{"id":"fizyka-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"fizyka-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"fizyka","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nNa powyższym rysunku narysuj wektor siły 𝑭ሬ⃗, z jaką Słońce działa na planetoidę 𝓡\nw oznaczonym położeniu na orbicie. Zachowaj odpowiedni kierunek, zwrot oraz punkt\nzaczepienia tego wektora (długość może być dowolna).\n𝑆\n𝑃\n𝐴\n𝑂\nZiemia\nℛ\n5.1.\n0-1\nMFAP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie pojęć i wielkości\nfizycznych do opisu zjawisk oraz\nwskazywanie ich przykładów\nw otaczającej rzeczywistości.\nIV. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych, w tym tekstów\npopularnonaukowych i źródeł\ninternetowych, oraz ocenianie\nwiarygodności źródeł.\nZdający:\nI.6) tworzy […] rysunki schematyczne lub\nblokowe dla zilustrowania zjawisk bądź\nproblemu […].\nII.10) (SP) stosuje pojęcie siły jako wielkości\nopisującej oddziaływanie na ciało, uwzględnia\nwektorowy charakter siły - wskazuje wartość,\nkierunek i zwrot wektora siły oraz ciało, do\nktórego przyłożona jest siła […].\nIV.1) posługuje się prawem powszechnego\nciążenia do opisu oddziaływania grawitacyjnego;\nwskazuje siłę grawitacji jako przyczynę spadania\nciał;\nIV.3) analizuje jakościowo wpływ siły grawitacji\nSłońca na niejednostajny ruch planet po\norbitach eliptycznych […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne narysowanie wektora siły 𝐹⃗, tzn. narysowanie wektora zaczepionego w ℛ\ni skierowanego wzdłuż odcinka ℛ𝑆 w stronę 𝑆.\n0 pkt - rozwiązanie niepoprawne albo brak rozwiązania.\nRozwiązanie\n𝑆\n𝑃\n𝐴\n𝑂\nZiemia\nℛ\n𝐹⃗\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Wektor $\\vec{F}$ zaczepiamy **w punkcie $\\mathcal{R}$** (tam, gdzie jest planetoida) i kierujemy **wzdłuż odcinka $\\mathcal{R}S$, zwrotem do $S$** — czyli do środka Słońca. Grawitacja jest siłą centralną: zawsze wzdłuż linii łączącej oba ciała, zawsze przyciągająca. Nie jest ani styczna do orbity, ani skierowana do środka $O$ elipsy.","image":"img/fizyka-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":"grawitacja, orbita eliptyczna, III prawo Keplera, zasada zachowania momentu pedu, peryhelium i aphelium","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Fizyka · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Fizyka","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Na powyższym rysunku narysuj wektor siły 𝑭ሬ⃗, z jaką Słońce działa na planetoidę 𝓡<br>w oznaczonym położeniu na orbicie. Zachowaj odpowiedni kierunek, zwrot oraz punkt<br>zaczepienia tego wektora (długość może być dowolna).<br>𝑆<br>𝑃<br>𝐴<br>𝑂<br>Ziemia<br>ℛ<br>5.1.<br>0-1<br>MFAP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie pojęć i wielkości<br>fizycznych do opisu zjawisk oraz<br>wskazywanie ich przykładów<br>w otaczającej rzeczywistości.<br>IV. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych, w tym tekstów<br>popularnonaukowych i źródeł<br>internetowych, oraz ocenianie<br>wiarygodności źródeł.<br>Zdający:<br>I.6) tworzy […] rysunki schematyczne lub<br>blokowe dla zilustrowania zjawisk bądź<br>problemu […].<br>II.10) (SP) stosuje pojęcie siły jako wielkości<br>opisującej oddziaływanie na ciało, uwzględnia<br>wektorowy charakter siły - wskazuje wartość,<br>kierunek i zwrot wektora siły oraz ciało, do<br>którego przyłożona jest siła […].<br>IV.1) posługuje się prawem powszechnego<br>ciążenia do opisu oddziaływania grawitacyjnego;<br>wskazuje siłę grawitacji jako przyczynę spadania<br>ciał;<br>IV.3) analizuje jakościowo wpływ siły grawitacji<br>Słońca na niejednostajny ruch planet po<br>orbitach eliptycznych […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne narysowanie wektora siły 𝐹⃗, tzn. narysowanie wektora zaczepionego w ℛ<br>i skierowanego wzdłuż odcinka ℛ𝑆 w stronę 𝑆.<br>0 pkt - rozwiązanie niepoprawne albo brak rozwiązania.<br>Rozwiązanie<br>𝑆<br>𝑃<br>𝐴<br>𝑂<br>Ziemia<br>ℛ<br>𝐹⃗<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Wektor $\\vec{F}$ zaczepiamy <strong>w punkcie $\\mathcal{R}$</strong> (tam, gdzie jest planetoida) i kierujemy <strong>wzdłuż odcinka $\\mathcal{R}S$, zwrotem do $S$</strong> — czyli do środka Słońca. Grawitacja jest siłą centralną: zawsze wzdłuż linii łączącej oba ciała, zawsze przyciągająca. Nie jest ani styczna do orbity, ani skierowana do środka $O$ elipsy.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: wektor $\\vec{F}$ zaczepiony w $\\mathcal{R}$, skierowany wzdłuż odcinka $RS$ ku Słońcu</h4>\n<p>Jedyną siłą działającą na planetoidę jest <strong>siła grawitacji Słońca</strong>. Siła ta jest zawsze:</p>\n<ul><li><strong>przyciągająca</strong> (zwrot ku Słońcu),</li><li>skierowana wzdłuż prostej łączącej planetoidę ze <strong>środkiem $S$ Słońca</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Rysunek wektora:</strong></p>\n<ul><li><strong>punkt zaczepienia:</strong> w planetoidzie $\\mathcal{R}$ (w oznaczonym położeniu na orbicie),</li><li><strong>kierunek:</strong> wzdłuż odcinka $RS$ (prosta łącząca planetoidę ze środkiem Słońca),</li><li><strong>zwrot:</strong> od planetoidy <strong>ku Słońcu</strong> (do środka $S$),</li><li>długość dowolna.</li></ul>\n<p>Siła grawitacji nie jest styczna do orbity ani nie &quot;wyprzedza&quot; ruchu - wskazuje dokładnie środek Słońca $S$.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - poprawne narysowanie wektora siły $\\vec{F}$ zaczepionego w planetoidzie i skierowanego ku Słońcu (wzdłuż linii $RS$). <strong>0 pkt</strong> - rozwiązanie niepoprawne lub brak.</p>"}]}