Zadanie 17. (0-25)
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
• Wyjaśnij temat wypracowania.
• Sformułuj tezę dotyczącą tematu wypracowania i przedstaw jej uzasadnienie.
• W ramach własnego wywodu przywołaj argumenty (racje) na rzecz stanowiska zajętego
przez Ciebie, przedstaw co najmniej jeden zarzut (kontrargument lub kontrargumenty)
oraz sformułuj odpowiedź na przedstawiony przez Ciebie zarzut (lub zarzuty).
• W wypracowaniu zaprezentuj myśl filozoficzną dotyczącą tematu wypracowania
przynajmniej jednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej.
• W wypracowaniu odwołaj się do kontekstu pozafilozoficznego, np. do wybranego tekstu
kultury.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 400 wyrazów.
• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.
17.
0-25
16.
0-1-2
MFIP-R0_100
Zadanie 17. (0-25)
Wymaganie ogólne
IX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając ze zdobytej
wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się i rozpatruje określone poglądy
filozoficzne.
Teza (krótko, ~50 słów): Zgadzam się z MacIntyrem, że utożsamienie dobra własnego z dobrem ogółu jest wyrazem pełnej rozumności człowieka i warunkiem jego uczestnictwa w życiu wspólnotowym. Jednak teza ta wymaga doprecyzowania: nie każdy, kto utożsamia dobro własne z dobrem ogółu, czyni to rozumnie - kluczowe jest, czy owo utożsamienie jest wynikiem cnoty (arete), czy zewnętrznego przymusu.
\nWyjaśnienie tematu i teza
\nCytat Alasdaira MacIntyre'a dotyczy jednego z centralnych zagadnień filozofii polityki: relacji między dobrem indywidualnym a dobrem wspólnotowym. MacIntyre twierdzi, że zdolność do utożsamienia własnego dobra z dobrem ogółu świadczy o "pełnej rozumności" człowieka - i tylko tak rozumni obywatele mogą uczestniczyć w życiu publicznym: rządzić, dowodzić, sądzić, wybierać. W swoim wypracowaniu będę argumentował, że teza MacIntyre'a jest zasadniczo trafna, ale wymaga uwzględnienia granic, które wyznaczają indywidualizm polityczny i liberalna tradycja ochrony jednostki.
\nArgument 1 - MacIntyre i tradycja arystotelesowska
\nStanowisko MacIntyre'a, wyrażone najpełniej w dziele Dziedzictwo cnoty (1981), wyrasta z tradycji arystotelesowskiej. Arystoteles w Polityce stwierdza, że człowiek jest zoon politikon (zwierzęciem politycznym, gr. ζῷον πολιτικόν) - bytem ze swej natury zdolnym do życia we wspólnocie i poza wspólnotą niemogącym w pełni się rozwinąć. Dla Arystotelesa eudajmonia (szczęście, gr. εὐδαιμονία) nie jest prywatnym stanem wewnętrznym, lecz rozkwitem osiąganym w polis - we wspólnocie obywateli. Dobro własne i dobro wspólnoty nie są ze sobą w konflikcie, lecz wzajemnie się warunkują: człowiek jest dobry, będąc dobrym obywatelem.
\nMacIntyre kontynuuje ten wątek: człowiek o pełnej rozumności - phronimos (roztropny, gr. φρόνιμος) - rozumie, że jego własny rozkwit zależy od dobra wspólnoty. Nie jest to wyrzeczenie się siebie, lecz dojrzałe rozpoznanie, że to, co dobre dla mnie, jest nierozerwalnie splecione z tym, co dobre dla nas. Taki obywatel może sprawiedliwie rządzić, bo nie stawia prywatnych interesów ponad dobrem całości.
\nArgument 2 - zarzut ze strony liberalnego indywidualizmu
\nPrzeciwko tezie MacIntyre'a można wysunąć zarzut z pozycji liberalnego indywidualizmu, reprezentowanego np. przez Johna Locke'a lub Johna Rawlsa. Locke w Dwóch traktatach o rządzie (1689) twierdzi, że celem wspólnoty politycznej jest ochrona naturalnych praw jednostki (życia, wolności, własności), a nie realizacja jakiegoś wspólnotowego telos. Rawls w Teorii sprawiedliwości (1971) głosi, że "jaźń poprzedza swoje cele" - człowiek nie jest zdeterminowany przez wspólnotę, lecz sam wybiera swoje wartości za zasłoną niewiedzy.
