{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nNegocjuję cenę ze sprzedawcą samochodów, który pyta mnie, ile maksymalnie mogę wydać\nna nowe auto. Odpowiadam, że 15 000 dolarów, choć naprawdę jestem gotów zapłacić do\n20 000.\nG. Dworkin, 10 zastanawiających kłamstw, „Filozofuj!”, nr 1 (7) 2016.\nWybierz jedną z wymienionych poniżej teorii etycznych i w jej świetle sformułuj ocenę\nmoralną kłamstwa, opisanego przez Gerarda Dworkina. Sformułowaną ocenę\nuzasadnij, posługując się pojęciami lub twierdzeniami wybranej teorii etycznej.\nTeorie etyki: etyka arystotelesowska, etyka epikurejska, etyka utylitarystyczna\nWybrana teoria:\nOcena:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Umiejętność stawiania pytań\nświatopoglądowych (w tym moralnych)\ni poszukiwania odpowiedzi na nie\nz wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nPoziom podstawowy\nVII. Filozofia Arystotelesa jak próba\npogodzenia dotychczasowych opozycji\nfilozoficznych. Zdający:\n5) przedstawia koncepcję cnoty jak trwałej\ndyspozycji do zachowania właściwej miary\n[…].\nVIII. Epikureizm i stoicyzm. Zdający:\n4) rozpatruje wybrane problemy moralne\nz punktu widzenia etyki epikurejskiej […].\nPoziom rozszerzony\nII. Elementy historii filozofii.\n8. John Stuart Mill. Zdający:\n1) przedstawia główne tezy etyki\nutylitarystycznej;\n3) rozpatruje wybrane problemy moralne\nz punktu widzenia utylitaryzmu i zasady\nniekrzywdzenia innych.\nZasady oceniania\n1 pkt - trafna ocena i poprawne uzasadnienie zgodne z wybraną teorią.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• etyka arystotelesowska\nOcena: Na gruncie etyki Arystotelesa kłamstwo uznaje się za moralnie niesłuszne.\nUzasadnienie: Arystoteles uważa, że istnieją pewne namiętności oraz działania, które są złe\nzawsze (są złe same w sobie). Kłamstwo uznaje za takie właśnie działanie. W kontekście\naretologii, kłamstwo uznaje Arystoteles za wadę (zarówno jako nadmiar, jak i niedostatek\nw komunikowaniu). Zatem również kłamstwo, które prezentuje Dworkin, należy uznać za\nmoralnie niewłaściwe.\n• etyka epikurejska\nOcena: W podanym przypadku zwolennik etyki Epikura uzna opisane kłamstwo za moralnie\nniesłuszne.\nUzasadnienie: Miarą dobra i zła moralnego w epikureizmie jest przyjemność\nkatastematyczna. Epikur zaleca umiar oraz przestrzega przed zabieganieniem\no przyjemności niekonieczne i nienaturalne. Można uznać, że okłamanie sprzedawcy -\nnawet jeśli przysporzy to kupującemu przyjemności - będzie skutkowała niepokojem duszy;\nnadto, przyjemności płynącej z nabycia w opisany sposób samochodu, nie można uznać za\nkonieczną i naturalną.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n• etyka utylitarystyczna\nOcena: Zaprezentowane kłamstwo może być uznane za moralnie dopuszczalne (dobre lub\nsłuszne moralnie).\nUzasadnienie: To konkretne kłamstwo może być słuszne moralnie, o ile konsekwencją\nokłamania sprzedawcy będzie maksymalizacja szczęścia w świecie. Utylitarystyczna zasada\nużyteczności wymaga, aby mieć wzgląd na szczęście wszystkich, których oceniane działanie\n- a właściwie jego skutki - dotyczy. Jeśli zatem kupująca osoba przeznaczy\n„zaoszczędzone” pieniądze na wsparcie kilku innych osób znajdujących się w potrzebie, to\ntym samym „zmaksymalizuje” szczęście w świecie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nSytuacja: Kupujący w negocjacjach ze sprzedawcą samochodów podaje maksimum 15 000 $, choć jest gotów zapłacić 20 000 $.