{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nW powieści Nowy wspaniały świat jej autor przedstawia określoną wizję państwa\ni społeczeństwa. Podaj nazwę poglądu z zakresu filozofii polityki, który adekwatnie\noddaje charakter relacji: państwo (władza) - jednostka, ukazanej w przytoczonym\nfragmencie tekstu oraz główną tezę tego poglądu.\nNazwa:\nTeza:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n9. Wybrane spory z zakresu filozofii polityki.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory o:\n1) naturę społeczeństwa (indywidualizm -\nkolektywizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie nazwy poglądu oraz tezy.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa: kolektywizm\nTeza: Wspólnota (tworzące ją grupy społeczne) i jej dobro jest nadrzędna względem\njednostek i ich celów; dobro jednostek jest wtórne wobec dobra wspólnoty.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** naturalizm (antropologiczny) / redukcjonizm biologiczny\n\n**Uzasadnienie:** Władze z powieści zakładają, że warunkowanie dzieci jest **w pełni skuteczne** i determinuje ich zachowania, wybory i tożsamość. Taka wizja człowieka jest wyrazem **naturalizmu antropologicznego** - człowiek podlega deterministycznym prawom przyrody tak samo jak inne organizmy; nie ma wolnej woli ani irredukowalnej autonomii.\n\n## Sposób 1 - naturalizm vs. antynaturalizm w sporze antropologicznym\n\n**Naturalizm antropologiczny:**\n- Człowiek jest częścią przyrody i podlega jej prawom\n- Zachowania człowieka są **determinowane** przez czynniki biologiczne, środowiskowe, warunkowanie\n- Nie ma niezmiennej, wyższej \"natury ludzkiej\" poza przyrodą\n\n**Antynaturalizm antropologiczny:**\n- Człowiek ma coś, czego nie ma reszta przyrody - np. duszę, wolną wolę, rozum moralny\n- Człowiek jest zdolny do działania wbrew determinizmowi przyrody\n- Np. Sartre (*egzystencja poprzedza esencję*), Kant (*autonomia moralna*)\n\n**W tekście Huxleya:**\n> \"Aż w końcu umysł dziecka sam jest tymi treściami, które mu są sugerowane [ ] Umysł, który ocenia, pragnie i wybiera: cały złożony z owych treści.\"\n\nWładze wierzą, że człowiek = to, co zostało w niego zaprogramowane. Żadnej wolnej woli, żadnej autonomii ponad kondycjonowaniem. To deterministyczny **naturalizm**.\n\n## Sposób 2 - spór wolna wola vs. determinizm\n\nDyrektor zakłada, że:\n- \"Warunkowanie bezpowrotne\" ma pełną skuteczność\n- Umysł ludzki jest programowalny jak maszyna\n\nTo logicznie zakłada **determinizm**: dany bodziec → dany efekt. Brak przestrzeni na autonomiczny wybór. To stanowisko bliskie redukcjonizmowi biologicznemu lub behawiorystycznemu - człowiek to zorganizowany układ odruchów warunkowych (nawiązanie do Pawłowa i Watsona w behawiorystyce).\n\nAntynaturalizm nie mógłby zakładać skuteczności warunkowania: jeśli człowiek ma wolną wolę lub niezmienną duszę, warunkowanie nie byłoby pełne.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 15, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie: naturalizm (antropologiczny) ORAZ uzasadnienie (warunkowanie zakłada determinizm natury człowieka)\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie (antynaturalizm) lub brak uzasadnienia\n> - **Akceptowane:** naturalizm / redukcjonizm biologiczny / determinizm przyrodniczy\n\n## Dlaczego błędne\n\n- **Błąd:** Odpowiedź \"antynaturalizm\" - błędna intuicja: władze \"uważają się za lepszych od natury\". Ale klucz jest inny: władze właśnie ZAKŁADAJĄ, że natura człowieka jest w pełni determinowalna - to naturalizm.\n- **Błąd:** Napisanie tylko \"determinizm\" bez wskazania naturalizmu antropologicznego.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Kluczowe słowo: \"w pełni skuteczne\" warunkowanie** - to zakłada naturalizm (człowiek = determinowalny przez czynniki przyrodnicze). Gdyby warunkowanie NIE było skuteczne, można by zakładać antynaturalizm (coś w człowieku opiera się deterministycznym prawom).\n2. Pytanie dotyczy tego, jakie stanowisko **zakłada** dyrektor, nie jakie jest prawdziwe filozoficznie.\n3. Powiązanie: zadanie 6 pytało o antynaturalizm Platona - tu mamy jego zaprzeczenie (naturalizm) w kontekście antropologii.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-1)<br>W powieści Nowy wspaniały świat jej autor przedstawia określoną wizję państwa<br>i społeczeństwa. Podaj nazwę poglądu z zakresu filozofii polityki, który adekwatnie<br>oddaje charakter relacji: państwo (władza) - jednostka, ukazanej w przytoczonym<br>fragmencie tekstu oraz główną tezę tego poglądu.