{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"true_false","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nOceń prawdziwość poniższych zdań w odniesieniu do przytoczonego fragmentu\nTimajosa. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli zdanie jest fałszywe.\n1.\nWszystko to, co istnieje, ma swoją przyczynę.\nP\nF\n2.\nNieprawda, że wszystko to, co istnieje, musi być piękne.\nP\nF\n3.\nTo, co zawsze się rodzi, jest poznawalne tylko intelektem.\nP\nF\n1.\n0-1\n2.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n2. Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność\nwewnętrzna, nieostrość, wieloznaczność.\nZdający:\n1) odróżnia wyrażenia sprzeczne\nwewnętrznie od wyrażeń fałszywych\ni nonsensownych.\nZasady oceniania\n2 pkt - zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi.\n1 pkt - zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. F\n2. P\n3. F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **F** (Fałsz)\n2. **P** (Prawda)\n3. **F** (Fałsz)\n\n## Sposób 1 - analiza każdego zdania z tekstem\n\n**Zdanie 1: \"Wszystko to, co istnieje, ma swoją przyczynę\" → F**\n\nTimajos rozróżnia dwa porządki bytów:\n- Byty wieczne (idee, Stwórca) - *nie rodzą się*, więc nie potrzebują przyczyny sprawczej w sensie genetycznym\n- Byty zrodzone - TAK, muszą mieć przyczynę\n\n> \"wszystko, co się rodzi, rodzi się z konieczności pod wpływem jakiejś przyczyny, bo jest niemożliwe, by się coś rodziło bez przyczyny\"\n\nStwierdzenie \"wszystko to, co istnieje\" jest za szerokie - byty wieczne (idee) istnieją, ale ich istnienie nie jest zrodzone i nie wymaga przyczyny w sensie kosmologicznym. → **FAŁSZ**\n\n**Zdanie 2: \"Nieprawda, że wszystko to, co istnieje, musi być piękne\" → P**\n\nTimajos wyraźnie pisze, że piękno zależy od modelu, na który patrzył twórca:\n\n> \"jeśli wpatruje się w to, co jest zrodzone, jeśli posługuje się modelem zrodzonym, jego kreacja nie będzie piękna\"\n\nZatem NIE wszystko, co istnieje, jest piękne - kreacje wzorowane na bytach zrodzonych mogą być niepiękne. → **PRAWDA**\n\n**Zdanie 3: \"To, co zawsze się rodzi, jest poznawalne tylko intelektem\" → F**\n\nTo klasyczna pułapka! Platon twierdzi dokładnie odwrotnie:\n- To, co zawsze **trwa** (idee) - poznawalne **tylko intelektem**\n- To, co zawsze się **rodzi** - jest przedmiotem poznania **zmysłowego** i mniemania\n\n> \"Pierwszą rzecz może pojąć tylko intelekt za pomocą rozumowania [ ]. Przeciwnie, druga jest przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym\"\n\n→ **FAŁSZ**\n\n## Sposób 2 - schemat terminologiczny\n\nPomocna tabelka do zapamiętania:\n\n| Rodzaj bytu | Cechy | Sposób poznania |\n| Byty wieczne (idee) | Zawsze trwają, niezmienne | **Intelekt** (*nous*, *logos*) |\n| Byty zrodzone (świat) | Powstają i giną, zmienne | **Zmysły** + mniemanie (*doxa*) |\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: F, P, F\n> - **1 pkt** - dwie poprawne odpowiedzi\n> - **0 pkt** - jedna lub zero poprawnych odpowiedzi\n\n## Dlaczego błędne\n\n| Zdanie | Błędna odpowiedź | Dlaczego uczniowie się mylą |\n| 1 | P zamiast F | \"wszystko co istnieje\" brzmi jak ogólna zasada przyczynowości - ale klucz: Timajos mówi tylko o bytach ZRODZONYCH |\n| 2 | F zamiast P | Uczniowie czytają \"Stwórca był dobry\" i wnioskują, że wszystko musi być piękne; nie zauważają fragmentu o kreacji wedl. modelu zrodzonego |\n| 3 | P zamiast F | Najczęstszy błąd - zamiana intelektu i zmysłów: uczniowie mylą byty wieczne z rodzonymi |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Zdanie 3 to klasyczna pułapka odwróconego twierdzenia** - zapamiętaj: idee = intelekt; świat zmysłowy = zmysły.\n2. W zadaniach P/F filozofii uważaj na kwantyfikatory: \"wszystko\", \"zawsze\", \"tylko\" - jedno wyjątkiem obala zdanie.\n3. Timajos nie mówi, że byty wieczne mają przyczynę - one *są*, nie *powstają*.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-2)<br>Oceń prawdziwość poniższych zdań w odniesieniu do przytoczonego fragmentu<br>Timajosa. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli zdanie jest fałszywe.<br>1.<br>Wszystko to, co istnieje, ma swoją przyczynę.<br>P<br>F<br>2.