\n\n**Wybrana teoria:** etyka utylitarystyczna (akceptowalna jest każda z trzech - rozwiązuję wszystkie warianty)\n\n**Ocena (utylitarystyczna):** Kłamstwo opisane przez Dworkina może być **moralnie dopuszczalne** - jeśli prowadzi do maksymalizacji ogólnego szczęścia.\n\n**Uzasadnienie:** Utylitaryzm (Mill, Bentham) nakazuje oceniać czyn przez jego **konsekwencje** dla ogółu. Jeśli \"zaoszczędzone\" 5 000 $ zostanie przeznaczone na dobroczynność lub poprawę dobrostanu innych, bilans szczęścia wzrośnie. Zasada użyteczności (*principle of utility*) wymaga maksymalizacji szczęścia wszystkich - o ile kłamstwo przynosi więcej dobra niż zła w skutkach, jest dopuszczalne.\n\n## Sposób 1 - etyka arystotelesowska\n\n**Ocena:** Kłamstwo jest **moralnie niesłuszne**.\n\n**Uzasadnienie:** Arystoteles w *Etyce nikomachejskiej* traktuje szczerość (*aletheia*, gr. *ἀλήθεια*) jako cnotę. Kłamstwo jest **wadą moralną** i Arystoteles uważa pewne działania za złe *same w sobie* - kłamstwo jest jednym z nich. Aretologia: kupujący wykazuje **brak cnoty** - zachowuje się jak wadliwy podmiot moralny, nie jak *spoudaios* (człowiek dobry).\n\n## Sposób 2 - etyka epikurejska\n\n**Ocena:** Kłamstwo jest **moralnie niesłuszne** (lub przynajmniej niepotrzebne).\n\n**Uzasadnienie:** Epikur uczy, że dobrem jest **przyjemność katastematyczna** (*katastema* - stan spokoju, *ataraxia*). Kłamstwo w negocjacjach może dostarczyć przyjemności kinestycznej (zysk materialny), ale zaburzy *ataraksję* - spokój duszy - poprzez poczucie winy lub lęk przed zdemaskowaniem. Epikur zaleca unikać przyjemności niekoniecznych i nienaturalnych. Oszczędność na samochodzie nie jest naturalną i konieczną potrzebą (*chreia physike kai anagkaia*).\n\n## Sposób 3 - etyka utylitarystyczna (rozszerzona)\n\n**Ocena:** Kłamstwo może być **dopuszczalne moralnie** - zależy od konsekwencji.\n\n**Uzasadnienie:** Utylitaryzm (J.S. Mill, J. Bentham) ocenia czyn przez **rachunek szczęścia** (*felicific calculus*). W tym przypadku:\n- Kupujący oszczędza 5 000 $ → potencjalny wzrost dobrostanu\n- Sprzedawca traci część zysku → spadek dobrostanu\n- Jeśli kupujący przeznaczy pieniądze na wsparcie innych → bilans pozytywny\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - trafna ocena moralna ORAZ poprawne uzasadnienie **spójne z wybraną teorią**\n> - **0 pkt** - brak spójności między teorią a uzasadnieniem; brak uzasadnienia\n> - **WAŻNE:** Ocena zależy od teorii - negatywna (arystotelesowska, epikurejska) lub pozytywna (utylitarystyczna). Każda teoria jest akceptowana.\n\n## Dlaczego błędne\n\n- **Błąd:** Podanie teorii bez użycia jej pojęć.\n- **Błąd:** Mieszanie teorii w jednej odpowiedzi.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Wybierz jedną teorię i trzymaj się jej konsekwentnie** - mieszanie teorii to błąd logiczny.\n2. Etyka utylitarystyczna to jedyna z trzech, która może uznać to kłamstwo za **dopuszczalne**.\n3. Terminologia: *arete* (cnota), *ataraxia* (spokój duszy), *utilitas* (użyteczność), *eudaimonia* (szczęście) - CKE nagradza użycie odpowiednich pojęć.\"\n\n**Uzasadnienie:** Sama *świadomość* wrażenia - nawet jeśli wywołana przez złośliwego demona - jest niepowątpiewalna. Podmiot może się mylić co do istnienia róży i jej zapachu, ale nie może się mylić co do *tego, że ma wrażenie* zapachu. To jest pewne.