{"id":"fizyka-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"fizyka-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"fizyka","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nZapisz równanie reakcji rozpadu jądra radonu z uwzględnieniem liczb masowych\ni atomowych.","answer":"e","answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nI. Znajomość i umiejętność wykorzystania\npojęć i praw fizyki do wyjaśniania\nprocesów i zjawisk w przyrodzie.\n3.5 (P). Zdający opisuje reakcje jądrowe,\nstosując zasadę zachowania liczby nukleonów\ni zasadę zachowania ładunku […].\nSchemat punktowania\n1 p. - poprawne zapisanie schematu reakcji.\n0 p. - brak spełnienia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\ne\nPo\nRn\nΗ\n→\n4\n2\n218\n84\n222\n86\n(lub\nα\n→\nPo\nRn\n218\n84\n222\n86\n)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n\\[\n^{222}_{86}\\text{Rn} \\;\\rightarrow\\; ^{218}_{84}\\text{Po} \\;+\\; ^{4}_{2}\\text{He}\n\\]\n\n## Sposób 1 - Prawa zachowania (liczba masowa i liczba atomowa)\n\n**Krok 1: Zidentyfikuj cząstkę emitowaną.**\n\nTreść mówi wprost: promieniowanie **alfa**. Cząstka alfa to jądro helu:\n\\[\n^{4}_{2}\\text{He}\n\\]\n- liczba masowa \\(A = 4\\), liczba atomowa (protonowa) \\(Z = 2\\).\n\n**Krok 2: Zastosuj prawo zachowania liczby masowej \\(A\\).**\n\nSuma liczb masowych przed i po rozpadzie musi być równa:\n\\[\n222 = A_\\text{córka} + 4 \\implies A_\\text{córka} = 218\n\\]\n\n**Krok 3: Zastosuj prawo zachowania liczby atomowej \\(Z\\).**\n\nSuma liczb atomowych (= ładunków jądrowych) musi być zachowana:\n\\[\n86 = Z_\\text{córka} + 2 \\implies Z_\\text{córka} = 84\n\\]\n\n**Krok 4: Zidentyfikuj pierwiastek o \\(Z = 84\\).**\n\nZ tablicy układu okresowego (lub informacji w zadaniu): \\(Z = 84\\) to **Polon** (Po). Treść potwierdza: *„przechodząc w polon\"*.\n\n**Krok 5: Zapisz pełne równanie:**\n\n\\[\n\\boxed{^{222}_{86}\\text{Rn} \\;\\rightarrow\\; ^{218}_{84}\\text{Po} \\;+\\; ^{4}_{2}\\text{He}}\n\\]\n\n## Sposób 2 - Analiza przez bilans protonów i neutronów osobno\n\nZamiast liczyć sumy \\(A\\) i \\(Z\\) razem, rozbij na **protony** i **neutrony** oddzielnie - to pokazuje głębiej, co się dzieje w jądrze.\n\n**Bilans protonów:**\n\n| | Rad. Rn | Cząstka \\(\\alpha\\) | Polon |\n| Protony \\(Z\\) | 86 | 2 | **84** |\n\n\\(86 - 2 = 84\\) ✔\n\n**Bilans neutronów** (neutrony = \\(A - Z\\)):\n\n| | Rad. Rn | Cząstka \\(\\alpha\\) | Polon |\n| Neutrony \\(N = A-Z\\) | \\(222-86=136\\) | \\(4-2=2\\) | \\(218-84=134\\) |\n\n\\(136 - 2 = 134\\) ✔\n\nObie wielkości zbilansowane → równanie jest **poprawne i kompletne**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Zasady oceniania CKE (zadanie 2.1, 0-1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne zapisanie schematu reakcji\n> - **0 pkt** - brak spełnienia powyższego kryterium\n>\n> **Poprawna odpowiedź CKE:** \\(^{222}_{86}\\text{Rn} \\rightarrow\\ ^{218}_{84}\\text{Po} + ^{4}_{2}\\text{He}\\) (lub \\(^{222}_{86}\\text{Rn} \\rightarrow\\ ^{218}_{84}\\text{Po} + \\alpha\\)).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE - sekcja Fizyka, Fizyka jądrowa:**\n> Prawo zachowania liczby masowej i liczby atomowej przy rozpadach - zapis ogólny:\n> \\[ ^A_Z X \\;\\rightarrow\\; ^{A-4}_{Z-2} Y \\;+\\; ^4_2\\text{He} \\quad \\text{(rozpad alfa)}\\]\n>\n> Na maturze wystarczy znać, że:\n> - **cząstka \\(\\alpha\\)** = \\(^4_2\\text{He}\\) (zapamiętaj: \\(A=4,\\; Z=2\\))\n> - Po emisji \\(\\alpha\\): \\(A\\) maleje o 4, \\(Z\\) maleje o 2\n>\n> Symbol poloniu (\\(Z=84\\)) odczytujesz z tablicy układu okresowego dołączonej do arkusza.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cząstka alfa ma **oba** indeksy: górny \\(A=4\\) i dolny \\(Z=2\\). Samo słowo „alfa\" lub symbol \\(\\alpha\\) bez liczb - **0 punktów** (treść zadania wymaga liczb masowych i atomowych).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Łatwo pomylić kierunek bilansu - jądro **traci** cząstkę alfa, więc produkt ma **mniejsze** \\(A\\) i \\(Z\\), nie większe. Sprawdź: \\(222 = 218 + 4\\) i \\(86 = 84 + 2\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wolno podać samego symbolu Po bez liczb - warunkiem punktu jest **uwzględnienie liczb masowych i atomowych** przy **każdym** jądrze/cząstce w równaniu.","image":"img/fizyka-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":"Fizyka współczesna","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Fizyka · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Fizyka","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
Zapisz równanie reakcji rozpadu jądra radonu z uwzględnieniem liczb masowych
i atomowych.