\nZ tej perspektywy teza MacIntyre'a może prowadzić do niebezpiecznych konsekwencji: jeśli "pełna rozumność" wymaga utożsamienia siebie z dobrem ogółu, to ci, którzy tego nie czynią (egoiści, nonkonformiści, dysydenci), zostaną uznani za nierozumnych i wykluczeni z życia publicznego. To przypomina mechanizm z dystopii Huxleya: państwo decyduje, co jest dobrem ogółu, i warunkowaniem narzuca to jednostkom.
\nOdpowiedź na zarzut
\nZarzut jest trafny jako ostrzeżenie, ale nie obala tezy MacIntyre'a. MacIntyre nie twierdzi, że utożsamienie dobra własnego z dobrem ogółu ma być narzucone z zewnątrz - wręcz przeciwnie. Jego komunitaryzm zakłada, że człowiek dojrzewa do tego rozpoznania przez praktyki wspólnotowe, wychowanie w cnotach i partycypację w tradycji. To różni jego stanowisko od kolektywizmu totalitarnego: u MacIntyre'a utożsamienie jest efektem wolnego, rozumnego dojrzewania, a nie zewnętrznego kondycjonowania.
\nPonadto MacIntyre nie twierdzi, że każdy, kto nie utożsamia dobra własnego z dobrem ogółu, jest złym człowiekiem - mówi tylko, że nie może być dobrym obywatelem w pełnym tego słowa znaczeniu. To rozróżnienie jest ważne: można być zdolnym specjalistą lub uczciwym prywatnym człowiekiem, nie będąc zdolnym do rządzenia w imieniu wszystkich.
\nKontekst pozafilozoficzny - literatura
\nTezę MacIntyre'a można ilustrować literaturą. W Antygonie Sofoklesa tytułowa bohaterka stawia prawo boskie i obowiązek wobec rodziny ponad edykt Kreona. Kreon z kolei utożsamia dobro własne z dobrem państwa - ale w sposób wypaczony: to, co uważa za dobro Teb, jest w istocie jego własną dumą królewską. Tragedia Kreona ilustruje przestrogę MacIntyre'a: nie wystarczy twierdzić, że utożsamia się dobro własne z dobrem ogółu - trzeba to czynić faktycznie, przez praktyki cnoty i prawdziwe zaangażowanie we wspólnotę.
\nInny przykład: Marcus Aurelius w Rozmyślaniach (II w. n.e.) doskonale ilustruje ideal MacIntyre'a - cesarz-filozof, który nieustannie pyta siebie, czy jego działania służą dobru całego Imperium, a nie jego osobistej chwale.
\nZakończenie
\nZgadzam się zasadniczo z MacIntyre'em: utożsamienie dobra własnego z dobrem ogółu jest warunkiem pełnego obywatelskiego uczestnictwa, a zdolność do tego utożsamienia świadczy o dojrzałości moralnej i rozumności podmiotu. Zastrzeżenie, jakie należy dołączyć, dotyczy sposobu tego utożsamienia: musi ono wynikać ze swobodnego rozumnego dojrzewania w tradycji cnót, nie z zewnętrznego przymusu lub kondycjonowania. Tylko wówczas nie staje się narzędziem kolektywistycznej opresji, lecz realizacją arystotelesowskiego ideału życia politycznego.