\n\n## Sposób 1 - przez metodę kartezjańskiego zwątpienia\n\nRené Descartes (*René Descartes*, 1596-1650) w *Medytacjach o pierwszej filozofii* (1641) stosuje **metodyczne zwątpienie** (*dubito methodicus*): odrzuca wszystko, w co można wątpić, szukając pewności niepowątpiewalnej.\n\nHierarchia zwątpień:\n1. **Zmysły mogą zwodzić** - nie wiem, czy naprawdę czuję zapach róży (może to sen, halucynacja, złośliwy demon)\n2. **Ciało może nie istnieć** - może mnie zwodzi demon co do istnienia zewnętrznego świata\n3. **Ale**: Nie mogę wątpić w to, **że MI się wydaje** - samo zjawisko bycia-pod-wrażeniem jest niepowątpiewalne\n\n> Cogito, ergo sum - myślę, więc jestem (fr. *je pense, donc je suis* / łac. *cogito, ergo sum*)\n\nWrażenie \"wydaje mi się, że czuję zapach\" jest właśnie **aktem cogito** - aktem myślenia/doświadczania.\n\n## Sposób 2 - przez rozróżnienie treści i aktu\n\nKartezjusz odróżnia:\n- **Treść wrażenia:** \"czuję zapach róży\" - można wątpić (może róży nie ma)\n- **Akt wrażenia:** \"mi się wydaje\" - niepowątpiewalny, bo podmiot *ma* to wrażenie\n\nNawet najskuteczniejszy demon nie może sprawić, że podmiot *myśli, iż ma wrażenie*, a jednak go nie ma. Samo \"wydaje mi się\" jest pewnikiem.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie \"Tak\" ORAZ uzasadnienie (świadomość wrażenia jest pewna, nawet jeśli treść wrażenia może być fałszywa)\n> - **0 pkt** - brak uzasadnienia lub błędne rozstrzygnięcie \"Nie\"\n> - **Kluczowa myśl uzasadnienia:** samo bycie pod wrażeniem / własna świadomość wrażenia jest oczywista i niepowątpiewalna\n\n## Dlaczego błędne\n\n- **Błąd:** Odpowiedź \"Nie\" - myśląc, że \"może demon zwodzi w kwestii zapachu, więc wrażenie nie jest pewne\". Ale to pomyłka: demon może zwieść co do *przedmiotu* wrażenia, nie co do *faktu wrażenia*.\n- **Błąd:** Uzasadnienie tylko przez cogito ergo sum bez odniesienia do treści zadania.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **\"Wydaje mi się, że\" to formuła pierwszoosobowa** - właśnie ta formuła jest u Kartezjusza niepowątpiewalna. Gdyby pytanie brzmiało \"Czuję zapach róży\" (bez \"wydaje mi się\"), sytuacja byłaby bardziej złożona.\n2. Złośliwy demon (*genius malignus*) może zwieść w wielu kwestiach, ale nie co do treści własnego umysłu w chwili przeżywania.\n3. Kartezjański cogito to pierwszy filozoficzny fundament po przeprowadzeniu zwątpienia - wrażenie \"wydaje mi się\" jest jego egzemplifikacją.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Przeczytaj poniższy fragment tekstu.<br>Negocjuję cenę ze sprzedawcą samochodów, który pyta mnie, ile maksymalnie mogę wydać<br>na nowe auto. Odpowiadam, że 15 000 dolarów, choć naprawdę jestem gotów zapłacić do<br>20 000.<br>G. Dworkin, 10 zastanawiających kłamstw, „Filozofuj!”, nr 1 (7) 2016.<br>Wybierz jedną z wymienionych poniżej teorii etycznych i w jej świetle sformułuj ocenę<br>moralną kłamstwa, opisanego przez Gerarda Dworkina. Sformułowaną ocenę<br>uzasadnij, posługując się pojęciami lub twierdzeniami wybranej teorii etycznej.<br>Teorie etyki: etyka arystotelesowska, etyka epikurejska, etyka utylitarystyczna<br>Wybrana teoria:<br>Ocena:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Umiejętność stawiania pytań<br>światopoglądowych (w tym moralnych)<br>i poszukiwania odpowiedzi na nie<br>z wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.