{"id":"filozofia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2026,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-3)\nSformułuj tezę determinizmu w sporze o przyczynowość oraz wyjaśnij relację między\ndeterminizmem a kompatybilizmem. Oceń, czy na podstawie przytoczonego fragmentu\ntekstu źródłowego można Senekę uznać za zwolennika kompatybilizmu. Uzasadnij\nswoją odpowiedź.\nTeza determinizmu w sporze o przyczynowość:\nRelacja między determinizmem a kompatybilizmem:\nOcena:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory o:\n4) przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory\no:\n3) wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne podanie tezy ORAZ poprawne wyjaśnienie relacji ORAZ podanie\npoprawnej oceny wraz z uzasadnieniem.\n2 pkt - poprawne podanie tezy ORAZ wyjaśnienie relacji.\n1 pkt - poprawne podanie tezy ALBO podanie poprawnej oceny wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTeza determinizmu w sporze o przyczynowość: Każde zdarzenie ma przyczynę (nie: każdy\nskutek ma przyczynę).\nRelacja między determinizmem a kompatybilizmem: Determinizm to teza przedmiotowa,\ndotycząca zdarzeń w świecie, natomiast kompatybilizm to teza, przynajmniej częściowo,\nmetateoretyczna dotycząca determinizmu i głosząca, że determinizm da się pogodzić z tezą\no istnieniu wolnej woli.\nOcena: Nie można.\nUzasadnienie: Według Seneki ludzie nie dysponują wolnością, gdyż wpleceni są\nw zdeterminowane „nieprzerwane pasmo wydarzeń”. Mogą tylko z radością i odwagą przyjąć\nto, co przynosi im los.","solution":null,"image":"img/filozofia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · czerwiec 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-3)<br>Sformułuj tezę determinizmu w sporze o przyczynowość oraz wyjaśnij relację między<br>determinizmem a kompatybilizmem. Oceń, czy na podstawie przytoczonego fragmentu<br>tekstu źródłowego można Senekę uznać za zwolennika kompatybilizmu. Uzasadnij<br>swoją odpowiedź.<br>Teza determinizmu w sporze o przyczynowość:<br>Relacja między determinizmem a kompatybilizmem:<br>Ocena:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory metafizyczne</li></ol>\n<p>(ontologiczne). Zdający, definiując<br>odpowiednie terminy i analizując argumenty,<br>rekonstruuje następujące spory o:</p>\n<ol><li>przyczynowość (determinizm -</li></ol>\n<p>indeterminizm).</p>\n<ol><li>Wybrane spory antropologiczne. Zdający,</li></ol>\n<p>definiując odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory<br>o:</p>\n<ol><li>wolność woli (libertarianizm - fatalizm -</li></ol>\n<p>kompatybilizm).<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - poprawne podanie tezy ORAZ poprawne wyjaśnienie relacji ORAZ podanie<br>poprawnej oceny wraz z uzasadnieniem.<br>2 pkt - poprawne podanie tezy ORAZ wyjaśnienie relacji.<br>1 pkt - poprawne podanie tezy ALBO podanie poprawnej oceny wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Teza determinizmu w sporze o przyczynowość: Każde zdarzenie ma przyczynę (nie: każdy<br>skutek ma przyczynę).<br>Relacja między determinizmem a kompatybilizmem: Determinizm to teza przedmiotowa,<br>dotycząca zdarzeń w świecie, natomiast kompatybilizm to teza, przynajmniej częściowo,<br>metateoretyczna dotycząca determinizmu i głosząca, że determinizm da się pogodzić z tezą<br>o istnieniu wolnej woli.<br>Ocena: Nie można.<br>Uzasadnienie: Według Seneki ludzie nie dysponują wolnością, gdyż wpleceni są<br>w zdeterminowane „nieprzerwane pasmo wydarzeń”. Mogą tylko z radością i odwagą przyjąć<br>to, co przynosi im los.</p>","solutions":[]}