{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nHeurystyki w rozumieniu przyjętym przez Alberta Moukheibera są nawykami.\nRozstrzygnij, czy ta ich charakterystyka wystarczy, by uznać je za cnoty w sensie\nArystotelesowskim. Uzasadnij swoją odpowiedź, przywołując Arystotelesowskie\nokreślenie cnoty.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną), religią\ni nauką.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nVIII. Filozofia Arystotelesa jako próba\npogodzenia dotychczasowych opozycji\nfilozoficznych. Zdający:\n4) ilustruje na wybranych przykładach\nkoncepcję cnoty jako trwałej dyspozycji do\nzachowania właściwej miary.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Samo bycie nawykiem nie jest wystarczającym warunkiem bycia cnotą\nw sensie Arystotelesowskim.\nPrzykładowe uzasadnienie: Bycie nawykiem jest koniecznym, ale niewystarczającym\nwarunkiem bycia cnotą. Wady w Arystotelesowskim rozumieniu również są nawykami -\nzatem: nie każdy nawyk jest cnotą.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE - samo bycie nawykiem nie wystarcza, by uznać heurystyki za cnoty w sensie Arystotelesowskim.**\n\n## Sposób 1 - Arystotelesowska definicja cnoty\n\n**Arystoteles** (384-322 p.n.e.) w *Etyce Nikomachejskiej* definiuje cnotę (*arete*) jako:\n\n> **Trwałą dyspozycję (nawyk) do dzialania w sposób najlepszy - czyli w sposób zgodny ze środkiem (mesotes) między dwiema wadami (nadmiarem a niedoborem), będący wynikiem rozumnego rozeznania (phronesis).**\n\nCnota jest więc NAWYKIEM, ale nawykiem bardzo specyficznym:\n1. Jest **trwałą dyspozycją** (hexis) - ukształtowaną przez powtarzane działania\n2. Jest nawykiem **do zachowania środka** - np. odwaga to środek między tchorostwem (brak) a brawurą (nadmiar)\n3. Wymaga **rozsądku praktycznego** (*phronesis*) - właściwego rozeznania, co jest środkiem w danej sytuacji\n4. Jest nawykiem **prowadzącym do rozkwitu** (*eudaimonia*) - dobrego, spełnionego życia\n\n## Sposób 2 - dlaczego heurystyki NIE są cnotami?\n\n**Heurystyki** (w rozumieniu Moukheibera) to nawyki myślowe - automatyczne, uproszczone schematy poznawcze, które pomagają działać szybko w codziennym zyciu, ale mogą prowadzić do błędów poznawczych.\n\n**Problem:** Nawyk (hexis) jest koniecznym, ale niewystarczającym warunkiem cnoty. Arystoteles wyraźnie rozróżnia:\n- **Cnoty** - nawyki dobre, prowadzące do środka i eudaimonii\n- **Wady** - też nawyki, ale złe (np. lenistwo, tchórzostwo, brawura)\n\n**Heurystyki** jako nawyki:\n- Są automatyczne, nie wymagają refleksji ani rozsądku (*phronesis*) - a cnota Arystotelesowska wymaga rozeznania co do właściwego środka\n- Mogą prowadzić do błędów (heurystyka reprezentatywności, efekt zakotwiczenia) - a cnota prowadzi do właściwego działania\n- Nie mają struktury \"środka między nadmiarem a brakiem\"\n\n**Analogia:** Nawyk sięgania po alkohol przy stresie też jest nawykiem, ale jest to **wada**, nie cnota. Samo bycie nawykiem nie wystarczy - decyduje cel, jakiemu nawyk służy i czy jest zgodny z rozumem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 16, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie (NIE/niewystarczające) ORAZ uzasadnienie odwołujące się do cnoty Arystotelesowskiej (wady też są nawykami, więc nie każdy nawyk = cnota)\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie lub brak uzasadnienia\n\n**Co zapamiętać?** U Arystotelesa cnota to nawyk, ale nawyk szczególny: nakierowany na środek między wadami i wymagający phronesis (rozsądku praktycznego). Wady też są nawykami - dlatego samo bycie nawykiem nie wystarczy, by coś było cnotą.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16. (0-1)<br>Heurystyki w rozumieniu przyjętym przez Alberta Moukheibera są nawykami.<br>Rozstrzygnij, czy ta ich charakterystyka wystarczy, by uznać je za cnoty w sensie<br>Arystotelesowskim. Uzasadnij swoją odpowiedź, przywołując Arystotelesowskie<br>określenie cnoty.