<br>VI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji<br>filozoficznej oraz formułowanie w niej<br>jasnego i uzasadnionego stanowiska.<br>Poziom podstawowy<br>VII. Filozofia Arystotelesa jak próba<br>pogodzenia dotychczasowych opozycji<br>filozoficznych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia koncepcję cnoty jak trwałej</li></ol>\n<p>dyspozycji do zachowania właściwej miary<br>[…].<br>VIII. Epikureizm i stoicyzm. Zdający:</p>\n<ol><li>rozpatruje wybrane problemy moralne</li></ol>\n<p>z punktu widzenia etyki epikurejskiej […].<br>Poziom rozszerzony<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>John Stuart Mill. Zdający:</li><li>przedstawia główne tezy etyki</li></ol>\n<p>utylitarystycznej;</p>\n<ol><li>rozpatruje wybrane problemy moralne</li></ol>\n<p>z punktu widzenia utylitaryzmu i zasady<br>niekrzywdzenia innych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - trafna ocena i poprawne uzasadnienie zgodne z wybraną teorią.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>• etyka arystotelesowska<br>Ocena: Na gruncie etyki Arystotelesa kłamstwo uznaje się za moralnie niesłuszne.<br>Uzasadnienie: Arystoteles uważa, że istnieją pewne namiętności oraz działania, które są złe<br>zawsze (są złe same w sobie). Kłamstwo uznaje za takie właśnie działanie. W kontekście<br>aretologii, kłamstwo uznaje Arystoteles za wadę (zarówno jako nadmiar, jak i niedostatek<br>w komunikowaniu). Zatem również kłamstwo, które prezentuje Dworkin, należy uznać za<br>moralnie niewłaściwe.<br>• etyka epikurejska<br>Ocena: W podanym przypadku zwolennik etyki Epikura uzna opisane kłamstwo za moralnie<br>niesłuszne.<br>Uzasadnienie: Miarą dobra i zła moralnego w epikureizmie jest przyjemność<br>katastematyczna. Epikur zaleca umiar oraz przestrzega przed zabieganieniem<br>o przyjemności niekonieczne i nienaturalne. Można uznać, że okłamanie sprzedawcy -<br>nawet jeśli przysporzy to kupującemu przyjemności - będzie skutkowała niepokojem duszy;<br>nadto, przyjemności płynącej z nabycia w opisany sposób samochodu, nie można uznać za<br>konieczną i naturalną.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>• etyka utylitarystyczna<br>Ocena: Zaprezentowane kłamstwo może być uznane za moralnie dopuszczalne (dobre lub<br>słuszne moralnie).<br>Uzasadnienie: To konkretne kłamstwo może być słuszne moralnie, o ile konsekwencją<br>okłamania sprzedawcy będzie maksymalizacja szczęścia w świecie. Utylitarystyczna zasada<br>użyteczności wymaga, aby mieć wzgląd na szczęście wszystkich, których oceniane działanie</p>\n<ul><li>a właściwie jego skutki - dotyczy. Jeśli zatem kupująca osoba przeznaczy</li></ul>\n<p>„zaoszczędzone” pieniądze na wsparcie kilku innych osób znajdujących się w potrzebie, to<br>tym samym „zmaksymalizuje” szczęście w świecie.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Sytuacja: Kupujący w negocjacjach ze sprzedawcą samochodów podaje maksimum 15 000 $, choć jest gotów zapłacić 20 000 $.</p>\n<p><strong>Wybrana teoria:</strong> etyka utylitarystyczna (akceptowalna jest każda z trzech - rozwiązuję wszystkie warianty)</p>\n<p><strong>Ocena (utylitarystyczna):</strong> Kłamstwo opisane przez Dworkina może być <strong>moralnie dopuszczalne</strong> - jeśli prowadzi do maksymalizacji ogólnego szczęścia.