","answer_text_html":"

Zadanie 2.1. (0-1)
I. Znajomość i umiejętność wykorzystania
pojęć i praw fizyki do wyjaśniania
procesów i zjawisk w przyrodzie.
3.5 (P). Zdający opisuje reakcje jądrowe,
stosując zasadę zachowania liczby nukleonów
i zasadę zachowania ładunku […].
Schemat punktowania
1 p. - poprawne zapisanie schematu reakcji.
0 p. - brak spełnienia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
e
Po
Rn
Η
→
4
2
218
84
222
86
(lub
α
→
Po
Rn
218
84
222
86
)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
86222Rn→84218Po+24He
\n

Sposób 1 - Prawa zachowania (liczba masowa i liczba atomowa)

\n

Krok 1: Zidentyfikuj cząstkę emitowaną.

\n

Treść mówi wprost: promieniowanie alfa. Cząstka alfa to jądro helu:

\n
24He
\n\n

Krok 2: Zastosuj prawo zachowania liczby masowej A.

\n

Suma liczb masowych przed i po rozpadzie musi być równa:

\n
222=Acórka+4⟹Acórka=218
\n

Krok 3: Zastosuj prawo zachowania liczby atomowej Z.

\n

Suma liczb atomowych (= ładunków jądrowych) musi być zachowana:

\n
86=Zcórka+2⟹Zcórka=84
\n

Krok 4: Zidentyfikuj pierwiastek o Z=84.

\n

Z tablicy układu okresowego (lub informacji w zadaniu): Z=84 to Polon (Po). Treść potwierdza: „przechodząc w polon".

\n

Krok 5: Zapisz pełne równanie:

\n
86222Rn→84218Po+24He
\n

Sposób 2 - Analiza przez bilans protonów i neutronów osobno

\n

Zamiast liczyć sumy A i Z razem, rozbij na protony i neutrony oddzielnie - to pokazuje głębiej, co się dzieje w jądrze.

\n

Bilans protonów:

\n

| | Rad. Rn | Cząstka α | Polon |
| Protony Z | 86 | 2 | 84 |

\n

86−2=84 ✔

\n

Bilans neutronów (neutrony = A−Z):

\n

| | Rad. Rn | Cząstka α | Polon |
| Neutrony N=A−Z | 222−86=136 | 4−2=2 | 218−84=134 |

\n

136−2=134 ✔

\n

Obie wielkości zbilansowane → równanie jest poprawne i kompletne.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Zasady oceniania CKE (zadanie 2.1, 0-1 pkt):
- 1 pkt - poprawne zapisanie schematu reakcji
- 0 pkt - brak spełnienia powyższego kryterium

Poprawna odpowiedź CKE: 86222Rn→ 84218Po+24He (lub 86222Rn→ 84218Po+α).
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE - sekcja Fizyka, Fizyka jądrowa:
Prawo zachowania liczby masowej i liczby atomowej przy rozpadach - zapis ogólny:
ZAX→Z−2A−4Y+24He(rozpad alfa)

Na maturze wystarczy znać, że:
- cząstka α = 24He (zapamiętaj: A=4,Z=2)
- Po emisji α: A maleje o 4, Z maleje o 2

Symbol poloniu (Z=84) odczytujesz z tablicy układu okresowego dołączonej do arkusza.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Cząstka alfa ma oba indeksy: górny A=4 i dolny Z=2. Samo słowo „alfa" lub symbol α bez liczb - 0 punktów (treść zadania wymaga liczb masowych i atomowych).
\n
⚠️ Uwaga: Łatwo pomylić kierunek bilansu - jądro traci cząstkę alfa, więc produkt ma mniejsze A i Z, nie większe. Sprawdź: 222=218+4 i 86=84+2.
\n
⚠️ Uwaga: Nie wolno podać samego symbolu Po bez liczb - warunkiem punktu jest uwzględnienie liczb masowych i atomowych przy każdym jądrze/cząstce w równaniu.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

\\ce86222Rn−>84218Po+24He

"}]}