{"id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nUżywając wszystkich zdań 1.-3. z zadania 8.1., utwórz rozumowanie, które będzie\nzgodne ze schematem o nazwie modus ponendo ponens. Wpisz każde zdanie\nw odpowiednie miejsce poniżej.\nPrzesłanka pierwsza:\nPrzesłanka druga:\nWniosek:\n7.\n0-1-2\n8.1.\n0-1-2\n8.2.\n0-1\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane\nschematy (reguły) wnioskowań. Zdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku […].\n3) zna i stosuje przykładowe schematy\nwnioskowań (modus ponendo ponens […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnego rozumowania (przesłanki pierwszej, przesłanki drugiej\ni wniosku).\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzesłanka pierwsza: Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata\nstworzył świat, patrząc na jego wieczny model.\nPrzesłanka druga: Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry.\nWniosek: Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.\nALBO\nPrzesłanka pierwsza: Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry.\nPrzesłanka druga: Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata\nstworzył świat, patrząc na jego wieczny model.\nWniosek: Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przesłanka pierwsza:** Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model. *(zdanie 2)*\n\n**Przesłanka druga:** Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry. *(zdanie 3)*\n\n**Wniosek:** Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model. *(zdanie 1)*\n\n## Sposób 1 - co to jest modus ponendo ponens\n\n**Modus ponendo ponens** (łac. - \"tryb potwierdzający przez potwierdzenie\") to jeden z podstawowych schematów logicznych:\n\nPrzesłanka 1: Jeśli P, to Q (implikacja)\nPrzesłanka 2: P (poprzednik implikacji jest prawdziwy)\nWniosek: Q (następnik implikacji jest prawdziwy)\n\nSchemat skrótowo: **P → Q; P; ⊢ Q**\n\nW naszym przypadku:\n- **P** = \"świat jest piękny i Stwórca był dobry\" (zdanie 3)\n- **Q** = \"Stwórca stworzył świat, patrząc na wieczny model\" (zdanie 1)\n- **P → Q** = \"jeśli P, to Q\" (zdanie 2)\n\nZdanie 2 jest implikacją (\"jeśli , to \") - to musi być przesłanka pierwsza.\nZdanie 3 potwierdza poprzednik P - to przesłanka druga.\nZdanie 1 to wniosek (następnik Q).\n\n## Sposób 2 - alternatywna kolejność (akceptowana przez CKE)\n\nKlucz CKE dopuszcza też:\n- **Przesłanka pierwsza:** Świat jest piękny i Stwórca był dobry. *(zdanie 3)*\n- **Przesłanka druga:** Jeśli świat jest piękny , to *(zdanie 2)*\n- **Wniosek:** Stwórca stworzył świat, patrząc na wieczny model. *(zdanie 1)*\n\nModus ponendo ponens nie wymaga konkretnej kolejności przesłanek - ważne jest, żeby była implikacja, potwierdzenie jej poprzednika i wyprowadzenie następnika jako wniosku.\n\n## Schemat CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne rozumowanie z trzema częściami: implikacja jako przesłanka, potwierdzenie poprzednika jako przesłanka, następnik jako wniosek\n> - **0 pkt** - błędna kolejność lub wniosek inny niż zdanie 1\n> - **Akceptowane:** obie kolejności przesłanek (zdanie 2 + zdanie 3 ALBO zdanie 3 + zdanie 2)\n\n## Dlaczego błędne\n\n- **Najczęstszy błąd:** Postawienie zdania 1 jako przesłanki, a nie wniosku. MPP *wyprowadza* wniosek, nie go zakłada.\n- **Inny błąd:** Pominięcie jednej przesłanki - np. napisanie tylko implikacji i wniosku bez zdania 3.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. W MPP **wniosek = następnik implikacji** (to, co po \"to\" w zdaniu warunkowym). Tutaj to zdanie 1.\n2. Modus ponendo ponens ≠ modus tollens. *Tollens* działa przez zaprzeczenie następnika: \"nie-Q, zatem nie-P\". *Ponens* potwierdza przez potwierdzenie poprzednika.\n3. Zapamiętaj schemat: *ponendo* (potwierdzając) *ponens* (potwierdzam) - potwierdzasz poprzednik i dostajesz następnik.","image":"img/filozofia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Używając wszystkich zdań 1.-3. z zadania 8.1., utwórz rozumowanie, które będzie<br>zgodne ze schematem o nazwie modus ponendo ponens. Wpisz każde zdanie<br>w odpowiednie miejsce poniżej.<br>Przesłanka pierwsza:<br>Przesłanka druga:<br>Wniosek:<br>7.<br>0-1-2<br>8.1.<br>0-1-2<br>8.2.<br>0-1<br>MFIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>VIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie<br>tekstu filozoficznego i zawartej w nim<br>argumentacji, a także w obronie przed<br>manipulacją.