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Utylitaryzm (Mill, Bentham) nakazuje oceniać czyn przez jego <strong>konsekwencje</strong> dla ogółu. Jeśli &quot;zaoszczędzone&quot; 5 000 $ zostanie przeznaczone na dobroczynność lub poprawę dobrostanu innych, bilans szczęścia wzrośnie. Zasada użyteczności (<em>principle of utility</em>) wymaga maksymalizacji szczęścia wszystkich - o ile kłamstwo przynosi więcej dobra niż zła w skutkach, jest dopuszczalne.</p>\n<h4>Sposób 1 - etyka arystotelesowska</h4>\n<p><strong>Ocena:</strong> Kłamstwo jest <strong>moralnie niesłuszne</strong>.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Arystoteles w <em>Etyce nikomachejskiej</em> traktuje szczerość (<em>aletheia</em>, gr. <em>ἀλήθεια</em>) jako cnotę. Kłamstwo jest <strong>wadą moralną</strong> i Arystoteles uważa pewne działania za złe <em>same w sobie</em> - kłamstwo jest jednym z nich. Aretologia: kupujący wykazuje <strong>brak cnoty</strong> - zachowuje się jak wadliwy podmiot moralny, nie jak <em>spoudaios</em> (człowiek dobry).</p>\n<h4>Sposób 2 - etyka epikurejska</h4>\n<p><strong>Ocena:</strong> Kłamstwo jest <strong>moralnie niesłuszne</strong> (lub przynajmniej niepotrzebne).</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Epikur uczy, że dobrem jest <strong>przyjemność katastematyczna</strong> (<em>katastema</em> - stan spokoju, <em>ataraxia</em>). Kłamstwo w negocjacjach może dostarczyć przyjemności kinestycznej (zysk materialny), ale zaburzy <em>ataraksję</em> - spokój duszy - poprzez poczucie winy lub lęk przed zdemaskowaniem. Epikur zaleca unikać przyjemności niekoniecznych i nienaturalnych. Oszczędność na samochodzie nie jest naturalną i konieczną potrzebą (<em>chreia physike kai anagkaia</em>).</p>\n<h4>Sposób 3 - etyka utylitarystyczna (rozszerzona)</h4>\n<p><strong>Ocena:</strong> Kłamstwo może być <strong>dopuszczalne moralnie</strong> - zależy od konsekwencji.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Utylitaryzm (J.S. Mill, J. Bentham) ocenia czyn przez <strong>rachunek szczęścia</strong> (<em>felicific calculus</em>). W tym przypadku:</p>\n<ul><li>Kupujący oszczędza 5 000 $ → potencjalny wzrost dobrostanu</li><li>Sprzedawca traci część zysku → spadek dobrostanu</li><li>Jeśli kupujący przeznaczy pieniądze na wsparcie innych → bilans pozytywny</li></ul>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - trafna ocena moralna ORAZ poprawne uzasadnienie <strong>spójne z wybraną teorią</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - brak spójności między teorią a uzasadnieniem; brak uzasadnienia<br>- <strong>WAŻNE:</strong> Ocena zależy od teorii - negatywna (arystotelesowska, epikurejska) lub pozytywna (utylitarystyczna). Każda teoria jest akceptowana.</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<ul><li><strong>Błąd:</strong> Podanie teorii bez użycia jej pojęć.</li><li><strong>Błąd:</strong> Mieszanie teorii w jednej odpowiedzi.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Wybierz jedną teorię i trzymaj się jej konsekwentnie</strong> - mieszanie teorii to błąd logiczny.</li><li>Etyka utylitarystyczna to jedyna z trzech, która może uznać to kłamstwo za <strong>dopuszczalne</strong>.</li><li>Terminologia: <em>arete</em> (cnota), <em>ataraxia</em> (spokój duszy), <em>utilitas</em> (użyteczność), <em>eudaimonia</em> (szczęście) - CKE nagradza użycie odpowiednich pojęć.