{"id":"filozofia-2026-styczen-probna-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2026-styczen-probna-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"probna","year":2026,"month":"styczen","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nWyjaśnij pogląd naturalizmu ontologicznego (materializmu), a następnie - spośród\nfilozofów wymienionych poniżej - podaj dwóch, którzy byli jego przeciwnikami.\nFilozofowie: Platon, Epikur, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Auguste Comte\nWyjaśnienie:\nPrzeciwnicy naturalizmu:\n12.\n0-1-2\n13.\n0-1-2\nMFIP-R0_100\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nStefan Żeromski\nPrzedwiośnie\n- Towarzysze! Państwo - jest to organizacja, gdzie jedni sprawują władzę, a inni tejże\nwładzy podlegają. W każdym państwie, a więc i w tym tutaj, świeżo utworzonym, są klasy\nrządzące i są klasy, którymi się zarządza. Któż tedy tutaj u nas rządzi i na jakiej zasadzie?\nDo sprawowania rządów w tym społeczeństwie, jak w każdym dzisiejszym - z wyjątkiem\njednego okręgu na ziemskim globie - uprawnia siła ekonomiczna jednej klasy, burżuazji,\nnagromadzenie bogactw, posiadanie ziemi i fabryk. To jest podstawa władzy naszych\ndzisiejszych rozkazodawców i to jest zasada uprawniająca ich do rządów. Robotnik\nw dzisiejszym społeczeństwie nie może rządzić, gdyż nie posiada ziemi i bogactw, które\njedynie zapewniają posiadanie władzy. Władza w państwie dzisiejszym przypada jednej\nklasie posiadaczów, która tej swojej władzy używa po to, aby bronić swej społecznej\negzystencji. Państwo dzisiejsze jest to narzędzie ucisku jednej klasy przez drugą. My, jako\nprzedstawiciele klasy robotniczej, musimy występować przeciwko państwu, jesteśmy bowiem\nwyrazicielami międzynarodowej organizacji pracowników.\nMógłby ktoś utrzymywać, iż klasa robotnicza, sięgnąwszy po władzę w danym\nspołeczeństwie i państwie, również będzie gnębić inne klasy społeczne i że państwo w ręku\nrobotników również stanie się narzędziem ucisku. Mogłoby to tak być, gdyby istnienie klas\nspołecznych miało być wieczne. Ale właśnie klasa robotnicza chce zdobyć władzę nie po to,\naby ciemiężyć inną klasę społeczną, lecz po to, aby znieść podział społeczeństwa na klasy.\nNie będzie mogła istnieć niewola klas tam, gdzie samych klas wcale nie będzie, gdzie\nwszyscy ludzie będą robotnikami. Zamierzeniem naszym jest to jedno, aby znieść\npanowanie ludzi nad ludźmi, aby skasować niewolnictwo jednych a próżnowanie innych, aby\nstworzyć społeczeństwo pracujących, równych i wolnych ludzi.\nMówczyni poprawiła swe krucze, niemal fiołkowe włosy i ciągnęła dalej głosem nieco\nodmiennym, nastawionym na ton inny:\n- Powiedziane było tutaj, że celem naszym jest powalenie kapitalizmu i tryumf\nsocjalizmu. Jeżeli w tej walce przyjdzie do orężnego powstania, to tylko dlatego, że klasy\nposiadające nie rozumieją momentu dziejowego, który przeżywamy. […]\n- Jestem z zawodu lekarką i jako lekarka poznałam z bliska i z własnego\ndoświadczenia zgniliznę dzisiejszego świata. Przyszłam do przekonania, iż w dzisiejszym\nświecie panuje straszne zwyrodnienie. Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie.\nObecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. Tutaj, w tym mieście\nWarszawie, 85 procent dzieci w wieku szkolnym ma początki suchot. Przeciętna długość\nżycia robotnika wynosi 39 lat, przeciętna długość życia księdza 60 lat. W roku 1918 na\n33 000 wypadków śmierci w Warszawie 25 000 było zmarłych na suchoty. Cała klasa\nrobotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami. Życie, jakie na tej ziemi pędzi robotnik, ginący\nz nędzy, powoduje zwyrodnienie, a używanie, nadmiar, przesyt doprowadza również\nburżuazję do zwyrodnienia. […]\nTe enuncjacje towarzyszki-lekarki wywarły na słuchaczach silne wrażenie. Co więcej,\nwytworzyły jakieś poruszenie umysłów, które dotychczas znajdowały się w stanie biernego\nsłyszenia wyrazów - „klasa”, „proletariat”, „burżuazja”, „robotnik”, „walka klas” itd. Lecz na\nskutek tych enuncjacji i Cezary poczuł w sobie właściwą mu przekorność. Każde bowiem\nuwydatnienie pewnych prawd za pomocą mówionego słowa - uwydatniało zarazem braki\ni wady argumentacji, a nadto przywodziło na pamięć rzeczywiste obrazy zaprzeczające\nMFIP-R0_100\nz gruntu słowom głoszonym jako prawdy. Każde niemal słowo budziło w umyśle słuchacza\nkontrsłowo, a każda prawda głoszona domagała się wysunięcia i postawienia kontrprawdy.\nStefan Żeromski, Przedwiośnie, Wrocław 1982.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory\no:\n1) istotę człowieka (naturalizm lub\nredukcjonizm biologiczny lub społeczny -\nantynaturalizm lub antyredukcjonizm, np.\npersonalizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej tezy materializmu oraz wskazanie dwóch filozofów.\n1 pkt - podanie poprawnej tezy materializmu ALBO wskazanie dwóch filozofów.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykładowe wyjaśnienie: Cała rzeczywistość składa się z elementów materialnych i nie\nzawiera żadnych innych elementów, w szczególności bytów nadnaturalnych, takich jak Bóg\nklasycznego teizmu.\nFilozofowie: Platon, Georg Wilhelm Friedrich Hegel.\nPróbny egzamin maturalny z filozofii - styczeń 2026 r.","solution":null,"image":"img/filozofia-2026-styczen-probna-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura próbna · styczeń 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura próbna","text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>Wyjaśnij pogląd naturalizmu ontologicznego (materializmu), a następnie - spośród<br>filozofów wymienionych poniżej - podaj dwóch, którzy byli jego przeciwnikami.<br>Filozofowie: Platon, Epikur, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Auguste Comte<br>Wyjaśnienie:<br>Przeciwnicy naturalizmu:<br>12.<br>0-1-2<br>13.<br>0-1-2<br>MFIP-R0_100<br>Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.<br>Stefan Żeromski<br>Przedwiośnie</p>\n<ul><li>Towarzysze! Państwo - jest to organizacja, gdzie jedni sprawują władzę, a inni tejże</li></ul>\n<p>władzy podlegają. W każdym państwie, a więc i w tym tutaj, świeżo utworzonym, są klasy<br>rządzące i są klasy, którymi się zarządza. Któż tedy tutaj u nas rządzi i na jakiej zasadzie?<br>Do sprawowania rządów w tym społeczeństwie, jak w każdym dzisiejszym - z wyjątkiem<br>jednego okręgu na ziemskim globie - uprawnia siła ekonomiczna jednej klasy, burżuazji,<br>nagromadzenie bogactw, posiadanie ziemi i fabryk. To jest podstawa władzy naszych<br>dzisiejszych rozkazodawców i to jest zasada uprawniająca ich do rządów. Robotnik<br>w dzisiejszym społeczeństwie nie może rządzić, gdyż nie posiada ziemi i bogactw, które<br>jedynie zapewniają posiadanie władzy. Władza w państwie dzisiejszym przypada jednej<br>klasie posiadaczów, która tej swojej władzy używa po to, aby bronić swej społecznej<br>egzystencji. Państwo dzisiejsze jest to narzędzie ucisku jednej klasy przez drugą. My, jako<br>przedstawiciele klasy robotniczej, musimy występować przeciwko państwu, jesteśmy bowiem<br>wyrazicielami międzynarodowej organizacji pracowników.<br>Mógłby ktoś utrzymywać, iż klasa robotnicza, sięgnąwszy po władzę w danym<br>społeczeństwie i państwie, również będzie gnębić inne klasy społeczne i że państwo w ręku<br>robotników również stanie się narzędziem ucisku. Mogłoby to tak być, gdyby istnienie klas<br>społecznych miało być wieczne. Ale właśnie klasa robotnicza chce zdobyć władzę nie po to,<br>aby ciemiężyć inną klasę społeczną, lecz po to, aby znieść podział społeczeństwa na klasy.