{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nOdwołując się do tekstu źródłowego lub wiedzy własnej o filozofii Platona, wyjaśnij,\ndlaczego Timajos twierdzi, że to, co się rodzi i umiera, nie może być przedmiotem\nwiedzy, a tylko - mniemania.\n3.\n0-1-2\n4.\n0-1\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nPoziom podstawowy\nVI. Filozofia Platona jako paradygmat\nantynaturalizmu. Zdający:\n1) wyjaśnia platońską teorię idei jako\nniematerialnych, niezmiennych i wiecznych\nwzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy\nfizycznych.\nPoziom rozszerzony\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nwszystkie treści nauczania - wymagania\nszczegółowe zawarte w podstawie\nprogramowej w zakresie przedmiotu\nfilozofia w zakresie podstawowym.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory\no:\n1) stosunek rzeczy do umysłu (realizm -\nidealizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowa odpowiedź\nPonieważ to, co się rodzi i umiera jest zmienne, a przedmiotem wiedzy (episteme) może być\ntylko to, co niezmienne (to, co istnieje zawsze jako to samo).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nTimajos twierdzi, że to, co się rodzi i umiera, jest **zmienne** - a przedmiotem **wiedzy (episteme, gr. *ἐπιστήμη*)** może być tylko to, co **niezmienne**. Byty przemijające mogą być jedynie przedmiotem **mniemania (doxa, gr. *δόξα*)** - niepewnej, niestałej opinii.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\nTimajos wprost stwierdza:\n\n> \"[byty zrodzone] są przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym, bo rodzą się i umierają, lecz nie istnieją nigdy realnie\"\n\nLogika jest następująca:\n1. Wiedza (episteme) musi dotyczyć czegoś **pewnego, stałego i zawsze takiego samego**\n2. To, co się rodzi i umiera, jest **zmienne** - teraz takie, zaraz inne, potem nie istnieje\n3. Nie można posiadać pewnej wiedzy o czymś, co się zmienia - bo gdy formułujesz sąd, jego przedmiot już może być inny\n4. Dlatego zmienne byty mogą być tylko przedmiotem **doxa** - mniemania, które jest niepewne i zmienne\n\n## Sposób 2 - przez teorię poznania (epistemologię)\n\nKlasyczny argument epistemologiczny Platona (obecny też w *Państwie* i *Uczcie*):\n\n- **Episteme** (wiedza) = trwała, pewna, niezmienna → wymaga niezmiennego przedmiotu\n- **Doxa** (mniemanie) = chwilowa, niepewna, może być fałszywa → odpowiada zmiennym bytom zmysłowym\n- **Przedmiot episteme** = idee (formy platońskie) - wieczne i niezmienne\n- **Przedmiot doxa** = rzeczy zmysłowe - tymczasowe i zmienne\n\nAnalogicznie: nie możesz wiedzieć \"cokolwiek\" o wodzie w rzece - bo zanim skończysz sąd, woda już jest inna (Heraklit: \"Nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki\").\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wskazuje, że byty zrodzone są **zmienne**, a wiedza (episteme) może dotyczyć tylko bytów **niezmiennych**\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepoprawna lub niezgodna z tekstem\n> - **Akceptowane sformułowania:** \"byty zrodzone są zmienne\", \"nie istnieją realnie\", \"nie istnieją zawsze jako te same\"\n\n## Dlaczego błędne\n\nNajczęstsze błędy:\n- Powiedzenie tylko \"bo są zmysłowe\" bez wyjaśnienia, dlaczego zmysłowość uniemożliwia wiedzę\n- Pomieszanie przyczyny (zmienność) ze skutkiem (brak wiedzy)\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Kluczowe słowo to \"zmienność\" (gr. *metabole*)** - to ona uniemożliwia wiedzę, nie sam fakt bycia zmysłowym.\n2. Odróżnij: episteme (gr. *ἐπιστήμη*) = wiedza pewna i niezawodna; doxa (gr. *δόξα*) = mniemanie, pogląd. Tę terminologię CKE bardzo lubi.\n3. W odpowiedzi wystarczy 2-3 zdania, ale muszą zawierać słowo \"zmienne\" lub \"niezmienne\".","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Odwołując się do tekstu źródłowego lub wiedzy własnej o filozofii Platona, wyjaśnij,<br>dlaczego Timajos twierdzi, że to, co się rodzi i umiera, nie może być przedmiotem<br>wiedzy, a tylko - mniemania.<br>3.<br>0-1-2<br>4.<br>0-1<br>MFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VII. Posługiwanie się podstawowymi<br>kategoriami logiki i dbanie o kulturę<br>logiczną wypowiedzi.