{"id":"fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"fizyka","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nPodkreśl właściwe określenia, tak aby powstały zdania prawdziwe.\n• Przypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Głównym źródłem\nenergii Słońca są reakcje (łączenia / rozpadu) jąder (lekkich / ciężkich).\n• Układ Słoneczny znajduje się (w centrum Galaktyki / około 30 tys. lat świetlnych od\ncentrum Galaktyki).\n• W obecnej chwili Wszechświat (powoli kurczy się / zachowuje stałe rozmiary / stale się\nrozszerza).\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.3.\n16.\nMaks. liczba pkt\n3\n2\nUzyskana liczba pkt\nMFA_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":"Przypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Głównym źródłem energii Słońca są reakcje łączenia jąder lekkich.\nUkład Słoneczny znajduje się około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki.\nW obecnej chwili Wszechświat stale się rozszerza.","answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nI. Znajomość i umiejętność\nwykorzystania pojęć i praw\nfizyki do wyjaśniania\nprocesów i zjawisk\nw przyrodzie.\n1.11 (P). Zdający opisuje budowę Galaktyki i miejsce Układu\nSłonecznego w Galaktyce.\n1.12 (P). Zdający […] opisuje rozszerzanie się Wszechświata.\n3.11 (P). Zdający opisuje reakcje termojądrowe zachodzące\nw gwiazdach […].\nPoprawna odpowiedź\nPrzypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Głównym źródłem energii\nSłońca są reakcje łączenia jąder lekkich.\nUkład Słoneczny znajduje się około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki.\nW obecnej chwili Wszechświat stale się rozszerza.\nSchemat punktowania\n2 p. - poprawne wszystkie podkreślenia.\n1 p. - poprawne podkreślenia w dwóch spośród trzech akapitów tekstu.\n0 p. - brak spełnienia powyższych kryteriów.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Zdanie | Podkreślenie |\n| 1. Głównym źródłem energii Słońca są reakcje jąder | **łączenia** / **lekkich** |\n| 2. Układ Słoneczny znajduje się | **około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki** |\n| 3. W obecnej chwili Wszechświat | **stale się rozszerza** |\n\n## Sposób 1 - Uzasadnienie każdego zdania\n\n### Zdanie 1 - reakcje łączenia jąder lekkich\n\nGłównym źródłem energii Słońca jest **synteza (fuzja) termojądrowa** - łączenie jąder lekkich. W cyklu protonowo-protonowym cztery jądra wodoru (protony) łączą się ostatecznie w jedno jądro helu:\n$$4\\,{}^{1}_{1}\\mathrm{H} \\rightarrow {}^{4}_{2}\\mathrm{He} + 2\\,e^{+} + 2\\,\\nu_e + \\text{energia}$$\nMasa produktu jest mniejsza od sumy mas substratów; ten ubytek masy $\\Delta m$ zamienia się w energię zgodnie z $E = \\Delta m\\,c^2$.\n\n→ Są to reakcje **łączenia** (nie rozpadu) jąder **lekkich** (wodór, hel), nie ciężkich.\n\n### Zdanie 2 - około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki\n\nUkład Słoneczny leży w jednym z ramion spiralnych Drogi Mlecznej, w odległości rzędu **26-30 tysięcy lat świetlnych** od jej centrum - czyli daleko od jądra Galaktyki, nie w jej centrum.\n\n→ Poprawne: **około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki**.\n\n### Zdanie 3 - Wszechświat stale się rozszerza\n\nObserwacje (prawo Hubble'a: galaktyki oddalają się z prędkością proporcjonalną do odległości, $v = H_0 d$; przesunięcie ku czerwieni) dowodzą, że Wszechświat **stale się rozszerza**.\n\n→ Poprawne: **stale się rozszerza** (nie kurczy się i nie zachowuje stałych rozmiarów).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Oficjalny klucz CKE (zadanie 16, 0-2 pkt):**\n>\n> Poprawne podkreslenia: reakcje **laczenia** jader **lekkich**; Uklad Sloneczny znajduje sie **okolo 30 tys. lat swietlnych od centrum Galaktyki**; w obecnej chwili Wszechswiat **stale sie rozszerza**.\n>\n> - **2 pkt** - poprawne wszystkie podkreslenia.\n> - **1 pkt** - poprawne podkreslenia w dwoch sposrod trzech akapitow tekstu.\n> - **0 pkt** - brak spelnienia powyzszych kryteriow.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl fuzji (łączenie jąder lekkich - Słońce, gwiazdy) z rozszczepieniem/rozpadem (rozpad jąder ciężkich - elektrownie jądrowe, np. uran).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Lekkie\" jądra to wodór i hel; \"ciężkie\" to np. uran. Energia gwiazd pochodzi z łączenia lekkich, energia reaktorów - z rozszczepienia ciężkich.\n\n> 📝 **Co zapamiętać:** Słońce = fuzja jąder lekkich; Słońce leży na peryferiach Galaktyki (~30 tys. ly od centrum); Wszechświat się rozszerza (prawo Hubble'a).","image":"img/fizyka-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Fizyka · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Fizyka","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Podkreśl właściwe określenia, tak aby powstały zdania prawdziwe.
• Przypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Głównym źródłem
energii Słońca są reakcje (łączenia / rozpadu) jąder (lekkich / ciężkich).
• Układ Słoneczny znajduje się (w centrum Galaktyki / około 30 tys. lat świetlnych od
centrum Galaktyki).
• W obecnej chwili Wszechświat (powoli kurczy się / zachowuje stałe rozmiary / stale się
rozszerza).
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
15.3.
16.
Maks. liczba pkt
3
2
Uzyskana liczba pkt
MFA_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
I. Znajomość i umiejętność
wykorzystania pojęć i praw
fizyki do wyjaśniania
procesów i zjawisk
w przyrodzie.
1.11 (P). Zdający opisuje budowę Galaktyki i miejsce Układu
Słonecznego w Galaktyce.
1.12 (P). Zdający […] opisuje rozszerzanie się Wszechświata.
3.11 (P). Zdający opisuje reakcje termojądrowe zachodzące
w gwiazdach […].
Poprawna odpowiedź
Przypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Głównym źródłem energii
Słońca są reakcje łączenia jąder lekkich.
Układ Słoneczny znajduje się około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki.
W obecnej chwili Wszechświat stale się rozszerza.
Schemat punktowania
2 p. - poprawne wszystkie podkreślenia.
1 p. - poprawne podkreślenia w dwóch spośród trzech akapitów tekstu.
0 p. - brak spełnienia powyższych kryteriów.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Zdanie | Podkreślenie |
| 1. Głównym źródłem energii Słońca są reakcje jąder | łączenia / lekkich |
| 2. Układ Słoneczny znajduje się | około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki |
| 3. W obecnej chwili Wszechświat | stale się rozszerza |

