{"id":"fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.4","paper_id":"fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"fizyka","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.4. (0-1)\nWybierz spośród podanych i zaznacz właściwe dokończenie poniższego zdania.\nPowrót obręczy z położenia C do gimnastyczki jest skutkiem działania siły\nA. grawitacji. B. tarcia. C. odśrodkowej. D. oporu powietrza.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 1.4. (0-1)\nI (III etap). Wykorzystanie wielkości\nfizycznych do opisu poznanych zjawisk\n[…].\n1.3 (G). Zdający podaje przykłady sił\ni rozpoznaje je w różnych sytuacjach\npraktycznych.\nPoprawna odpowiedź\nB\nSchemat punktowania\n1 p. - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - brak spełnienia powyższego kryterium.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. tarcia.**\n\n## Sposób 1 - Analiza siły powodującej toczenie\n\nObręcz w położeniu C upada na podłoże, a następnie **toczy się** z powrotem do gimnastyczki. Pytamy, działanie której siły powoduje ten powrót.\n\n**Krok 1 - Co dzieje się w chwili kontaktu z podłożem?**\n\nObręcz spada, wirując (wcześniej nadano jej ruch obrotowy). W momencie zetknięcia z podłożem dolny punkt obręczy ślizga się względem ziemi. Na styku obręczy z podłożem pojawia się **siła tarcia**.\n\n**Krok 2 - Jak tarcie zawraca obręcz?**\n\nSiła tarcia działa przeciwnie do prędkości ślizgania punktu styku. Dzięki odpowiedniemu kierunkowi obrotu nadanemu przez gimnastyczkę (zadanie 1.1) tarcie skierowane jest **w stronę gimnastyczki** i nadaje obręczy poziomy impuls w tym kierunku. Tarcie:\n- zmienia kierunek ruchu postępowego środka masy (zwraca obręcz),\n- wymusza toczenie bez poślizgu, dzięki któremu obręcz wraca do gimnastyczki.\n\n$$\\vec{F}_{tarcia} = \\mu\\,F_N \\quad(\\text{kierunek: przeciwny do prędkości ślizgania})$$\n\n**Wniosek:** Bez tarcia obręcz tylko ślizgałaby się dalej lub odbiła bezwładnie - to **siła tarcia** sprzęga obrót z ruchem postępowym i zawraca obręcz. **Odpowiedź B.**\n\n## Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Dlaczego źle |\n| **A. grawitacji** | Grawitacja jest pionowa (w dół) - nie może nadać obręczy poziomego ruchu w stronę gimnastyczki. Odpowiada za upadek, nie za powrót. |\n| **C. odśrodkowej** | Siła odśrodkowa to siła pozorna w układzie obracającym się; nie działa na obręcz w układzie inercjalnym i nie powoduje przemieszczenia do gimnastyczki. |\n| **D. oporu powietrza** | Opór powietrza tylko hamuje ruch (działa przeciwnie do prędkości) - nie może nadać obręczy ruchu w określonym kierunku powrotnym. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** To samo zjawisko, co bilardowy \"backspin\" - wirująca kula uderza w stół, a tarcie zawraca ją do gracza. Tu rolę gracza pełni gimnastyczka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kierunek obrotu (zadanie 1.1) i siła tarcia są ze sobą sprzężone - bez właściwego obrotu tarcie nie zawróci obręczy. Powrót jest skutkiem działania tarcia na wirującą obręcz.\n\n> 📝 **Co zapamiętać:** Za zamianę ruchu obrotowego na powrotny ruch postępowy (i odwrotnie) przy kontakcie z podłożem odpowiada zawsze siła tarcia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Oficjalny klucz CKE (zadanie 1.4, 0-1 pkt):**\n> - Poprawna odpowiedz: **B**.\n> - **1 pkt** - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.\n> - **0 pkt** - brak spelnienia powyzszego kryterium.","image":"img/fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Fizyka · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Fizyka","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.4. (0-1)<br>Wybierz spośród podanych i zaznacz właściwe dokończenie poniższego zdania.<br>Powrót obręczy z położenia C do gimnastyczki jest skutkiem działania siły<br>A. grawitacji. B. tarcia. C. odśrodkowej. D. oporu powietrza.