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozpoznawanie związków między<br>filozofią a innymi działami kultury<br>europejskiej, zwłaszcza między filozofią<br>a sztuką (w tym literaturą piękną), religią<br>i nauką.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>VIII. Filozofia Arystotelesa jako próba<br>pogodzenia dotychczasowych opozycji<br>filozoficznych. Zdający:</p>\n<ol><li>ilustruje na wybranych przykładach</li></ol>\n<p>koncepcję cnoty jako trwałej dyspozycji do<br>zachowania właściwej miary.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: Samo bycie nawykiem nie jest wystarczającym warunkiem bycia cnotą<br>w sensie Arystotelesowskim.<br>Przykładowe uzasadnienie: Bycie nawykiem jest koniecznym, ale niewystarczającym<br>warunkiem bycia cnotą. Wady w Arystotelesowskim rozumieniu również są nawykami -<br>zatem: nie każdy nawyk jest cnotą.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie: NIE - samo bycie nawykiem nie wystarcza, by uznać heurystyki za cnoty w sensie Arystotelesowskim.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Arystotelesowska definicja cnoty</h4>\n<p><strong>Arystoteles</strong> (384-322 p.n.e.) w <em>Etyce Nikomachejskiej</em> definiuje cnotę (<em>arete</em>) jako:</p>\n<blockquote><strong>Trwałą dyspozycję (nawyk) do dzialania w sposób najlepszy - czyli w sposób zgodny ze środkiem (mesotes) między dwiema wadami (nadmiarem a niedoborem), będący wynikiem rozumnego rozeznania (phronesis).</strong></blockquote>\n<p>Cnota jest więc NAWYKIEM, ale nawykiem bardzo specyficznym:</p>\n<ol><li>Jest <strong>trwałą dyspozycją</strong> (hexis) - ukształtowaną przez powtarzane działania</li><li>Jest nawykiem <strong>do zachowania środka</strong> - np. odwaga to środek między tchorostwem (brak) a brawurą (nadmiar)</li><li>Wymaga <strong>rozsądku praktycznego</strong> (<em>phronesis</em>) - właściwego rozeznania, co jest środkiem w danej sytuacji</li><li>Jest nawykiem <strong>prowadzącym do rozkwitu</strong> (<em>eudaimonia</em>) - dobrego, spełnionego życia</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - dlaczego heurystyki NIE są cnotami?</h4>\n<p><strong>Heurystyki</strong> (w rozumieniu Moukheibera) to nawyki myślowe - automatyczne, uproszczone schematy poznawcze, które pomagają działać szybko w codziennym zyciu, ale mogą prowadzić do błędów poznawczych.</p>\n<p><strong>Problem:</strong> Nawyk (hexis) jest koniecznym, ale niewystarczającym warunkiem cnoty. Arystoteles wyraźnie rozróżnia:</p>\n<ul><li><strong>Cnoty</strong> - nawyki dobre, prowadzące do środka i eudaimonii</li><li><strong>Wady</strong> - też nawyki, ale złe (np. lenistwo, tchórzostwo, brawura)</li></ul>\n<p><strong>Heurystyki</strong> jako nawyki:</p>\n<ul><li>Są automatyczne, nie wymagają refleksji ani rozsądku (<em>phronesis</em>) - a cnota Arystotelesowska wymaga rozeznania co do właściwego środka</li><li>Mogą prowadzić do błędów (heurystyka reprezentatywności, efekt zakotwiczenia) - a cnota prowadzi do właściwego działania</li><li>Nie mają struktury &quot;środka między nadmiarem a brakiem&quot;</li></ul>\n<p><strong>Analogia:</strong> Nawyk sięgania po alkohol przy stresie też jest nawykiem, ale jest to <strong>wada</strong>, nie cnota. Samo bycie nawykiem nie wystarczy - decyduje cel, jakiemu nawyk służy i czy jest zgodny z rozumem.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 16, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - rozstrzygnięcie (NIE/niewystarczające) ORAZ uzasadnienie odwołujące się do cnoty Arystotelesowskiej (wady też są nawykami, więc nie każdy nawyk = cnota)<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne rozstrzygnięcie lub brak uzasadnienia</blockquote>\n<p><strong>Co zapamiętać?</strong> U Arystotelesa cnota to nawyk, ale nawyk szczególny: nakierowany na środek między wadami i wymagający phronesis (rozsądku praktycznego). Wady też są nawykami - dlatego samo bycie nawykiem nie wystarczy, by coś było cnotą.</p>"}]}