<br>Nazwa:<br>Teza:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozpoznawanie związków między<br>filozofią a innymi działami kultury<br>europejskiej, zwłaszcza między filozofią<br>a sztuką (w tym literaturą piękną) […].<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory z zakresu filozofii polityki.</li></ol>\n<p>Zdający, definiując odpowiednie terminy<br>i analizując argumenty, rekonstruuje<br>następujące spory o:</p>\n<ol><li>naturę społeczeństwa (indywidualizm -</li></ol>\n<p>kolektywizm).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne podanie nazwy poglądu oraz tezy.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa: kolektywizm<br>Teza: Wspólnota (tworzące ją grupy społeczne) i jej dobro jest nadrzędna względem<br>jednostek i ich celów; dobro jednostek jest wtórne wobec dobra wspólnoty.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> naturalizm (antropologiczny) / redukcjonizm biologiczny</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Władze z powieści zakładają, że warunkowanie dzieci jest <strong>w pełni skuteczne</strong> i determinuje ich zachowania, wybory i tożsamość. Taka wizja człowieka jest wyrazem <strong>naturalizmu antropologicznego</strong> - człowiek podlega deterministycznym prawom przyrody tak samo jak inne organizmy; nie ma wolnej woli ani irredukowalnej autonomii.</p>\n<h4>Sposób 1 - naturalizm vs. antynaturalizm w sporze antropologicznym</h4>\n<p><strong>Naturalizm antropologiczny:</strong></p>\n<ul><li>Człowiek jest częścią przyrody i podlega jej prawom</li><li>Zachowania człowieka są <strong>determinowane</strong> przez czynniki biologiczne, środowiskowe, warunkowanie</li><li>Nie ma niezmiennej, wyższej &quot;natury ludzkiej&quot; poza przyrodą</li></ul>\n<p><strong>Antynaturalizm antropologiczny:</strong></p>\n<ul><li>Człowiek ma coś, czego nie ma reszta przyrody - np. duszę, wolną wolę, rozum moralny</li><li>Człowiek jest zdolny do działania wbrew determinizmowi przyrody</li><li>Np. Sartre (<em>egzystencja poprzedza esencję</em>), Kant (<em>autonomia moralna</em>)</li></ul>\n<p><strong>W tekście Huxleya:</strong></p>\n<blockquote>&quot;Aż w końcu umysł dziecka sam jest tymi treściami, które mu są sugerowane [ ] Umysł, który ocenia, pragnie i wybiera: cały złożony z owych treści.&quot;</blockquote>\n<p>Władze wierzą, że człowiek = to, co zostało w niego zaprogramowane. Żadnej wolnej woli, żadnej autonomii ponad kondycjonowaniem. To deterministyczny <strong>naturalizm</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - spór wolna wola vs. determinizm</h4>\n<p>Dyrektor zakłada, że:</p>\n<ul><li>&quot;Warunkowanie bezpowrotne&quot; ma pełną skuteczność</li><li>Umysł ludzki jest programowalny jak maszyna</li></ul>\n<p>To logicznie zakłada <strong>determinizm</strong>: dany bodziec → dany efekt. Brak przestrzeni na autonomiczny wybór. To stanowisko bliskie redukcjonizmowi biologicznemu lub behawiorystycznemu - człowiek to zorganizowany układ odruchów warunkowych (nawiązanie do Pawłowa i Watsona w behawiorystyce).</p>\n<p>Antynaturalizm nie mógłby zakładać skuteczności warunkowania: jeśli człowiek ma wolną wolę lub niezmienną duszę, warunkowanie nie byłoby pełne.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 15, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - rozstrzygnięcie: naturalizm (antropologiczny) ORAZ uzasadnienie (warunkowanie zakłada determinizm natury człowieka)<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne rozstrzygnięcie (antynaturalizm) lub brak uzasadnienia<br>- <strong>Akceptowane:</strong> naturalizm / redukcjonizm biologiczny / determinizm przyrodniczy</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<ul><li><strong>Błąd:</strong> Odpowiedź &quot;antynaturalizm&quot; - błędna intuicja: władze &quot;uważają się za lepszych od natury&quot;. Ale klucz jest inny: władze właśnie ZAKŁADAJĄ, że natura człowieka jest w pełni determinowalna - to naturalizm.</li><li><strong>Błąd:</strong> Napisanie tylko &quot;determinizm&quot; bez wskazania naturalizmu antropologicznego.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Kluczowe słowo: &quot;w pełni skuteczne&quot; warunkowanie</strong> - to zakłada naturalizm (człowiek = determinowalny przez czynniki przyrodnicze). Gdyby warunkowanie NIE było skuteczne, można by zakładać antynaturalizm (coś w człowieku opiera się deterministycznym prawom).</li><li>Pytanie dotyczy tego, jakie stanowisko <strong>zakłada</strong> dyrektor, nie jakie jest prawdziwe filozoficznie.</li><li>Powiązanie: zadanie 6 pytało o antynaturalizm Platona - tu mamy jego zaprzeczenie (naturalizm) w kontekście antropologii.</li></ol>"}]}