{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nW przytoczonym fragmencie Timajos wyróżnia dwie kategorie bytów: byty, które zawsze\ntrwają i nie znają urodzin, oraz byty, które zawsze się rodzą i nigdy nie istnieją [realnie].\nSpośród wymienionych poniżej bytów A-F wybierz i zapisz wszystkie te, które zawsze\ntrwają i nie znają urodzin.\nA. Stwórca\nB. idee w umyśle ludzkim\nC. idee (formy platońskie)\nD. chmury\nE. rydwan\nF. miasto Ateny\nByty, które zawsze trwają i nie znają urodzin:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nPoziom podstawowy\nVI. Filozofia Platona jako paradygmat\nantynaturalizmu. Zdający:\n1) wyjaśnia platońską teorię idei jako\nniematerialnych, niezmiennych i wiecznych\nwzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy\nfizycznych.\nPoziom rozszerzony\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nwszystkie treści nauczania - wymagania\nszczegółowe zawarte w podstawie\nprogramowej w zakresie przedmiotu\nfilozofia w zakresie podstawowym.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory\no:\n1) stosunek rzeczy do umysłu (realizm -\nidealizm);\n2) różnorodność bytów (monizm -\npluralizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne przyporządkowanie dwóch bytów.\n1 pkt - poprawne przyporządkowanie jednego bytu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nByty, które zawsze trwają i nie znają urodzin: A i C.\nUwaga:\n• Zdający otrzymuje 1 punkt także wtedy, gdy poprawne przyporządkuje jeden lub dwa byty\noraz zaznaczy jedną odpowiedź niepoprawną (lecz nie więcej niż jedną).\n• Błędne przyporządkowanie dwóch lub więcej kategorii skutkuje przyznaniem 0 pkt.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nByty, które zawsze trwają i nie znają narodzin: **A i C**\n\n- **A. Stwórca** (Demiurg, gr. *δημιουργός*)\n- **C. idee (formy platońskie)** (gr. *εἶδος* / *ἰδέα*)\n\n## Sposób 1 - analiza każdej kategorii z klucza Platona\n\nPlaton rozróżnia:\n- **Byty wieczne** = zawsze trwają, niezmienne, nie rodzą się, poznawalne intelektem\n- **Byty zrodzone** = powstają i giną, zmienne, poznawalne zmysłami\n\n**A. Stwórca (Demiurg)** - WIECZNY\nTimajos opisuje go jako \"najdoskonalszy z przyczyn\", który SAM nie jest zrodzony. Demiurg patrzy na wieczny model (idee) i tworzy świat. Nie jest częścią świata materialnego, nie powstaje - on SAM jest twórcą. → Trwa wiecznie.\n\n**B. idee w umyśle ludzkim** - ZRODZONE / NABYTE\nTo nie to samo co platońskie idee-formy! Idee w ludzkim umyśle są nabyte przez anamnezę (przypominanie) lub doświadczenie - są wtórne, zrodzone razem z duszą. Nie mają statusu bytów wiecznych. → NIE spełnia kryterium.\n\n**C. idee (formy platońskie)** - WIECZNE\nTo rdzeń platonizmu. Idee (formy, gr. *εἶδος*) są bytami wiecznymi, niezmiennymi, niezmysłowymi - istnieją zawsze w tym samym stanie. To one są modelem, na który patrzy Demiurg tworząc świat.\n\n> \"Ile razy ten, co coś tworzy z oczyma nieustannie utkwionymi w to, co istnieje samo w sobie [ ] tyle razy wszystko, co tak tworzy, jest z konieczności piękne\"\n\n→ Idee = wzorzec wieczny.\n\n**D. chmury** - ZRODZONE\nPrzyroda zmysłowa, przemija. Ewidentnie zrodzona i zmienna.\n\n**E. rydwan** - ZRODZONY\nArtefakt materialny, stworzony przez człowieka, ulega zniszczeniu.\n\n**F. miasto Ateny** - ZRODZONE\nStruktura historyczna, powstała w czasie.\n\n## Sposób 2 - kryterium logiczne\n\nPytanie testu: czy byt może \"nie mieć narodzin\"?