{"id":"filozofia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\nWładysław Tatarkiewicz w książce O szczęściu napisał że, cechy człowieka „stanowiące\no jego szczęściu w znacznej części są wrodzone, należą do jego pierwotnej natury, którą\nprzynosi ze sobą na świat - a koleje życia dają tylko konkretną treść tym jego cechom”.\nPodaj tezę aprioryzmu w sporze o źródła poznania. Rozstrzygnij, czy przytoczony\npogląd Władysława Tatarkiewicza stanowi dobrą rację za przyjęciem aprioryzmu.\nUzasadnij swoją odpowiedź.\nTeza aprioryzmu:\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nEFIP-R0_100\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nTomasz z Akwinu\nTraktat o Bogu\nWydaje się, że Boga nie ma.\n1. Gdyby jedno z przeciwieństw było nieskończone, to drugie uległoby całkowitemu\nzniszczeniu, a w nazwie 'Bóg' poznaje się, że jest On pewnym nieskończonym dobrem.\nGdyby więc Bóg istniał, to nie byłoby żadnego zła. Zło jednak jest w świecie. Zatem Boga nie\nma. […]\nAle w Księdze Wyjścia (3, 14) dowiadujemy się od Boga: „jam jest, który jest”.\nOdpowiadam, że to, że Bóg jest, można uzasadnić pięcioma drogami. […].\nTrzecia droga wychodząca od tego, co możliwe i tego, co konieczne, jest taka: wśród\nrzeczy spostrzegamy te, które mogą być i nie być, bo jeżeli spostrzegamy takie, które\npowstają i giną, to skutkiem tego mogą one być i nie być. Jest niemożliwe, żeby takie rzeczy\nistniały zawsze, ponieważ zdarza się, że to, co może być, nie jest. Jeśli więc wszystkie\nrzeczy mogą nie istnieć, to kiedyś nie było żadnej z tych rzeczy. Jeśli to prawda, to i teraz nie\nbyłoby niczego, ponieważ to, co nie istnieje, zaczyna istnieć tylko dzięki czemuś, co istnieje.\nGdyby nic nie istniało, to nic nie mogłoby zacząć istnieć i, co za tym idzie, nic by nie istniało,\nco jest jawnie fałszywe. Nie wszystkie zatem byty są tylko możliwe, lecz musi istnieć wśród\nrzeczy coś koniecznego. Z kolei wszystko, co jest konieczne, albo czerpie skądś przyczynę\nswojej konieczności, albo nie. Nie jest zatem możliwe postępowanie w nieskończoność\nw szeregu bytów koniecznych, które mają przyczynę swojej konieczności, tak jak nie jest to\nmożliwe w szeregu przyczyn sprawczych, co zostało udowodnione […]. Dlatego trzeba\nkoniecznie przyjąć coś, co jest konieczne samo przez się i nie ma przyczyny swojej\nkonieczności, ale jest przyczyną konieczności dla innych, i to wszyscy nazywają Bogiem.\nTomasz z Akwinu, Traktat o Bogu, Summa teologii; kwestie 1-26, Kraków 1999.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n3. Problematyka epistemologiczna w filozofii\nstarożytnej.\n1) Zdający rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające je\nargumenty ([…] aprioryzm Platona i teoria\nanamnezy […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie tezy aprioryzmu ORAZ właściwe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n1 pkt - podanie tezy aprioryzmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTeza aprioryzmu: Istnieją sądy, których uzasadnienie nie wymaga odwołania do\ndoświadczenia (Ewentualnie: stanowisko w psychologicznej wersji sporu o źródła poznania,\nuznające istnienie pojęć (lub sądów) wrodzonych jako stałego poznawczego wyposażenia\nludzkiego umysłu.)\nRozstrzygnięcie: Nie\nUzasadnienie: Tatarkiewicz mówi o wrodzonych cechach osobowych, a nie o sądach\ni sposobach ich uzasadniania.","solution":null,"image":"img/filozofia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10. (0-2)<br>Władysław Tatarkiewicz w książce O szczęściu napisał że, cechy człowieka „stanowiące<br>o jego szczęściu w znacznej części są wrodzone, należą do jego pierwotnej natury, którą<br>przynosi ze sobą na świat - a koleje życia dają tylko konkretną treść tym jego cechom”.