<br>I. Kultura logiczna.</p>\n<ol><li>Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie</li></ol>\n<p>(rozumowanie) niezawodne (oparte na<br>wynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane<br>schematy (reguły) wnioskowań. Zdający:</p>\n<ol><li>odróżnia w rozumowaniu przesłanki od</li></ol>\n<p>wniosku […].</p>\n<ol><li>zna i stosuje przykładowe schematy</li></ol>\n<p>wnioskowań (modus ponendo ponens […]).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - podanie poprawnego rozumowania (przesłanki pierwszej, przesłanki drugiej<br>i wniosku).<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Przesłanka pierwsza: Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata<br>stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.<br>Przesłanka druga: Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry.<br>Wniosek: Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.<br>ALBO<br>Przesłanka pierwsza: Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry.<br>Przesłanka druga: Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata<br>stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.<br>Wniosek: Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Przesłanka pierwsza:</strong> Jeśli świat jest piękny i Stwórca świata był dobry, to Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model. <em>(zdanie 2)</em></p>\n<p><strong>Przesłanka druga:</strong> Świat jest piękny i Stwórca świata był dobry. <em>(zdanie 3)</em></p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Stwórca świata stworzył świat, patrząc na jego wieczny model. <em>(zdanie 1)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - co to jest modus ponendo ponens</h4>\n<p><strong>Modus ponendo ponens</strong> (łac. - &quot;tryb potwierdzający przez potwierdzenie&quot;) to jeden z podstawowych schematów logicznych:</p>\n<p>Przesłanka 1: Jeśli P, to Q (implikacja)<br>Przesłanka 2: P (poprzednik implikacji jest prawdziwy)<br>Wniosek: Q (następnik implikacji jest prawdziwy)</p>\n<p>Schemat skrótowo: <strong>P → Q; P; ⊢ Q</strong></p>\n<p>W naszym przypadku:</p>\n<ul><li><strong>P</strong> = &quot;świat jest piękny i Stwórca był dobry&quot; (zdanie 3)</li><li><strong>Q</strong> = &quot;Stwórca stworzył świat, patrząc na wieczny model&quot; (zdanie 1)</li><li><strong>P → Q</strong> = &quot;jeśli P, to Q&quot; (zdanie 2)</li></ul>\n<p>Zdanie 2 jest implikacją (&quot;jeśli , to &quot;) - to musi być przesłanka pierwsza.<br>Zdanie 3 potwierdza poprzednik P - to przesłanka druga.<br>Zdanie 1 to wniosek (następnik Q).</p>\n<h4>Sposób 2 - alternatywna kolejność (akceptowana przez CKE)</h4>\n<p>Klucz CKE dopuszcza też:</p>\n<ul><li><strong>Przesłanka pierwsza:</strong> Świat jest piękny i Stwórca był dobry. <em>(zdanie 3)</em></li><li><strong>Przesłanka druga:</strong> Jeśli świat jest piękny , to <em>(zdanie 2)</em></li><li><strong>Wniosek:</strong> Stwórca stworzył świat, patrząc na wieczny model. <em>(zdanie 1)</em></li></ul>\n<p>Modus ponendo ponens nie wymaga konkretnej kolejności przesłanek - ważne jest, żeby była implikacja, potwierdzenie jej poprzednika i wyprowadzenie następnika jako wniosku.</p>\n<h4>Schemat CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne rozumowanie z trzema częściami: implikacja jako przesłanka, potwierdzenie poprzednika jako przesłanka, następnik jako wniosek<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędna kolejność lub wniosek inny niż zdanie 1<br>- <strong>Akceptowane:</strong> obie kolejności przesłanek (zdanie 2 + zdanie 3 ALBO zdanie 3 + zdanie 2)</blockquote>\n<h4>Dlaczego błędne</h4>\n<ul><li><strong>Najczęstszy błąd:</strong> Postawienie zdania 1 jako przesłanki, a nie wniosku. MPP <em>wyprowadza</em> wniosek, nie go zakłada.</li><li><strong>Inny błąd:</strong> Pominięcie jednej przesłanki - np. napisanie tylko implikacji i wniosku bez zdania 3.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>W MPP <strong>wniosek = następnik implikacji</strong> (to, co po &quot;to&quot; w zdaniu warunkowym). Tutaj to zdanie 1.</li><li>Modus ponendo ponens ≠ modus tollens. <em>Tollens</em> działa przez zaprzeczenie następnika: &quot;nie-Q, zatem nie-P&quot;. <em>Ponens</em> potwierdza przez potwierdzenie poprzednika.</li><li>Zapamiętaj schemat: <em>ponendo</em> (potwierdzając) <em>ponens</em> (potwierdzam) - potwierdzasz poprzednik i dostajesz następnik.</li></ol>"}]}