\n- Stwórca - tak (jest bytem pierwotnym, nie ma swojego stwórcy)\n- Idee platońskie - tak (nie są stworzone, zawsze były)\n- Wszystkie pozostałe - nie, są efektem tworzenia lub naturalnego powstawania\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne przyporządkowanie obu bytów: A i C\n> - **1 pkt** - poprawne przyporządkowanie jednego bytu (A lub C), przy co najwyżej jednej błędnej odpowiedzi\n> - **0 pkt** - błędne przyporządkowanie dwóch lub więcej kategorii = automatycznie 0 pkt\n> - **UWAGA:** zaznaczenie A, C i jeszcze jednej błędnej = 1 pkt (nie 2 pkt!)\n\n## Dlaczego błędne\n\n| Opcja | Dlaczego uczniowie wybierają | Dlaczego błędna |\n| B (idee w umyśle) | Brzmią jak idee platońskie | To wtórne reprezentacje, nie same formy |\n| D, E, F | Przez analogię do \"wieczności\" (chmury istnieją ciągle) | Ciągłe istnienie ≠ wieczność bez narodzin |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **\"Idee w umyśle ludzkim\" (B) to NIE to samo co \"idee platońskie\" (C)** - to kluczowa pułapka tego zadania.\n2. Pamiętaj: Demiurg (Stwórca) u Platona SAM nie jest zrodzony - jest pierwotny. To odróżnia go od np. Boga Abrahamowego w teologii chrześcijańskiej (gdzie Bóg jest wieczny, ale koncepcja inna).\n3. Błędne zaznaczenie >1 niepoprawnej opcji = automatycznie 0 pkt nawet jeśli A i C też zaznaczone.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>W przytoczonym fragmencie Timajos wyróżnia dwie kategorie bytów: byty, które zawsze<br>trwają i nie znają urodzin, oraz byty, które zawsze się rodzą i nigdy nie istnieją [realnie].<br>Spośród wymienionych poniżej bytów A-F wybierz i zapisz wszystkie te, które zawsze<br>trwają i nie znają urodzin.<br>A. Stwórca<br>B. idee w umyśle ludzkim<br>C. idee (formy platońskie)<br>D. chmury<br>E. rydwan<br>F. miasto Ateny<br>Byty, które zawsze trwają i nie znają urodzin:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>Poziom podstawowy<br>VI. Filozofia Platona jako paradygmat<br>antynaturalizmu. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia platońską teorię idei jako</li></ol>\n<p>niematerialnych, niezmiennych i wiecznych<br>wzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy<br>fizycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia starożytna. Zdający opanowuje</li></ol>\n<p>wszystkie treści nauczania - wymagania<br>szczegółowe zawarte w podstawie<br>programowej w zakresie przedmiotu<br>filozofia w zakresie podstawowym.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory<br>o:</p>\n<ol><li>stosunek rzeczy do umysłu (realizm -</li></ol>\n<p>idealizm);</p>\n<ol><li>różnorodność bytów (monizm -</li></ol>\n<p>pluralizm).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne przyporządkowanie dwóch bytów.<br>1 pkt - poprawne przyporządkowanie jednego bytu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Byty, które zawsze trwają i nie znają urodzin: A i C.<br>Uwaga:<br>• Zdający otrzymuje 1 punkt także wtedy, gdy poprawne przyporządkuje jeden lub dwa byty<br>oraz zaznaczy jedną odpowiedź niepoprawną (lecz nie więcej niż jedną).<br>• Błędne przyporządkowanie dwóch lub więcej kategorii skutkuje przyznaniem 0 pkt.