\n

Sposób 1 - Uzasadnienie każdego zdania

\n
Zdanie 1 - reakcje łączenia jąder lekkich
\n

Głównym źródłem energii Słońca jest synteza (fuzja) termojądrowa - łączenie jąder lekkich. W cyklu protonowo-protonowym cztery jądra wodoru (protony) łączą się ostatecznie w jedno jądro helu:

\n
411H→24He+2e++2νe+energia
\n

Masa produktu jest mniejsza od sumy mas substratów; ten ubytek masy Δm zamienia się w energię zgodnie z E=Δmc2.

\n

→ Są to reakcje łączenia (nie rozpadu) jąder lekkich (wodór, hel), nie ciężkich.

\n
Zdanie 2 - około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki
\n

Układ Słoneczny leży w jednym z ramion spiralnych Drogi Mlecznej, w odległości rzędu 26-30 tysięcy lat świetlnych od jej centrum - czyli daleko od jądra Galaktyki, nie w jej centrum.

\n

→ Poprawne: około 30 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki.

\n
Zdanie 3 - Wszechświat stale się rozszerza
\n

Obserwacje (prawo Hubble'a: galaktyki oddalają się z prędkością proporcjonalną do odległości, v=H0d; przesunięcie ku czerwieni) dowodzą, że Wszechświat stale się rozszerza.

\n

→ Poprawne: stale się rozszerza (nie kurczy się i nie zachowuje stałych rozmiarów).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Oficjalny klucz CKE (zadanie 16, 0-2 pkt):

Poprawne podkreslenia: reakcje laczenia jader lekkich; Uklad Sloneczny znajduje sie okolo 30 tys. lat swietlnych od centrum Galaktyki; w obecnej chwili Wszechswiat stale sie rozszerza.

- 2 pkt - poprawne wszystkie podkreslenia.
- 1 pkt - poprawne podkreslenia w dwoch sposrod trzech akapitow tekstu.
- 0 pkt - brak spelnienia powyzszych kryteriow.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Nie myl fuzji (łączenie jąder lekkich - Słońce, gwiazdy) z rozszczepieniem/rozpadem (rozpad jąder ciężkich - elektrownie jądrowe, np. uran).
\n
⚠️ Uwaga: "Lekkie" jądra to wodór i hel; "ciężkie" to np. uran. Energia gwiazd pochodzi z łączenia lekkich, energia reaktorów - z rozszczepienia ciężkich.
\n
📝 Co zapamiętać: Słońce = fuzja jąder lekkich; Słońce leży na peryferiach Galaktyki (~30 tys. ly od centrum); Wszechświat się rozszerza (prawo Hubble'a).
"}]}