{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nZagadnienia przedstawione w przytoczonym tekście mieszczą się w obrębie kilku\ndyscyplin filozoficznych. Podaj nazwę jednej spośród tych dyscyplin. Następnie podaj\njedno konkretne zagadnienie - spośród przedstawionych w tekście - mieszczące się\nw zakresie wskazanej dyscypliny.\nDyscyplina filozoficzna:\nZagadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania określone w podstawie programowej1\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n1. Dyscypliny filozofii. Zdający wymienia\nnastępujące dyscypliny filozofii oraz określa\nprzedmioty ich badań:\n1) dyscypliny podstawowe (ogólniejsze) -\nteoria bytu (ontologia, metafizyka), teoria\npoznania (epistemologia), ogólna teoria\nwartości (aksjologia) wraz z teorią\nmoralności (etyką);\n2) dyscypliny szczegółowe - filozofia\nczłowieka (antropologia filozoficzna),\nfilozofia przyrody, filozofia nauki, filozofia\nkultury, filozofia religii (wraz z teologią\nfilozoficzną), filozofia piękna i sztuki\n(estetyka filozoficzna), filozofia polityki.\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie jednej dyscypliny filozoficznej oraz przywołanie konkretnego zagadnienia\nspośród przedstawionych w tekście.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Dyscyplina filozoficzna: ontologia (metafizyka, ogólna teoria bytu); teologia naturalna;\nfilozofia religii.\nPrzykładowe zagadnienie: Problem natury rzeczywistości (dualizm metafizyczny):\nwyróżnienie bytów dwojakiego rodzaju: byty, które zawsze trwają i nie znają urodzin, oraz\nbyty, które zawsze się rodzą i nigdy nie trwają (nie istnieją realnie)\nALBO\nkwestia początku świata (przyczyn bytów zrodzonych): czy świat, w którym żyjemy (bytów\nzrodzonych), istniał od zawsze, czy został stworzony?\n• Dyscyplina filozoficzna: epistemologia (teoria poznania, gnoseologia)\nPrzykładowe zagadnienie: Kwestia przedmiotu poznania - co jest przedmiotem poznania\nczysto intelektualnego (wiedzy), a co przedmiotem poznania zmysłowego (opinii,\nmniemania)\nALBO\nkwestia źródeł wiedzy: o bytach, które zawsze trwają i nie znają urodzin wiedzę uzyskuje\nsię dzięki intelektowi (aprioryzm); o bytach zrodzonych informują zmysły w powiązaniu z\nintelektem. (aposterioryzm).\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n• Dyscyplina filozoficzna: estetyka\nPrzykładowe zagadnienie: kwestia piękna jako cechy przysługującej bytom określonego\ntypu.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDyscyplina filozoficzna: **ontologia** (metafizyka, ogólna teoria bytu)\nZagadnienie: Problem dualizmu metafizycznego - wyróżnienie dwóch rodzajów bytów: bytów, które zawsze trwają i nie znają narodzin (formy/idee), oraz bytów, które zawsze się rodzą i nigdy nie istnieją realnie.