{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-2)\nZakładając, że dzieło sztuki jest bytem uniwersalnym, podaj nazwę stanowiska\nw sporze o uniwersalia, w świetle którego zniszczenie oryginału Stworzenia Adama\ni wszystkich jego reprodukcji nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem tego dzieła\nsztuki. Przedstaw główną tezę podanego stanowiska w sporze o uniwersalia.\nNazwa stanowiska:\nTeza:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n5) o uniwersalia lub powszechniki\n(nominalizm - platonizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska oraz jego tezy.\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska ALBO podanie poprawnej tezy (o ile nie jest\nona niezgodna z podaną nazwą stanowiska).\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy / platonizm\nTeza: Uniwersalia istnieją niezależnie od ich materialnych konkretyzacji.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy (platonizm)**\n\n**Teza:** Uniwersalia (pojecia ogólne, idee) istnieją niezależnie od swoich materialnych konkretyzacji.\n\n## Sposób 1 - kontekst pytania i logika odpowiedzi\n\nPytanie zakłada hipotetycznie, że *Stworzenie Adama* jako dzieło sztuki jest bytem **uniwersalnym** (ogólnym). Następnie pyta: przy jakim stanowisku w sporze o uniwersalia zniszczenie ORYGINAŁU i WSZYSTKICH REPRODUKCJI nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem SAMEGO DZIEŁA?\n\nOdpowiedź: To możliwe tylko przy stanowisku, które głosi, że **universale istnieje niezależnie od swoich konkretnych egzemplarzy**. Jeśli idea dzieła istnieje w jakimś niematerialnym, transcendentnym świecie - żadne fizyczne zniszczenie nie może jej dosięgnąć.\n\n## Sposób 2 - spór o uniwersalia: trzy główne stanowiska\n\nW filozofii średniowiecznej (i szerzej) wyróżniamy trzy główne stanowiska w sporze o status pojęć ogólnych (uniwersaliów):\n\n1. **Skrajny realizm pojęciowy (platonizm)** - uniwersalia istnieją *ante res* (przed rzeczami), w odrębnym, niematerialnym świecie idei. Konkretne przedmioty są jedynie niedoskonałymi odwzorowaniami idei. **Zniszczenie wszystkich kopii nie niszczy idei.**\n\n2. **Umiarkowany realizm (arystotelizm)** - uniwersalia istnieją *in rebus* (w rzeczach), jako realne formy immanentne w konkretnych przedmiotach. Zniszczenie wszystkich egzemplarzy zniszczyłoby zatem i universale.\n\n3. **Nominalizm** - universalia istnieją *post res* (po rzeczach), jedynie jako nazwy (nomina) lub pojęcia w umysłach. Nie mają żadnego samodzielnego istnienia poza umysłem.\n\n**Przy platonizmie** - idea *Stworzenia Adama* istnieje w świecie idei, niezależnie od materialnego fresku i jego reprodukcji. Nawet gdyby wszystkie materialne egzemplarze zostały zniszczone, idea dzieła przetrwałaby w świecie form platońskich.\n\n## Sposób 3 - Platon jako twórca stanowiska\n\nPlaton (ok. 427-347 p.n.e.) nauczał o **dwóch światach**:\n- Świat idei (eidos) - wieczny, niezmienny, transcendentny, doskonały\n- Świat zmysłowy - zmienny, nietrwały, niedoskonałe naśladownictwo idei\n\nDla Platona konkretny fresk na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej jest jedynie \"cieniem\" lub \"odbiciem\" idei tego dzieła. Prawdziwe dzieło istnieje w świecie idei niezależnie od materii.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna nazwa (skrajny realizm pojęciowy / platonizm) ORAZ poprawna teza\n> - **1 pkt** - poprawna nazwa ALBO poprawna teza (niesprzeczna z podaną nazwą)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętac?** Skrajny realizm pojęciowy (platonizm) głosi, ze idee istnieją ante res - przed rzeczami i niezależnie od nich. Tylko przy tym stanowisku zniszczenie wszystkich materialnych egzemplarzy nie oznacza zniszczenia samego dzieła, bo jego idea trwa w świecie niematerialnym.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-2)<br>Zakładając, że dzieło sztuki jest bytem uniwersalnym, podaj nazwę stanowiska<br>w sporze o uniwersalia, w świetle którego zniszczenie oryginału Stworzenia Adama<br>i wszystkich jego reprodukcji nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem tego dzieła<br>sztuki. Przedstaw główną tezę podanego stanowiska w sporze o uniwersalia.