&quot;</li></ol>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Sama <em>świadomość</em> wrażenia - nawet jeśli wywołana przez złośliwego demona - jest niepowątpiewalna. Podmiot może się mylić co do istnienia róży i jej zapachu, ale nie może się mylić co do <em>tego, że ma wrażenie</em> zapachu. To jest pewne.</p>\n<h4>Sposób 1 - przez metodę kartezjańskiego zwątpienia</h4>\n<p>René Descartes (<em>René Descartes</em>, 1596-1650) w <em>Medytacjach o pierwszej filozofii</em> (1641) stosuje <strong>metodyczne zwątpienie</strong> (<em>dubito methodicus</em>): odrzuca wszystko, w co można wątpić, szukając pewności niepowątpiewalnej.</p>\n<p>Hierarchia zwątpień:</p>\n<ol><li><strong>Zmysły mogą zwodzić</strong> - nie wiem, czy naprawdę czuję zapach róży (może to sen, halucynacja, złośliwy demon)</li><li><strong>Ciało może nie istnieć</strong> - może mnie zwodzi demon co do istnienia zewnętrznego świata</li><li><strong>Ale</strong>: Nie mogę wątpić w to, <strong>że MI się wydaje</strong> - samo zjawisko bycia-pod-wrażeniem jest niepowątpiewalne</li></ol>\n<blockquote>Cogito, ergo sum - myślę, więc jestem (fr. <em>je pense, donc je suis</em> / łac. <em>cogito, ergo sum</em>)</blockquote>\n<p>Wrażenie &quot;wydaje mi się, że czuję zapach&quot; jest właśnie <strong>aktem cogito</strong> - aktem myślenia/doświadczania.</p>\n<h4>Sposób 2 - przez rozróżnienie treści i aktu</h4>\n<p>Kartezjusz odróżnia:</p>\n<ul><li><strong>Treść wrażenia:</strong> &quot;czuję zapach róży&quot; - można wątpić (może róży nie ma)</li><li><strong>Akt wrażenia:</strong> &quot;mi się wydaje&quot; - niepowątpiewalny, bo podmiot <em>ma</em> to wrażenie</li></ul>\n<p>Nawet najskuteczniejszy demon nie może sprawić, że podmiot <em>myśli, iż ma wrażenie</em>, a jednak go nie ma. Samo &quot;wydaje mi się&quot; jest pewnikiem.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - rozstrzygnięcie &quot;Tak&quot; ORAZ uzasadnienie (świadomość wrażenia jest pewna, nawet jeśli treść wrażenia może być fałszywa)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak uzasadnienia lub błędne rozstrzygnięcie &quot;Nie&quot;<br>- <strong>Kluczowa myśl uzasadnienia:</strong> samo bycie pod wrażeniem / własna świadomość wrażenia jest oczywista i niepowątpiewalna</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<ul><li><strong>Błąd:</strong> Odpowiedź &quot;Nie&quot; - myśląc, że &quot;może demon zwodzi w kwestii zapachu, więc wrażenie nie jest pewne&quot;. Ale to pomyłka: demon może zwieść co do <em>przedmiotu</em> wrażenia, nie co do <em>faktu wrażenia</em>.</li><li><strong>Błąd:</strong> Uzasadnienie tylko przez cogito ergo sum bez odniesienia do treści zadania.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>&quot;Wydaje mi się, że&quot; to formuła pierwszoosobowa</strong> - właśnie ta formuła jest u Kartezjusza niepowątpiewalna. Gdyby pytanie brzmiało &quot;Czuję zapach róży&quot; (bez &quot;wydaje mi się&quot;), sytuacja byłaby bardziej złożona.</li><li>Złośliwy demon (<em>genius malignus</em>) może zwieść w wielu kwestiach, ale nie co do treści własnego umysłu w chwili przeżywania.</li><li>Kartezjański cogito to pierwszy filozoficzny fundament po przeprowadzeniu zwątpienia - wrażenie &quot;wydaje mi się&quot; jest jego egzemplifikacją.</li></ol>"}]}