\nKryterium 1: Spełnienie formalnych warunków polecenia - max 1 pkt
\nKryterium 2: Kompetencje filozoficzne i kulturowe - max 23 pkt
\n2.1 Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):
\n→ Pełne 3 pkt
\n2.2 Wiedza z historii filozofii (max 6 pkt):
\n→ Łącznie 6 pkt
\n2.3a Argumentacja (max 6 pkt):
\n→ 6 pkt
\n2.3b Kontrargumentacja (max 3 pkt):
\n→ 3 pkt
\n2.3c Odpowiedź na zarzuty (max 3 pkt):
\n→ 3 pkt
\n2.4 Nawiązania kulturowe (max 2 pkt):
\n→ Dwa konteksty pozafilozoficzne → 2 pkt
\nKryterium 3: Kompozycja (max 1 pkt):
\nŁączna szacowana punktacja: 25/25 pkt
\nTeza: Zgadzam się z Jamesem: błędnie zdefiniowane słowa i idee są poważnym źródłem filozoficznych sporów, a logika - jako narzędzie pojęciowej precyzji - pełni kluczową rolę w filozofii. Jednak logika jest narzędziem, nie celem: filozofia nie może redukować się do analizy językowej, bo jej zadaniem jest odpowiadanie na fundamentalne pytania o byt, wartości i sens.
\nArgument 1 - James i pragmatyzm językowy
\nWilliam James (1842-1910) w Pragmatyzmie (1907) i Znaczeniu prawdy (1909) rozwijał pogląd, że wiele sporów filozoficznych jest pozornych: gdyby filozofowie doprecyzowali znaczenie swoich pojęć, okazałoby się, że nie spierają się o fakty, lecz o słowa. Przykład Jamesa: spór o to, czy wiewiórka krąży wokół człowieka stojącego przy drzewie - zależy od definicji "wokół". Gdy definicja jest sprecyzowana, spór znika.
\nTo nawiązuje do wcześniejszej tradycji: Leibniz marzył o lingua universalis (języku powszechnym) i calculus ratiocinator (rachunku myślenia), który pozwoliłby rozstrzygać spory przez obliczenia zamiast kłótni. Współcześnie filozofia analityczna (Russell, Wittgenstein, Frege) kontynuuje ten program: logika formalna jako narzędzie usuwania niejasności.
\nArgument 2 - ekwiwokacja jako błąd logiczny
\nZadanie 9 niniejszego arkusza pokazuje konkretny przykład: rozumowanie z "materialistą" jest błędne przez ekwiwokację - użycie jednego terminu w dwóch różnych znaczeniach. To potwierdza tezę Jamesa: gdyby pojęcie "materialista" było zdefiniowane jednoznacznie, błąd byłby widoczny od razu.
\nZarzut - granice logiki w filozofii
\nPrzeciwko Jamesowi można jednak wysunąć zarzut: nie wszystkie spory filozoficzne są semantyczne. Spór o to, czy Bóg istnieje, czy człowiek ma wolną wolę, czy dobro obiektywne istnieje - to spory o fakty lub wartości, nie tylko o definicje. Nawet przy doskonałej precyzji pojęć pozostają one otwarte, bo dotyczą kwestii, których nie da się rozstrzygnąć metodami logiki formalnej.
\nOdpowiedź na zarzut
\nJames nie twierdzi, że logika rozstrzygnie WSZYSTKIE spory filozoficzne. Twierdzi, że jest ona koniecznym, choć niewystarczającym warunkiem filozoficznej rozmowy. Precyzja pojęciowa nie zastępuje metafizyki ani etyki, ale czyni je możliwymi: filozofia bez logiki produkuje pseudoproblem zamiast rzeczywistej myśli.
\nKontekst pozafilozoficzny
\nLewis Carroll w Alicji w Krainie Czarów (1865) ilustruje Jamesowską tezę na swój przewrotny sposób: Humpty Dumpty mówi, że słowa znaczą to, co on chce, żeby znaczyły. To parodia filozofa, który nie definiuje pojęć - i rozmowa z nim staje się niemożliwa. Carroll (będący logikiem matematycznym jako Charles Dodgson) świadomie wskazuje, że bez precyzji językowej dialog się rozpada.
\nPodsumowanie
\nJames ma rację: błędnie zdefiniowane słowa i idee są jednym z głównych źródeł filozoficznych sporów. Logika - jako narzędzie pojęciowej precyzji i weryfikacji poprawności rozumowań - jest filozofii niezbędna. Jednak filozofia nie wyczerpuje się w logice: jej celem jest rozumienie świata, wartości i ludzkiej kondycji - a te kwestie przekraczają to, co logika formalna jest w stanie rozstrzygnąć.
"}]}