<br>Nazwa stanowiska:<br>Teza:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując argumenty,<br>rekonstruuje następujące spory:</p>\n<ol><li>o uniwersalia lub powszechniki</li></ol>\n<p>(nominalizm - platonizm).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska oraz jego tezy.<br>1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska ALBO podanie poprawnej tezy (o ile nie jest<br>ona niezgodna z podaną nazwą stanowiska).<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy / platonizm<br>Teza: Uniwersalia istnieją niezależnie od ich materialnych konkretyzacji.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy (platonizm)</strong></p>\n<p><strong>Teza:</strong> Uniwersalia (pojecia ogólne, idee) istnieją niezależnie od swoich materialnych konkretyzacji.</p>\n<h4>Sposób 1 - kontekst pytania i logika odpowiedzi</h4>\n<p>Pytanie zakłada hipotetycznie, że <em>Stworzenie Adama</em> jako dzieło sztuki jest bytem <strong>uniwersalnym</strong> (ogólnym). Następnie pyta: przy jakim stanowisku w sporze o uniwersalia zniszczenie ORYGINAŁU i WSZYSTKICH REPRODUKCJI nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem SAMEGO DZIEŁA?</p>\n<p>Odpowiedź: To możliwe tylko przy stanowisku, które głosi, że <strong>universale istnieje niezależnie od swoich konkretnych egzemplarzy</strong>. Jeśli idea dzieła istnieje w jakimś niematerialnym, transcendentnym świecie - żadne fizyczne zniszczenie nie może jej dosięgnąć.</p>\n<h4>Sposób 2 - spór o uniwersalia: trzy główne stanowiska</h4>\n<p>W filozofii średniowiecznej (i szerzej) wyróżniamy trzy główne stanowiska w sporze o status pojęć ogólnych (uniwersaliów):</p>\n<ol><li><strong>Skrajny realizm pojęciowy (platonizm)</strong> - uniwersalia istnieją <em>ante res</em> (przed rzeczami), w odrębnym, niematerialnym świecie idei. Konkretne przedmioty są jedynie niedoskonałymi odwzorowaniami idei. <strong>Zniszczenie wszystkich kopii nie niszczy idei.</strong></li></ol>\n<ol><li><strong>Umiarkowany realizm (arystotelizm)</strong> - uniwersalia istnieją <em>in rebus</em> (w rzeczach), jako realne formy immanentne w konkretnych przedmiotach. Zniszczenie wszystkich egzemplarzy zniszczyłoby zatem i universale.</li></ol>\n<ol><li><strong>Nominalizm</strong> - universalia istnieją <em>post res</em> (po rzeczach), jedynie jako nazwy (nomina) lub pojęcia w umysłach. Nie mają żadnego samodzielnego istnienia poza umysłem.</li></ol>\n<p><strong>Przy platonizmie</strong> - idea <em>Stworzenia Adama</em> istnieje w świecie idei, niezależnie od materialnego fresku i jego reprodukcji. Nawet gdyby wszystkie materialne egzemplarze zostały zniszczone, idea dzieła przetrwałaby w świecie form platońskich.</p>\n<h4>Sposób 3 - Platon jako twórca stanowiska</h4>\n<p>Platon (ok. 427-347 p.n.e.) nauczał o <strong>dwóch światach</strong>:</p>\n<ul><li>Świat idei (eidos) - wieczny, niezmienny, transcendentny, doskonały</li><li>Świat zmysłowy - zmienny, nietrwały, niedoskonałe naśladownictwo idei</li></ul>\n<p>Dla Platona konkretny fresk na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej jest jedynie &quot;cieniem&quot; lub &quot;odbiciem&quot; idei tego dzieła. Prawdziwe dzieło istnieje w świecie idei niezależnie od materii.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zad. 7.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawna nazwa (skrajny realizm pojęciowy / platonizm) ORAZ poprawna teza<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawna nazwa ALBO poprawna teza (niesprzeczna z podaną nazwą)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<p><strong>Co zapamiętac?</strong> Skrajny realizm pojęciowy (platonizm) głosi, ze idee istnieją ante res - przed rzeczami i niezależnie od nich. Tylko przy tym stanowisku zniszczenie wszystkich materialnych egzemplarzy nie oznacza zniszczenia samego dzieła, bo jego idea trwa w świecie niematerialnym.</p>"}]}