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Byty, które zawsze trwają i nie znają narodzin: <strong>A i C</strong></p>\n<ul><li><strong>A. Stwórca</strong> (Demiurg, gr. <em>δημιουργός</em>)</li><li><strong>C. idee (formy platońskie)</strong> (gr. <em>εἶδος</em> / <em>ἰδέα</em>)</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdej kategorii z klucza Platona</h4>\n<p>Platon rozróżnia:</p>\n<ul><li><strong>Byty wieczne</strong> = zawsze trwają, niezmienne, nie rodzą się, poznawalne intelektem</li><li><strong>Byty zrodzone</strong> = powstają i giną, zmienne, poznawalne zmysłami</li></ul>\n<p><strong>A. Stwórca (Demiurg)</strong> - WIECZNY<br>Timajos opisuje go jako &quot;najdoskonalszy z przyczyn&quot;, który SAM nie jest zrodzony. Demiurg patrzy na wieczny model (idee) i tworzy świat. Nie jest częścią świata materialnego, nie powstaje - on SAM jest twórcą. → Trwa wiecznie.</p>\n<p><strong>B. idee w umyśle ludzkim</strong> - ZRODZONE / NABYTE<br>To nie to samo co platońskie idee-formy! Idee w ludzkim umyśle są nabyte przez anamnezę (przypominanie) lub doświadczenie - są wtórne, zrodzone razem z duszą. Nie mają statusu bytów wiecznych. → NIE spełnia kryterium.</p>\n<p><strong>C. idee (formy platońskie)</strong> - WIECZNE<br>To rdzeń platonizmu. Idee (formy, gr. <em>εἶδος</em>) są bytami wiecznymi, niezmiennymi, niezmysłowymi - istnieją zawsze w tym samym stanie. To one są modelem, na który patrzy Demiurg tworząc świat.</p>\n<blockquote>&quot;Ile razy ten, co coś tworzy z oczyma nieustannie utkwionymi w to, co istnieje samo w sobie [ ] tyle razy wszystko, co tak tworzy, jest z konieczności piękne&quot;</blockquote>\n<p>→ Idee = wzorzec wieczny.</p>\n<p><strong>D. chmury</strong> - ZRODZONE<br>Przyroda zmysłowa, przemija. Ewidentnie zrodzona i zmienna.</p>\n<p><strong>E. rydwan</strong> - ZRODZONY<br>Artefakt materialny, stworzony przez człowieka, ulega zniszczeniu.</p>\n<p><strong>F. miasto Ateny</strong> - ZRODZONE<br>Struktura historyczna, powstała w czasie.</p>\n<h4>Sposób 2 - kryterium logiczne</h4>\n<p>Pytanie testu: czy byt może &quot;nie mieć narodzin&quot;?</p>\n<ul><li>Stwórca - tak (jest bytem pierwotnym, nie ma swojego stwórcy)</li><li>Idee platońskie - tak (nie są stworzone, zawsze były)</li><li>Wszystkie pozostałe - nie, są efektem tworzenia lub naturalnego powstawania</li></ul>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie obu bytów: A i C<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie jednego bytu (A lub C), przy co najwyżej jednej błędnej odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędne przyporządkowanie dwóch lub więcej kategorii = automatycznie 0 pkt<br>- <strong>UWAGA:</strong> zaznaczenie A, C i jeszcze jednej błędnej = 1 pkt (nie 2 pkt!)</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<p>| Opcja | Dlaczego uczniowie wybierają | Dlaczego błędna |<br>| B (idee w umyśle) | Brzmią jak idee platońskie | To wtórne reprezentacje, nie same formy |<br>| D, E, F | Przez analogię do &quot;wieczności&quot; (chmury istnieją ciągle) | Ciągłe istnienie ≠ wieczność bez narodzin |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>&quot;Idee w umyśle ludzkim&quot; (B) to NIE to samo co &quot;idee platońskie&quot; (C)</strong> - to kluczowa pułapka tego zadania.</li><li>Pamiętaj: Demiurg (Stwórca) u Platona SAM nie jest zrodzony - jest pierwotny. To odróżnia go od np. Boga Abrahamowego w teologii chrześcijańskiej (gdzie Bóg jest wieczny, ale koncepcja inna).</li><li>Błędne zaznaczenie &gt;1 niepoprawnej opcji = automatycznie 0 pkt nawet jeśli A i C też zaznaczone.</li></ol>"}]}