{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nPodaj znaczenie terminu anamneza i rozstrzygnij, czy z platońskiej koncepcji\nanamnezy wynika logicznie teza o nieśmiertelności duszy. Odpowiedź uzasadnij.\nZnaczenie terminu:\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nPoziom podstawowy\nVI. Filozofia Platona jako paradygmat\nantynaturalizmu. Zdający:\n2) objaśnia platońską koncepcję człowieka\n[…];\n4) objaśnia termin anamneza i prezentuje\nplatońskie stanowisko w kwestii źródeł\npoznania (aprioryzm).\nPoziom rozszerzony\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane\nschematy (reguły) wnioskowań. Zdający:\n2) rozstrzyga, czy dane zdanie wynika\nlogicznie z innego zdania lub zbioru zdań.\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nwszystkie treści nauczania - wymagania\nszczegółowe zawarte w podstawie\nprogramowej w zakresie przedmiotu\nfilozofia w zakresie podstawowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie terminu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie terminu.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZnaczenie terminu: Termin ten stosuje się do platońskiej koncepcji poznania, wedle której\npoznanie ludzkie polega na przypominaniu sobie rzeczywistości ponadempirycznej /\ntranscendentnej, w szczególności idei, których dusza doświadczyła przed połączeniem\nz ciałem.\nRozstrzygnięcie: Nie wynika logicznie.\nPrzykładowe uzasadnienie: Z platońskiej koncepcji anamnezy wynika logicznie teza\no istnieniu duszy przed cielesnymi narodzinami. Uznanie twierdzenia o nieśmiertelności\nduszy wymaga przyjęcia dodatkowych przekonań, niż te, które składają się na teorię\nanamnezy.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Znaczenie terminu:** Anamneza (gr. *ἀνάμνησις* - przypominanie) to platońska koncepcja, według której **poznanie polega na przypominaniu sobie** przez duszę rzeczywistości ponadempirycznej (przede wszystkim idei), których dusza doświadczyła **przed połączeniem z ciałem** (przed narodzinami).\n\n**Rozstrzygnięcie:** **Nie** - z koncepcji anamnezy **nie wynika logicznie** teza o nieśmiertelności duszy.\n\n**Uzasadnienie:** Anamneza logicznie implikuje tylko, że dusza **istniała przed narodzinami** (preegzystencja duszy). Aby twierdzić, że dusza jest nieśmiertelna (czyli trwa *po* śmierci ciała), potrzeba dodatkowych przesłanek - których sama teoria anamnezy nie dostarcza.\n\n## Sposób 1 - precyzyjna analiza logiczna\n\nCo wynika logicznie z anamnezy:\n1. Dusza posiada wiedzę o ideach\n2. Nie zdobyła jej przez zmysły (doświadczenie)\n3. Zatem zdobyła ją **przed narodzinami** (przed połączeniem z ciałem)\n4. **Wniosek logiczny:** dusza istniała przed narodzinami (preegzystencja)\n\nCo NIE wynika z anamnezy:\n- Że dusza będzie istnieć **po śmierci ciała** (post-egzystencja)\n- Nieśmiertelność = trwanie po śmierci. Anamneza mówi tylko o przeszłości duszy, nie o jej przyszłości.\n\n## Sposób 2 - przez argumenty Platona o nieśmiertelności duszy\n\nPlaton używa WIELU argumentów na rzecz nieśmiertelności duszy (w *Fedonie*), m.in.:\n1. **Argument z przeciwieństw** - co żywe, umiera; co martwe, ożywa\n2. **Argument z anamnezy** - dusza istniała przed narodzinami\n3. **Argument z powinowactwa** - dusza jest podobna do niezmiennych idei, więc niezniszczalna\n4. **Argument z formy życia** - dusza niesie z sobą zasadę życia, nie może uczestniczyć w śmierci\n\nSam argument z anamnezy (2) daje tylko preegzystencję - do nieśmiertelności potrzeba np. argumentu (3) lub (4).\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie terminu anamneza ORAZ poprawne rozstrzygnięcie \"Nie\" z uzasadnieniem (anamneza daje preegzystencję, nie nieśmiertelność)\n> - **1 pkt** - TYLKO poprawne wyjaśnienie terminu (bez rozstrzygnięcia) LUB TYLKO rozstrzygnięcie z uzasadnieniem (bez wyjaśnienia terminu)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub niepoprawna\n> - **Rozstrzygnięcie musi brzmieć:** \"Nie wynika logicznie\"\n\n## Dlaczego błędne\n\n- **Błąd 1:** Odpowiedź \"Tak, wynika\" - mylenie preegzystencji (trwanie przed narodzinami) z nieśmiertelnością (trwanie po śmierci)\n- **Błąd 2:** Samo podanie definicji bez rozstrzygnięcia = tylko 1 pkt\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Anamneza ≠ nieśmiertelność** - anamneza wskazuje na *przed*-istnienie duszy, nie na to, że dusza *przeżyje* ciało.\n2. Platońskie dowody na nieśmiertelność to osobna seria argumentów w *Fedonie* - anamneza to tylko jeden z wielu, i nie jest wystarczający sam w sobie.\n3. Precyzyjna terminologia: *preegzystencja* duszy (przed narodzinami) vs. *immortalność/nieśmiertelność* (po śmierci). CKE nagradza to rozróżnienie.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-2)<br>Podaj znaczenie terminu anamneza i rozstrzygnij, czy z platońskiej koncepcji<br>anamnezy wynika logicznie teza o nieśmiertelności duszy. Odpowiedź uzasadnij.<br>Znaczenie terminu:<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>Poziom podstawowy<br>VI. Filozofia Platona jako paradygmat<br>antynaturalizmu. Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia platońską koncepcję człowieka</li></ol>\n<p>[…];</p>\n<ol><li>objaśnia termin anamneza i prezentuje</li></ol>\n<p>platońskie stanowisko w kwestii źródeł<br>poznania (aprioryzm).<br>Poziom rozszerzony<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie</li></ol>\n<p>(rozumowanie) niezawodne (oparte na<br>wynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane<br>schematy (reguły) wnioskowań. Zdający:</p>\n<ol><li>rozstrzyga, czy dane zdanie wynika</li></ol>\n<p>logicznie z innego zdania lub zbioru zdań.<br>II. Elementy historii filozofii.</p>\n<ol><li>Filozofia starożytna. Zdający opanowuje</li></ol>\n<p>wszystkie treści nauczania - wymagania<br>szczegółowe zawarte w podstawie<br>programowej w zakresie przedmiotu<br>filozofia w zakresie podstawowym.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wyjaśnienie terminu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie terminu.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Znaczenie terminu: Termin ten stosuje się do platońskiej koncepcji poznania, wedle której<br>poznanie ludzkie polega na przypominaniu sobie rzeczywistości ponadempirycznej /<br>transcendentnej, w szczególności idei, których dusza doświadczyła przed połączeniem<br>z ciałem.<br>Rozstrzygnięcie: Nie wynika logicznie.<br>Przykładowe uzasadnienie: Z platońskiej koncepcji anamnezy wynika logicznie teza<br>o istnieniu duszy przed cielesnymi narodzinami. Uznanie twierdzenia o nieśmiertelności<br>duszy wymaga przyjęcia dodatkowych przekonań, niż te, które składają się na teorię<br>anamnezy.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Znaczenie terminu:</strong> Anamneza (gr. <em>ἀνάμνησις</em> - przypominanie) to platońska koncepcja, według której <strong>poznanie polega na przypominaniu sobie</strong> przez duszę rzeczywistości ponadempirycznej (przede wszystkim idei), których dusza doświadczyła <strong>przed połączeniem z ciałem</strong> (przed narodzinami).</p>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> <strong>Nie</strong> - z koncepcji anamnezy <strong>nie wynika logicznie</strong> teza o nieśmiertelności duszy.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Anamneza logicznie implikuje tylko, że dusza <strong>istniała przed narodzinami</strong> (preegzystencja duszy). Aby twierdzić, że dusza jest nieśmiertelna (czyli trwa <em>po</em> śmierci ciała), potrzeba dodatkowych przesłanek - których sama teoria anamnezy nie dostarcza.</p>\n<h4>Sposób 1 - precyzyjna analiza logiczna</h4>\n<p>Co wynika logicznie z anamnezy:</p>\n<ol><li>Dusza posiada wiedzę o ideach</li><li>Nie zdobyła jej przez zmysły (doświadczenie)</li><li>Zatem zdobyła ją <strong>przed narodzinami</strong> (przed połączeniem z ciałem)</li><li><strong>Wniosek logiczny:</strong> dusza istniała przed narodzinami (preegzystencja)</li></ol>\n<p>Co NIE wynika z anamnezy:</p>\n<ul><li>Że dusza będzie istnieć <strong>po śmierci ciała</strong> (post-egzystencja)</li><li>Nieśmiertelność = trwanie po śmierci. Anamneza mówi tylko o przeszłości duszy, nie o jej przyszłości.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - przez argumenty Platona o nieśmiertelności duszy</h4>\n<p>Platon używa WIELU argumentów na rzecz nieśmiertelności duszy (w <em>Fedonie</em>), m.in.:</p>\n<ol><li><strong>Argument z przeciwieństw</strong> - co żywe, umiera; co martwe, ożywa</li><li><strong>Argument z anamnezy</strong> - dusza istniała przed narodzinami</li><li><strong>Argument z powinowactwa</strong> - dusza jest podobna do niezmiennych idei, więc niezniszczalna</li><li><strong>Argument z formy życia</strong> - dusza niesie z sobą zasadę życia, nie może uczestniczyć w śmierci</li></ol>\n<p>Sam argument z anamnezy (2) daje tylko preegzystencję - do nieśmiertelności potrzeba np. argumentu (3) lub (4).</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne wyjaśnienie terminu anamneza ORAZ poprawne rozstrzygnięcie &quot;Nie&quot; z uzasadnieniem (anamneza daje preegzystencję, nie nieśmiertelność)<br>- <strong>1 pkt</strong> - TYLKO poprawne wyjaśnienie terminu (bez rozstrzygnięcia) LUB TYLKO rozstrzygnięcie z uzasadnieniem (bez wyjaśnienia terminu)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna lub niepoprawna<br>- <strong>Rozstrzygnięcie musi brzmieć:</strong> &quot;Nie wynika logicznie&quot;</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<ul><li><strong>Błąd 1:</strong> Odpowiedź &quot;Tak, wynika&quot; - mylenie preegzystencji (trwanie przed narodzinami) z nieśmiertelnością (trwanie po śmierci)</li><li><strong>Błąd 2:</strong> Samo podanie definicji bez rozstrzygnięcia = tylko 1 pkt</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Anamneza ≠ nieśmiertelność</strong> - anamneza wskazuje na <em>przed</em>-istnienie duszy, nie na to, że dusza <em>przeżyje</em> ciało.</li><li>Platońskie dowody na nieśmiertelność to osobna seria argumentów w <em>Fedonie</em> - anamneza to tylko jeden z wielu, i nie jest wystarczający sam w sobie.</li><li>Precyzyjna terminologia: <em>preegzystencja</em> duszy (przed narodzinami) vs. <em>immortalność/nieśmiertelność</em> (po śmierci). CKE nagradza to rozróżnienie.</li></ol>"}]}