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.4. (0-1)<br>I (III etap). Wykorzystanie wielkości<br>fizycznych do opisu poznanych zjawisk<br>[…].<br>1.3 (G). Zdający podaje przykłady sił<br>i rozpoznaje je w różnych sytuacjach<br>praktycznych.<br>Poprawna odpowiedź<br>B<br>Schemat punktowania<br>1 p. - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.<br>0 p. - brak spełnienia powyższego kryterium.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. tarcia.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza siły powodującej toczenie</h4>\n<p>Obręcz w położeniu C upada na podłoże, a następnie <strong>toczy się</strong> z powrotem do gimnastyczki. Pytamy, działanie której siły powoduje ten powrót.</p>\n<p><strong>Krok 1 - Co dzieje się w chwili kontaktu z podłożem?</strong></p>\n<p>Obręcz spada, wirując (wcześniej nadano jej ruch obrotowy). W momencie zetknięcia z podłożem dolny punkt obręczy ślizga się względem ziemi. Na styku obręczy z podłożem pojawia się <strong>siła tarcia</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Jak tarcie zawraca obręcz?</strong></p>\n<p>Siła tarcia działa przeciwnie do prędkości ślizgania punktu styku. Dzięki odpowiedniemu kierunkowi obrotu nadanemu przez gimnastyczkę (zadanie 1.1) tarcie skierowane jest <strong>w stronę gimnastyczki</strong> i nadaje obręczy poziomy impuls w tym kierunku. Tarcie:</p>\n<ul><li>zmienia kierunek ruchu postępowego środka masy (zwraca obręcz),</li><li>wymusza toczenie bez poślizgu, dzięki któremu obręcz wraca do gimnastyczki.</li></ul>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><msub><mover><mrow><mi>F</mi></mrow><mo stretchy=\"true\">&#x02192;</mo></mover><mrow><mi>t</mi><mi>a</mi><mi>r</mi><mi>c</mi><mi>i</mi><mi>a</mi></mrow></msub><mo>&#x0003D;</mo><mi>&#x003BC;</mi><mspace width=\"0.167em\" /><msub><mi>F</mi><mi>N</mi></msub><mspace width=\"1em\" /><mo stretchy=\"false\">&#x00028;</mo><mtext>kierunek:&#x000A0;przeciwny&#x000A0;do&#x000A0;prędkości&#x000A0;ślizgania</mtext><mo stretchy=\"false\">&#x00029;</mo></mrow></math></div>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Bez tarcia obręcz tylko ślizgałaby się dalej lub odbiła bezwładnie - to <strong>siła tarcia</strong> sprzęga obrót z ruchem postępowym i zawraca obręcz. <strong>Odpowiedź B.</strong></p>\n<h4>Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Dlaczego źle |<br>| <strong>A. grawitacji</strong> | Grawitacja jest pionowa (w dół) - nie może nadać obręczy poziomego ruchu w stronę gimnastyczki. Odpowiada za upadek, nie za powrót. |<br>| <strong>C. odśrodkowej</strong> | Siła odśrodkowa to siła pozorna w układzie obracającym się; nie działa na obręcz w układzie inercjalnym i nie powoduje przemieszczenia do gimnastyczki. |<br>| <strong>D. oporu powietrza</strong> | Opór powietrza tylko hamuje ruch (działa przeciwnie do prędkości) - nie może nadać obręczy ruchu w określonym kierunku powrotnym. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> To samo zjawisko, co bilardowy &quot;backspin&quot; - wirująca kula uderza w stół, a tarcie zawraca ją do gracza. Tu rolę gracza pełni gimnastyczka.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kierunek obrotu (zadanie 1.1) i siła tarcia są ze sobą sprzężone - bez właściwego obrotu tarcie nie zawróci obręczy. Powrót jest skutkiem działania tarcia na wirującą obręcz.</blockquote>\n<blockquote>📝 <strong>Co zapamiętać:</strong> Za zamianę ruchu obrotowego na powrotny ruch postępowy (i odwrotnie) przy kontakcie z podłożem odpowiada zawsze siła tarcia.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Oficjalny klucz CKE (zadanie 1.4, 0-1 pkt):</strong><br>- Poprawna odpowiedz: <strong>B</strong>.<br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak spelnienia powyzszego kryterium.</blockquote>"}]}