.</p>\n<p><strong>Błąd 2: efekt zakotwiczenia</strong></p>\n<p>Przy opisie kandydatów na rekrutację: pierwszy podany przymiotnik (&quot;sympatyczny i odpowiedzialny, ale wybuchowy&quot;) dominuje nad późniejszymi informacjami. Pierwsza informacja działa jak <strong>kotwica</strong> - mamy skłonność do zapamiętania i faworyzowania informacji pojawiającej się jako pierwsza, nawet gdy obie wersje opisu niosą identyczne treści.</p>\n<h4>Sposób 2 - ocena i uzasadnienie filozoficzne</h4>\n<p><strong>Sceptycyzm epistemologiczny</strong> głosi, ze wiedza pewna i prawdziwa jest dla człowieka <strong>niemożliwa do osiągnięcia</strong> - nie mozemy poznać rzeczywistości taką, jaka jest.</p>\n<p><strong>Dlaczego błędy poznawcze NIE dowodzą sceptycyzmu?</strong></p>\n<p>Z faktu, że <strong>niekiedy</strong> popełniamy błędy w myśleniu (heurystyki, efekty poznawcze), <strong>nie wynika</strong>, ze:</p>\n<ul><li>wiedza w ogóle jest niemożliwa</li><li>nie mozemy poznać żadnej prawdy</li><li>nasze poznanie jest całkowicie zawodne</li></ul>\n<p>Na to pytanie jest dobra odpowiedź: Kahneman i Tversky <strong>sami trafnie poznali</strong> te błędy - opisali je, sklasyfikowali, przeprowadzili eksperymenty weryfikujące. Gdyby wiedza była niemożliwa, ich badania nie miałyby żadnej wartości poznawczej. Fakt istnienia błędów poznawczych jest odkryty i opisany przez rzetelną naukę - co samo dowodzi, że wiedza jest MOZLIWA.</p>\n<p>Ponadto, <strong>sceptycyzm filozoficzny</strong> jest mocną tezą: &quot;wiedza w ogóle jest niemożliwa&quot;. Błędy poznawcze dowodzą jedynie, ze <strong>niekiedy mylimy się</strong> - a to jest stanowisko o wiele słabsze od sceptycyzmu.</p>\n<p><strong>Uwaga:</strong> CKE dopuszcza odpowiedź, ze błędy DOWODZĄ sceptycyzmu - ale wymaga wtedy solidnego uzasadnienia, ze są &quot;dobrą racją&quot; (nie &quot;dowodem&quot; w sensie logicznym) dla sceptycyzmu.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 14, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - dwa poprawne błędy (heurystyka reprezentatywnosci + efekt zakotwiczenia) + ocena (Nie dowodzi) + uzasadnienie<br>- <strong>2 pkt</strong> - jeden błąd + ocena + uzasadnienie ALBO dwa błędy + tylko ocena<br>- <strong>1 pkt</strong> - dwa błędy bez oceny ALBO jeden błąd + ocena<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak lub odpowiedź błędna<br>- <strong>Akceptowane:</strong> ocena &quot;Nie dowodzi&quot; (rekomendowana) lub &quot;Dowodzi&quot; (przy odpowiednim uzasadnieniu probabilistycznym)</blockquote>\n<p><strong>Co zapamiętać?</strong> Sceptycyzm mówi o niemożliwości wiedzy w ogóle - a to jest teza o wiele mocniejsza niż stwierdzenie, ze niekiedy popełniamy błędy. Nauka opisująca nasze błędy poznawcze SAMA jest przykładem skutecznego poznania, co obala sceptycyzm totalny.</p>"}]}