\n\n*(Dopuszczalne są też: epistemologia - z zagadnieniem źródeł poznania; estetyka - z zagadnieniem piękna jako cechy bytów)*\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nPlaton w *Timajosie* (ok. 360 r. p.n.e.) od pierwszego zdania wyróżnia **dwa porządki bytu**:\n\n> \"czym jest to, co zawsze trwa i nie zna urodzin; czym jest to, co się zawsze rodzi i nigdy nie istnieje [realnie]\"\n\nTo klasyczny problem **ontologii** (gr. *on* - byt, *logos* - nauka): czym jest rzeczywistość, co istnieje naprawdę i co istnieje pozornie.\n\nKonkretne zagadnienia ontologiczne w tekście:\n- Dualizm bytów: byty wieczne (idee) vs. byty zrodzone (świat zmysłowy)\n- Pytanie o początek świata: \"czy świat istniał zawsze i nie miał początku, czy też zrodził się\"\n- Przyczyna sprawcza wszechświata: \"Znaleźć Twórcę i Ojca tego całego Wszechświata\"\n\n## Sposób 2 - przez epistemologię\n\nTekst równie wyraźnie wskazuje **epistemologię** (teorię poznania, gr. *episteme* - wiedza):\n\n> \"Pierwszą rzecz może pojąć tylko intelekt za pomocą rozumowania, bo istnieje zawsze jako ta sama (identyczna). Przeciwnie, druga jest przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym\"\n\nZagadnienie epistemologiczne: Co jest przedmiotem *episteme* (wiedzy pewnej), a co przedmiotem *doxa* (mniemania)? Platon odpowiada: tylko byty niezmienne (idee) są poznawalne rozumem. Byty zmienne - tylko przez zmysły.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń podał jedną z dyscyplin filozoficznych ORAZ przywołał konkretne zagadnienie z tekstu mieszczące się w jej zakresie\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub niepoprawna\n> - **Akceptowane dyscypliny:** ontologia / metafizyka / ogólna teoria bytu / teologia naturalna / filozofia religii / epistemologia / teoria poznania / gnoseologia / estetyka\n> - **UWAGA:** sama nazwa dyscypliny bez zagadnienia = 0 pkt\n\n## Dlaczego błędne\n\nNajczęstsze błędy:\n- Podanie dyscypliny niezwiązanej z tekstem (np. etyki) bez wyraźnego uzasadnienia z cytatu\n- Zbyt ogólne zagadnienie: \"Platon mówi o bytach\" - zamiast konkretnie: \"wyróżnienie bytów wiecznych i zrodzonych\"\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Etyka** jest obecna w tekście marginalnie (dobry Stwórca), ale klucz CKE jej nie wymienia - bezpieczniej pisać ontologię lub epistemologię.\n2. Zagadnienie musi być **z tekstu** - nie wymyślone z własnej wiedzy o Platonie, chyba że odpowiada treści fragmentu.\n3. Termin **doxa** (mniemanie, gr. *δόξα*) kontra **episteme** (wiedza, gr. *ἐπιστήμη*) - warto używać, bo CKE docenia terminologię.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1. (0-1)
Zagadnienia przedstawione w przytoczonym tekście mieszczą się w obrębie kilku
dyscyplin filozoficznych. Podaj nazwę jednej spośród tych dyscyplin. Następnie podaj
jedno konkretne zagadnienie - spośród przedstawionych w tekście - mieszczące się
w zakresie wskazanej dyscypliny.
Dyscyplina filozoficzna:
Zagadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 1. (0-1)
Wymagania określone w podstawie programowej1
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,
zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin
filozoficznych.
III. Wybrane problemy filozofii.