<br>Podaj tezę aprioryzmu w sporze o źródła poznania. Rozstrzygnij, czy przytoczony<br>pogląd Władysława Tatarkiewicza stanowi dobrą rację za przyjęciem aprioryzmu.<br>Uzasadnij swoją odpowiedź.<br>Teza aprioryzmu:<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>EFIP-R0_100<br>Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.<br>Tomasz z Akwinu<br>Traktat o Bogu<br>Wydaje się, że Boga nie ma.</p>\n<ol><li>Gdyby jedno z przeciwieństw było nieskończone, to drugie uległoby całkowitemu</li></ol>\n<p>zniszczeniu, a w nazwie &#x27;Bóg&#x27; poznaje się, że jest On pewnym nieskończonym dobrem.<br>Gdyby więc Bóg istniał, to nie byłoby żadnego zła. Zło jednak jest w świecie. Zatem Boga nie<br>ma. […]<br>Ale w Księdze Wyjścia (3, 14) dowiadujemy się od Boga: „jam jest, który jest”.<br>Odpowiadam, że to, że Bóg jest, można uzasadnić pięcioma drogami. […].<br>Trzecia droga wychodząca od tego, co możliwe i tego, co konieczne, jest taka: wśród<br>rzeczy spostrzegamy te, które mogą być i nie być, bo jeżeli spostrzegamy takie, które<br>powstają i giną, to skutkiem tego mogą one być i nie być. Jest niemożliwe, żeby takie rzeczy<br>istniały zawsze, ponieważ zdarza się, że to, co może być, nie jest. Jeśli więc wszystkie<br>rzeczy mogą nie istnieć, to kiedyś nie było żadnej z tych rzeczy. Jeśli to prawda, to i teraz nie<br>byłoby niczego, ponieważ to, co nie istnieje, zaczyna istnieć tylko dzięki czemuś, co istnieje.<br>Gdyby nic nie istniało, to nic nie mogłoby zacząć istnieć i, co za tym idzie, nic by nie istniało,<br>co jest jawnie fałszywe. Nie wszystkie zatem byty są tylko możliwe, lecz musi istnieć wśród<br>rzeczy coś koniecznego. Z kolei wszystko, co jest konieczne, albo czerpie skądś przyczynę<br>swojej konieczności, albo nie. Nie jest zatem możliwe postępowanie w nieskończoność<br>w szeregu bytów koniecznych, które mają przyczynę swojej konieczności, tak jak nie jest to<br>możliwe w szeregu przyczyn sprawczych, co zostało udowodnione […]. Dlatego trzeba<br>koniecznie przyjąć coś, co jest konieczne samo przez się i nie ma przyczyny swojej<br>konieczności, ale jest przyczyną konieczności dla innych, i to wszyscy nazywają Bogiem.<br>Tomasz z Akwinu, Traktat o Bogu, Summa teologii; kwestie 1-26, Kraków 1999.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji.<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna.</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej.</p>\n<ol><li>Zdający rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające je<br>argumenty ([…] aprioryzm Platona i teoria<br>anamnezy […]).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie tezy aprioryzmu ORAZ właściwe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.<br>1 pkt - podanie tezy aprioryzmu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Teza aprioryzmu: Istnieją sądy, których uzasadnienie nie wymaga odwołania do<br>doświadczenia (Ewentualnie: stanowisko w psychologicznej wersji sporu o źródła poznania,<br>uznające istnienie pojęć (lub sądów) wrodzonych jako stałego poznawczego wyposażenia<br>ludzkiego umysłu.)<br>Rozstrzygnięcie: Nie<br>Uzasadnienie: Tatarkiewicz mówi o wrodzonych cechach osobowych, a nie o sądach<br>i sposobach ich uzasadniania.</p>","solutions":[]}