<br>Nieprawda, że wszystko to, co istnieje, musi być piękne.<br>P<br>F<br>3.<br>To, co zawsze się rodzi, jest poznawalne tylko intelektem.<br>P<br>F<br>1.<br>0-1<br>2.<br>0-1-2<br>MFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność</li></ol>\n<p>wewnętrzna, nieostrość, wieloznaczność.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>odróżnia wyrażenia sprzeczne</li></ol>\n<p>wewnętrznie od wyrażeń fałszywych<br>i nonsensownych.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi.<br>1 pkt - zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>F</li><li>P</li><li>F</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li><strong>F</strong> (Fałsz)</li><li><strong>P</strong> (Prawda)</li><li><strong>F</strong> (Fałsz)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego zdania z tekstem</h4>\n<p><strong>Zdanie 1: &quot;Wszystko to, co istnieje, ma swoją przyczynę&quot; → F</strong></p>\n<p>Timajos rozróżnia dwa porządki bytów:</p>\n<ul><li>Byty wieczne (idee, Stwórca) - <em>nie rodzą się</em>, więc nie potrzebują przyczyny sprawczej w sensie genetycznym</li><li>Byty zrodzone - TAK, muszą mieć przyczynę</li></ul>\n<blockquote>&quot;wszystko, co się rodzi, rodzi się z konieczności pod wpływem jakiejś przyczyny, bo jest niemożliwe, by się coś rodziło bez przyczyny&quot;</blockquote>\n<p>Stwierdzenie &quot;wszystko to, co istnieje&quot; jest za szerokie - byty wieczne (idee) istnieją, ale ich istnienie nie jest zrodzone i nie wymaga przyczyny w sensie kosmologicznym. → <strong>FAŁSZ</strong></p>\n<p><strong>Zdanie 2: &quot;Nieprawda, że wszystko to, co istnieje, musi być piękne&quot; → P</strong></p>\n<p>Timajos wyraźnie pisze, że piękno zależy od modelu, na który patrzył twórca:</p>\n<blockquote>&quot;jeśli wpatruje się w to, co jest zrodzone, jeśli posługuje się modelem zrodzonym, jego kreacja nie będzie piękna&quot;</blockquote>\n<p>Zatem NIE wszystko, co istnieje, jest piękne - kreacje wzorowane na bytach zrodzonych mogą być niepiękne. → <strong>PRAWDA</strong></p>\n<p><strong>Zdanie 3: &quot;To, co zawsze się rodzi, jest poznawalne tylko intelektem&quot; → F</strong></p>\n<p>To klasyczna pułapka! Platon twierdzi dokładnie odwrotnie:</p>\n<ul><li>To, co zawsze <strong>trwa</strong> (idee) - poznawalne <strong>tylko intelektem</strong></li><li>To, co zawsze się <strong>rodzi</strong> - jest przedmiotem poznania <strong>zmysłowego</strong> i mniemania</li></ul>\n<blockquote>&quot;Pierwszą rzecz może pojąć tylko intelekt za pomocą rozumowania [ ]. Przeciwnie, druga jest przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym&quot;</blockquote>\n<p>→ <strong>FAŁSZ</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - schemat terminologiczny</h4>\n<p>Pomocna tabelka do zapamiętania:</p>\n<p>| Rodzaj bytu | Cechy | Sposób poznania |<br>| Byty wieczne (idee) | Zawsze trwają, niezmienne | <strong>Intelekt</strong> (<em>nous</em>, <em>logos</em>) |<br>| Byty zrodzone (świat) | Powstają i giną, zmienne | <strong>Zmysły</strong> + mniemanie (<em>doxa</em>) |</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - trzy poprawne odpowiedzi: F, P, F<br>- <strong>1 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub zero poprawnych odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<p>| Zdanie | Błędna odpowiedź | Dlaczego uczniowie się mylą |<br>| 1 | P zamiast F | &quot;wszystko co istnieje&quot; brzmi jak ogólna zasada przyczynowości - ale klucz: Timajos mówi tylko o bytach ZRODZONYCH |<br>| 2 | F zamiast P | Uczniowie czytają &quot;Stwórca był dobry&quot; i wnioskują, że wszystko musi być piękne; nie zauważają fragmentu o kreacji wedl. modelu zrodzonego |<br>| 3 | P zamiast F | Najczęstszy błąd - zamiana intelektu i zmysłów: uczniowie mylą byty wieczne z rodzonymi |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Zdanie 3 to klasyczna pułapka odwróconego twierdzenia</strong> - zapamiętaj: idee = intelekt; świat zmysłowy = zmysły.</li><li>W zadaniach P/F filozofii uważaj na kwantyfikatory: &quot;wszystko&quot;, &quot;zawsze&quot;, &quot;tylko&quot; - jedno wyjątkiem obala zdanie.</li><li>Timajos nie mówi, że byty wieczne mają przyczynę - one <em>są</em>, nie <em>powstają</em>.</li></ol>"}]}