\n
  1. Dyscypliny filozofii. Zdający wymienia
\n

następujące dyscypliny filozofii oraz określa
przedmioty ich badań:

\n
  1. dyscypliny podstawowe (ogólniejsze) -
\n

teoria bytu (ontologia, metafizyka), teoria
poznania (epistemologia), ogólna teoria
wartości (aksjologia) wraz z teorią
moralności (etyką);

\n
  1. dyscypliny szczegółowe - filozofia
\n

człowieka (antropologia filozoficzna),
filozofia przyrody, filozofia nauki, filozofia
kultury, filozofia religii (wraz z teologią
filozoficzną), filozofia piękna i sztuki
(estetyka filozoficzna), filozofia polityki.
Zasady oceniania
1 pkt - podanie jednej dyscypliny filozoficznej oraz przywołanie konkretnego zagadnienia
spośród przedstawionych w tekście.
0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
• Dyscyplina filozoficzna: ontologia (metafizyka, ogólna teoria bytu); teologia naturalna;
filozofia religii.
Przykładowe zagadnienie: Problem natury rzeczywistości (dualizm metafizyczny):
wyróżnienie bytów dwojakiego rodzaju: byty, które zawsze trwają i nie znają urodzin, oraz
byty, które zawsze się rodzą i nigdy nie trwają (nie istnieją realnie)
ALBO
kwestia początku świata (przyczyn bytów zrodzonych): czy świat, w którym żyjemy (bytów
zrodzonych), istniał od zawsze, czy został stworzony?
• Dyscyplina filozoficzna: epistemologia (teoria poznania, gnoseologia)
Przykładowe zagadnienie: Kwestia przedmiotu poznania - co jest przedmiotem poznania
czysto intelektualnego (wiedzy), a co przedmiotem poznania zmysłowego (opinii,
mniemania)
ALBO
kwestia źródeł wiedzy: o bytach, które zawsze trwają i nie znają urodzin wiedzę uzyskuje
się dzięki intelektowi (aprioryzm); o bytach zrodzonych informują zmysły w powiązaniu z
intelektem. (aposterioryzm).
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy
programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Zasady oceniania rozwiązań zadań
• Dyscyplina filozoficzna: estetyka
Przykładowe zagadnienie: kwestia piękna jako cechy przysługującej bytom określonego
typu.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Dyscyplina filozoficzna: ontologia (metafizyka, ogólna teoria bytu)
Zagadnienie: Problem dualizmu metafizycznego - wyróżnienie dwóch rodzajów bytów: bytów, które zawsze trwają i nie znają narodzin (formy/idee), oraz bytów, które zawsze się rodzą i nigdy nie istnieją realnie.

\n

(Dopuszczalne są też: epistemologia - z zagadnieniem źródeł poznania; estetyka - z zagadnieniem piękna jako cechy bytów)

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Platon w Timajosie (ok. 360 r. p.n.e.) od pierwszego zdania wyróżnia dwa porządki bytu:

\n
"czym jest to, co zawsze trwa i nie zna urodzin; czym jest to, co się zawsze rodzi i nigdy nie istnieje [realnie]"
\n

To klasyczny problem ontologii (gr. on - byt, logos - nauka): czym jest rzeczywistość, co istnieje naprawdę i co istnieje pozornie.

\n

Konkretne zagadnienia ontologiczne w tekście:

\n\n

Sposób 2 - przez epistemologię

\n

Tekst równie wyraźnie wskazuje epistemologię (teorię poznania, gr. episteme - wiedza):

\n
"Pierwszą rzecz może pojąć tylko intelekt za pomocą rozumowania, bo istnieje zawsze jako ta sama (identyczna). Przeciwnie, druga jest przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym"
\n

Zagadnienie epistemologiczne: Co jest przedmiotem episteme (wiedzy pewnej), a co przedmiotem doxa (mniemania)? Platon odpowiada: tylko byty niezmienne (idee) są poznawalne rozumem. Byty zmienne - tylko przez zmysły.

\n

Schemat CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń podał jedną z dyscyplin filozoficznych ORAZ przywołał konkretne zagadnienie z tekstu mieszczące się w jej zakresie
- 0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna
- Akceptowane dyscypliny: ontologia / metafizyka / ogólna teoria bytu / teologia naturalna / filozofia religii / epistemologia / teoria poznania / gnoseologia / estetyka
- UWAGA: sama nazwa dyscypliny bez zagadnienia = 0 pkt
\n

Dlaczego błędne

\n

Najczęstsze błędy:

\n\n

Typowe pułapki

\n
  1. Etyka jest obecna w tekście marginalnie (dobry Stwórca), ale klucz CKE jej nie wymienia - bezpieczniej pisać ontologię lub epistemologię.
  2. Zagadnienie musi być z tekstu - nie wymyślone z własnej wiedzy o Platonie, chyba że odpowiada treści fragmentu.
  3. Termin doxa (mniemanie, gr. δόξα) kontra episteme (wiedza, gr. ἐπιστήμη) - warto używać, bo CKE docenia terminologię.
"}]}