<br>Poziom podstawowy<br>VI. Filozofia Platona jako paradygmat<br>antynaturalizmu. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia platońską teorię idei jako</li></ol>\n<p>niematerialnych, niezmiennych i wiecznych<br>wzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy<br>fizycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia starożytna. Zdający opanowuje</li></ol>\n<p>wszystkie treści nauczania - wymagania<br>szczegółowe zawarte w podstawie<br>programowej w zakresie przedmiotu<br>filozofia w zakresie podstawowym.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory<br>o:</p>\n<ol><li>stosunek rzeczy do umysłu (realizm -</li></ol>\n<p>idealizm).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowa odpowiedź<br>Ponieważ to, co się rodzi i umiera jest zmienne, a przedmiotem wiedzy (episteme) może być<br>tylko to, co niezmienne (to, co istnieje zawsze jako to samo).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Timajos twierdzi, że to, co się rodzi i umiera, jest <strong>zmienne</strong> - a przedmiotem <strong>wiedzy (episteme, gr. <em>ἐπιστήμη</em>)</strong> może być tylko to, co <strong>niezmienne</strong>. Byty przemijające mogą być jedynie przedmiotem <strong>mniemania (doxa, gr. <em>δόξα</em>)</strong> - niepewnej, niestałej opinii.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Timajos wprost stwierdza:</p>\n<blockquote>&quot;[byty zrodzone] są przedmiotem mniemania w połączeniu z nierozumnym poznaniem zmysłowym, bo rodzą się i umierają, lecz nie istnieją nigdy realnie&quot;</blockquote>\n<p>Logika jest następująca:</p>\n<ol><li>Wiedza (episteme) musi dotyczyć czegoś <strong>pewnego, stałego i zawsze takiego samego</strong></li><li>To, co się rodzi i umiera, jest <strong>zmienne</strong> - teraz takie, zaraz inne, potem nie istnieje</li><li>Nie można posiadać pewnej wiedzy o czymś, co się zmienia - bo gdy formułujesz sąd, jego przedmiot już może być inny</li><li>Dlatego zmienne byty mogą być tylko przedmiotem <strong>doxa</strong> - mniemania, które jest niepewne i zmienne</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - przez teorię poznania (epistemologię)</h4>\n<p>Klasyczny argument epistemologiczny Platona (obecny też w <em>Państwie</em> i <em>Uczcie</em>):</p>\n<ul><li><strong>Episteme</strong> (wiedza) = trwała, pewna, niezmienna → wymaga niezmiennego przedmiotu</li><li><strong>Doxa</strong> (mniemanie) = chwilowa, niepewna, może być fałszywa → odpowiada zmiennym bytom zmysłowym</li><li><strong>Przedmiot episteme</strong> = idee (formy platońskie) - wieczne i niezmienne</li><li><strong>Przedmiot doxa</strong> = rzeczy zmysłowe - tymczasowe i zmienne</li></ul>\n<p>Analogicznie: nie możesz wiedzieć &quot;cokolwiek&quot; o wodzie w rzece - bo zanim skończysz sąd, woda już jest inna (Heraklit: &quot;Nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki&quot;).</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń wskazuje, że byty zrodzone są <strong>zmienne</strong>, a wiedza (episteme) może dotyczyć tylko bytów <strong>niezmiennych</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepoprawna lub niezgodna z tekstem<br>- <strong>Akceptowane sformułowania:</strong> &quot;byty zrodzone są zmienne&quot;, &quot;nie istnieją realnie&quot;, &quot;nie istnieją zawsze jako te same&quot;</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<p>Najczęstsze błędy:</p>\n<ul><li>Powiedzenie tylko &quot;bo są zmysłowe&quot; bez wyjaśnienia, dlaczego zmysłowość uniemożliwia wiedzę</li><li>Pomieszanie przyczyny (zmienność) ze skutkiem (brak wiedzy)</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Kluczowe słowo to &quot;zmienność&quot; (gr. <em>metabole</em>)</strong> - to ona uniemożliwia wiedzę, nie sam fakt bycia zmysłowym.</li><li>Odróżnij: episteme (gr. <em>ἐπιστήμη</em>) = wiedza pewna i niezawodna; doxa (gr. <em>δόξα</em>) = mniemanie, pogląd. Tę terminologię CKE bardzo lubi.</li><li>W odpowiedzi wystarczy 2-3 zdania, ale muszą zawierać słowo &quot;zmienne&quot; lub &quot;niezmienne&quot;.</li></ol>"}]}