<br>Nie będzie mogła istnieć niewola klas tam, gdzie samych klas wcale nie będzie, gdzie<br>wszyscy ludzie będą robotnikami. Zamierzeniem naszym jest to jedno, aby znieść<br>panowanie ludzi nad ludźmi, aby skasować niewolnictwo jednych a próżnowanie innych, aby<br>stworzyć społeczeństwo pracujących, równych i wolnych ludzi.<br>Mówczyni poprawiła swe krucze, niemal fiołkowe włosy i ciągnęła dalej głosem nieco<br>odmiennym, nastawionym na ton inny:</p>\n<ul><li>Powiedziane było tutaj, że celem naszym jest powalenie kapitalizmu i tryumf</li></ul>\n<p>socjalizmu. Jeżeli w tej walce przyjdzie do orężnego powstania, to tylko dlatego, że klasy<br>posiadające nie rozumieją momentu dziejowego, który przeżywamy. […]</p>\n<ul><li>Jestem z zawodu lekarką i jako lekarka poznałam z bliska i z własnego</li></ul>\n<p>doświadczenia zgniliznę dzisiejszego świata. Przyszłam do przekonania, iż w dzisiejszym<br>świecie panuje straszne zwyrodnienie. Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie.<br>Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. Tutaj, w tym mieście<br>Warszawie, 85 procent dzieci w wieku szkolnym ma początki suchot. Przeciętna długość<br>życia robotnika wynosi 39 lat, przeciętna długość życia księdza 60 lat. W roku 1918 na<br>33 000 wypadków śmierci w Warszawie 25 000 było zmarłych na suchoty. Cała klasa<br>robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami. Życie, jakie na tej ziemi pędzi robotnik, ginący<br>z nędzy, powoduje zwyrodnienie, a używanie, nadmiar, przesyt doprowadza również<br>burżuazję do zwyrodnienia. […]<br>Te enuncjacje towarzyszki-lekarki wywarły na słuchaczach silne wrażenie. Co więcej,<br>wytworzyły jakieś poruszenie umysłów, które dotychczas znajdowały się w stanie biernego<br>słyszenia wyrazów - „klasa”, „proletariat”, „burżuazja”, „robotnik”, „walka klas” itd. Lecz na<br>skutek tych enuncjacji i Cezary poczuł w sobie właściwą mu przekorność. Każde bowiem<br>uwydatnienie pewnych prawd za pomocą mówionego słowa - uwydatniało zarazem braki<br>i wady argumentacji, a nadto przywodziło na pamięć rzeczywiste obrazy zaprzeczające<br>MFIP-R0_100<br>z gruntu słowom głoszonym jako prawdy. Każde niemal słowo budziło w umyśle słuchacza<br>kontrsłowo, a każda prawda głoszona domagała się wysunięcia i postawienia kontrprawdy.<br>Stefan Żeromski, Przedwiośnie, Wrocław 1982.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Znajomość poglądów filozofów<br>reprezentatywnych dla poszczególnych<br>epok kultury europejskiej.<br>IV. Rozumienie ważniejszych pojęć,<br>zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin<br>filozoficznych.<br>III. Wybrane problemy filozofii.</p>\n<ol><li>Wybrane spory antropologiczne. Zdający,</li></ol>\n<p>definiując odpowiednie terminy i analizując<br>argumenty, rekonstruuje następujące spory<br>o:</p>\n<ol><li>istotę człowieka (naturalizm lub</li></ol>\n<p>redukcjonizm biologiczny lub społeczny -<br>antynaturalizm lub antyredukcjonizm, np.<br>personalizm).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie poprawnej tezy materializmu oraz wskazanie dwóch filozofów.<br>1 pkt - podanie poprawnej tezy materializmu ALBO wskazanie dwóch filozofów.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Przykładowe wyjaśnienie: Cała rzeczywistość składa się z elementów materialnych i nie<br>zawiera żadnych innych elementów, w szczególności bytów nadnaturalnych, takich jak Bóg<br>klasycznego teizmu.<br>Filozofowie: Platon, Georg Wilhelm Friedrich Hegel.<br>Próbny egzamin maturalny z filozofii - styczeń 2026 r.</p>","solutions":[]}